I CSK 3293/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
4 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 4 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Ł.F.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę ewentualnie o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 27 marca 2024 r., V ACa 1304/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej z siedzibą w W. na rzecz
Ł.F. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) złotych z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia Bankowi spółce
akcyjnej z siedzibą w W. do dnia zapłaty tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Okręgowy w Warszawie wyrokiem z 10 maja 2022 r. w sprawie z
powództwa Ł.F. przeciwko Bankowi Spółka Akcyjna z siedzibą w W. oddalił
powództwo główne (pkt I), oddalił powództwo ewentualne (pkt II) oraz orzekł o
kosztach procesu (pkt III).
I CSK 3293/24
2
Sąd Apelacyjny w Warszawie wyrokiem z 27 marca 2024 r. zmienił
zaskarżony wyrok w ten sposób, że: w punkcie pierwszym a) ustalił, że umowa
kredytu nr […] zawarta 12 stycznia 2010 r. pomiędzy Bankiem spółką akcyjną z
siedzibą w W. a Ł.F. jest nieważna (pkt I ppkt 1a), zasądził od pozwanego na rzecz
powoda kwotę 101 140,18 EUR z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 9
marca 2021 r. do dnia zapłaty (pkt I ppkt 1b), uchylił rozstrzygnięcie zawarte w
punkcie drugim (pkt I ppkt 2) oraz orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego
(pkt I ppkt 3 oraz pkt II).
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości.
Skarżący na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. w zw. z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, wskazując, że w sprawie::
- występują istotne zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności stosowania na
gruncie art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 4 ust. 1 i art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13/EWG,
w związku z treścią motywu 19 preambuły tej dyrektywy tzw. „argumentu
cenowego” do oceny dopuszczalności klauzul ryzyka walutowego w umowach
kredytów hipotecznych powiązanych z kursem waluty obcej, które zawierają
postanowienia przewidujące mechanizm wyeliminowania ryzyka kursowego z
umowy kredytu w każdym momencie okresu kredytowania na wniosek konsumenta;
- występują istotne zagadnienie prawne dotyczące dopuszczalności badania na
gruncie art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 3852 k.c. i wytycznych TSUE zawartych w
wyrokach C-609/19, C-776/19 i C-782/19, czy ryzyko kursowe w umowie kredytu
hipotecznego powiązanego z walutą obcą (EUR) zmaterializowało się jedynie w
zakresie, o którym konsument był informowany przez bank na etapie zawierania
umowy; a tym samym dopuszczalności uznania, że w chwili zawierania umowy
konsument miał dostateczną świadomość ekonomicznych skutków zawieranej
umowy kredytowej na podstawie przekazanych przez bank informacji i treści
umowy oraz prawidłowo oceniał ekonomiczne konsekwencje zaciąganego
zobowiązania, w sytuacji w której ryzyko kursowe się nie zmaterializowało lub
zmaterializowało jedynie w zakresie, o którym konsument był świadomy i je
akceptował w momencie podpisania umowy;
I CSK 3293/24
3
- istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości i
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z
art. 69 pr. bank, w zakresie, w jakim stanowią podstawę do stwierdzenia, że
niedopuszczalne są klauzule dające bankowi uprawnienie do ustalenia kursów
walut obcych, według których konkretyzowana może być wysokość świadczeń
stron w złotych (klauzule przeliczeniowe), jeśli określają precyzyjne i weryfikowalne
zasady, na podstawie których bank ustala kursy w swoich tabelach kursowych.
Powód w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę przyjęcia jej do
rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi w
interesie powszechnym. Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć ochronie
obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania oraz zapewniać
jednolitość orzecznictwa sądowego w takich sprawach, w których możliwe jest
dokonanie zasadniczej wykładni przepisu prawa, mającej walor generalny i
abstrakcyjny.
W przepisach kodeksu postępowania cywilnego skarga kasacyjna została
ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń,
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.
przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w
art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś do merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W
razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do
I CSK 3293/24
4
rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11
lipca 2023 r., I CSK 6201/22).
Powołanie się na przesłankę przedsądu, przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,
określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne
mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy.
Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących w
orzecznictwie sądowym rozbieżnościach, wynikających z dokonywania przez sądy
różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,
dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni
przepisu.
Powołane przez skarżącego przepisy były przedmiotem wypowiedzi Sądu
Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. np. uchwała SN z
7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; wyroki SN: z 4 kwietnia
2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r., V
CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP
415/22; podobnie w orzecznictwie TSUE zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r.,
C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei,
pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r.,
C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3
października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).
Trafność i aktualność przyjętej przez sądy powszechne oceny sprawy
potwierdza pogląd, wyrażony w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. W orzeczeniu tym wyjaśniono
m.in., że w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego,
odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone
postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie
można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia
kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd
Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony
kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także w
I CSK 3293/24
5
pozostałym zakresie. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają
samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze
stron. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych z
tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu, w
którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie postanowieniami
umowy. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron
odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych w
okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia w
opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Sąd Najwyższy rozpoznając niniejszą sprawę jest związany cytowaną
uchwałą (art. 88 ustawy o SN).
Przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę
z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga, by przedstawione w niej zagadnienie prawne
było istotne, co wyraża się w jego znaczeniu dla rozwoju prawa lub
precedensowym charakterze. Chodzi więc o zagadnienie prawne, które będzie
miało znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia konkretnej skargi kasacyjnej, lecz
także dla praktyki sądowej w ogólności. Dla wykazania takiej jego kwalifikacji
skarżący powinien określić treść i zakres zagadnienia prawnego oraz przytoczyć
wyczerpujące argumenty prawne, prowadzące do rozbieżnych ocen i wątpliwości
związanych z rozumieniem, czy stosowaniem przepisów prawa, których
zagadnienie dotyczy i wskazać, czy były one już przedmiotem wypowiedzi
judykatury. Istotnym zagadnieniem prawnym - w rozumieniu tego unormowania -
jest zagadnienie objęte podstawami kasacyjnymi, doniosłe z punktu widzenia
rozstrzygnięcia sprawy i nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może się przyczynić do rozwoju prawa. Powołanie się przez skarżącego na takie
zagadnienie wymaga jego sformułowania oraz uzasadnienia występowania w
sprawie (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 28 listopada 2003 r., II CK
324/03; z 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; z 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07; z 22
I CSK 3293/24
6
listopada 2007 r., I CSK 326/07; z 26 września 2005 r., II PK 98/05; z 10 maja 2019
r., I CSK 627/18).
W dacie orzekania o przyjęciu niniejszej skargi do rozpoznania,
sformułowanemu przez skarżącego zagadnieniu prawnemu nie można już
przypisać kwalifikacji nowości. Tożsame zagadnienia były już przedmiotem
wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 25
stycznia 2024 r., I CSK 5851/22 z 28 września 2023 r., I CSK 327/23, z 17
października 2023 r., I CSK 558/23, z 27 lipca 2023 r., I CSK 6248/22 i zawarte tam
orzecznictwo). Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że w razie niemożliwości
ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu denominowanego
w walucie obcej umowa ta nie może wiązać stron w pozostałym zakresie ani jako
kredyt złotówkowy (z oprocentowaniem obliczanym na podstawie wskaźnika
LIBOR/SARON), ani jako tzw. kredyt czysto walutowy. W szczególności bowiem
wskazuje się, że utrzymanie takiej umowy jako kredytu czysto walutowego
prowadziłoby do niedopuszczalnego zniekształcenia woli stron, która
ukierunkowana była od początku na wypłatę kredytu w walucie krajowej (por.
wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22 i
II CSKP 405/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22 i II CSKP 943/22; z 26 maja
2022 r., II CSKP 650/22, i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22). Ponadto
podniesione kwestie były przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego (w
odniesieniu do art. 3851 k.c. w kontekście dyrektywy 93/13 zob. m.in. wyroki Sądu
Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18;
z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18; z 2
czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego 2022
r., II CSKP 415/22).
W uchwale z 28 kwietnia 2022 r. (III CZP 40/22, OSNC 2022, Nr 11, poz.
109) Sąd Najwyższy jednoznacznie wyjaśnił, że postanowienie umowne,
uzależniające wysokość świadczenia od swobodnego uznania jednej ze stron, jest
sprzeczne z naturą (właściwością) stosunku prawnego. Jeżeli bank miałby w ten
sposób określać wysokość własnego świadczenia (co występuje w przypadku
kredytów denominowanych), takie zastrzeżenie godzi w istotę zobowiązania.
Sprzeczność z naturą stosunku zobowiązaniowego w tym przypadku polega na
I CSK 3293/24
7
wprowadzeniu do jego treści elementu nadrzędności jednej ze stron i
podporządkowania drugiej, co jest obce stosunkom zobowiązaniowym oraz
stosunkom prywatnoprawnym w ogólności. Sąd Najwyższy podziela w pełni
powołane stanowisko, zgodne z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem
krajowym i międzynarodowym.
Obecnie zatem wskazane przez skarżącego kwestie nie stanowią istotnego
zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Podsumowując, w dacie orzekania o przyjęciu niniejszej skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie występują już zagadnienia prawne ani nie istnieje potrzeba
dokonania wykładni przepisów prawa, wskazanych w skardze. Sąd Najwyższy nie
stwierdził też kwalifikowanego naruszenia prawa, uzasadniającego ze względów
publicznoprawnych przyjęcie skargi do rozpoznania.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd
Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z art.. 99 k.p.c. w zw.
z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
[SOP]
[r.g.]
