I CSK 331/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek
20 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa S. N. i M. N. - następcy prawnego K. P.
przeciwko […] spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej […] spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 1 sierpnia 2023 r., I ACa 687/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
i zasądza od pozwanej na rzecz powodów tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego 2700,00 (dwa tysiące
siedemset) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanej odpisu
postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
I CSK 331/24
2
Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o pierwszą i
drugą spośród wymienionych przesłanek.
Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle
konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że
jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć
charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć
rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego
wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w
związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez
sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w
związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21
maja 2013 r., IV CSK 53/13, z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11 - nie publ.). Konieczne
jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.
Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub
procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną
argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie
(zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07 i z 9 lutego 2011
r., III SK 41/10 - nie publ.).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo jego niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie
wskazane przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do
identycznych lub podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob.
postanowienia SN: z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z 28 marca 2007 r., II
CSK 84/07 - nie publ.).
Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne polegające na konieczności ustalenia, czy brak możliwości oszacowania
I CSK 331/24
3
kwoty, którą strona umowy kredytu będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se
o niejednoznaczności tego postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy
postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem abuzywności, zaś
istnienie potrzeby wykładni związała z art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim
odnoszą się one do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i
możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono już, że klauzule kształtujące
mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego
do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają główne świadczenie
kredytobiorcy (zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD
2021, nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia stanowisko Trybunału Sprawiedliwości
UE podkreślające, że za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu
„głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady
93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w
umowach konsumenckich należy uważać te, które określają podstawowe
świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu charakteryzują tę
umowę (zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt
49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14,
Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie
uznawane są klauzule indeksacyjne (waloryzacyjne), jak i postanowienia
odnoszące się do ustalonego w walucie obcej mechanizmu waloryzacji świadczeń
(określane niekiedy jako „klauzule ryzyka walutowego”), które wiążą się z
obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem zmiany kursu waluty i
związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob. wyroki TSUE: z 20
września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z 14 marca 2019 r.,
C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób
jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z art. 3851 §
1 k.c. Przyjmuje się przy tym, że wymaganie wyrażenia warunku umownego
prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, aby umowa przedstawiała w sposób
przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów warunek, a
także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem a
I CSK 331/24
4
mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak aby konsument był w
stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla
niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że
postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia
kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat
na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej,
mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok z 22
stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134); kształtują prawa i
obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco
naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie
interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości
świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji
banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i
przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy
określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które
uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i
pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają kredytobiorcę
nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są one
niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w
ustaleniu kursu jest pełna, czy w jakiś sposób ograniczona, np. w razie
wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z
wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,
dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli
on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich
skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN – zasada
prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki
oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym
przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i
charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy
I CSK 331/24
5
kredytu. Oznacza to z kolei, że bez tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o
charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za
opowiedzeniem się o jej nieważności (zob. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/18, OSNC-ZD B/2021, poz. 20).
Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do
utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego
oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak także podstaw do zastąpienia stawki
oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (zob. wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP
285/22, OSNC-ZD D/2022, poz. 45; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, nie publ.).
W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul
przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.
Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie
tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale
również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio
związane z indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu
nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio
powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem
krajowym, że umowa ta nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego
powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego jej
przedmiotu (zob. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca
2019 r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; także
postanowienie SN z 24 listopada 2022 r., I CSK 3127/22, nie publ.).
Mając powyższe na uwadze nie można przyjąć, że przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały w sposób właściwy wykazane.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
Grzegorz Misiurek
I CSK 331/24
6
(A.T.)
[a.ł]
