I CSK 3267/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Dończyk
30 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 30 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P.Z.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Banku spółce akcyjnej w upadłości w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Banku spółki akcyjnej w
upadłości w W.
od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 30 kwietnia 2024 r., I ACa 2886/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. pozostawia rozstrzygnięcie o kosztach postępowania
kasacyjnego w orzeczeniu kończącym postępowanie w sprawie.
UZASADNIENIE
Określone w art. 3984 § 2 k.p.c. wymaganie uzasadnienia w skardze
kasacyjnej wniosku o przyjęcie jej do rozpoznania zostaje spełnione, jeśli skarżący
wykaże, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania przewidzianego
w art. 3984 § 2 k.p.c. może być zatem osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze publicznoprawnym, które –
I CSK 3267/24
2
zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. – będą mogły stanowić podstawę oceny skargi
kasacyjnej pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach
Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W skardze kasacyjnej wniesionej od wyroku częściowego Sądu
Apelacyjnego w Łodzi z 30 kwietnia 2024 r. (sygn. akt I ACa 2886/23), pełnomocnik
pozwanego – Syndyka Masy Upadłości Banku S.A. w upadłości w W. – oparł
wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przesłankach określonych w art. 3989 § 1
pkt 1 i 2 k.p.c., tj. ze względu na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia
prawnego oraz istnienie potrzeby wykładni przepisów prawa.
Zagadnienie sformułowane w skardze kasacyjnej dotyczy tego czy
postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie nieistnienia stosunku
prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego albo
denominowanego) do waluty obcej, wytoczonego przeciwko upadłemu bankowi
(kredytodawcy) jest sprawą o wierzytelność w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z
dnia 28 lutego 2003 r. „Prawo upadłościowe” (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 1520
ze zm. – dalej: „pr. upadł.”) i tym samym podlega zawieszeniu na podstawie art.
174 § 1 pkt 4 k.p.c. lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw. z art.
145 ust. 1 pr. upadł. do czasu rozpoznania zgłoszenia wierzytelności na liście
wierzytelności lub odpowiednio, odmowy uwzględnienia wierzytelności na liście i
wyczerpania trybu określonego ustawą. Skarżący podniósł też potrzebę wykładni
ww. przepisów prawa.
Odnosząc się do przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
wskazanych przez skarżącego we wniosku – pomijając to, że pozwany powołał je
bez zróżnicowania ich znaczenia i zakresu - Sąd Najwyższy stwierdza, że żadna
z nich nie została wykazana w sposób uzasadniający uwzględnienie wniosku na
podstawie art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., skarżący powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
I CSK 3267/24
3
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11, z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14 i z 9 kwietnia
2015 r., V CSK 547/14). W świetle ugruntowanego orzecznictwa zagadnienie
prawne jest istotne, jeżeli jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania
praktyki sądowej i rozstrzygnięcia sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np.
postanowienie Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12 oraz z 2
grudnia 2014 r., II CSK 376/14), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było
dotychczas rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo
wymaga zmiany (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r.,
II CSK 94/16). Kwestia taka powinna spełniać wymagania stawiane zagadnieniu
prawnemu przedstawianemu Sądowi Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w
razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c. - zob. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13 oraz z 14 września 2012 r., I
UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł
wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP
16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK 129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o
poważne wątpliwości, wymagające zaangażowania Sądu Najwyższego,
wykraczające poza poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal
w każdym procesie decyzyjnym stosowania prawa. W celu spełnienia przesłanki
przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nie wystarczy samo sformułowanie pytania
(pytań) do Sądu Najwyższego. Konieczne jest również zaproponowanie możliwych
(odmiennych) odpowiedzi na postawione pytanie. Ograniczenie się do
sformułowania pytania, wymagającego zdaniem skarżącego udzielenia odpowiedzi,
nie wypełnia zatem dyspozycji wskazanego przepisu. (zob. m.in. np. postanowienia
Sądu Najwyższego: z 15 grudnia 2011 r., II PK 183/11, z 20 grudnia 2011 r., II PK
207/11, z 9 stycznia 2017 r., II CSK 423/16 oraz z 16 maja 2018 r., II CSK 12/18).
Wskazuje się na konieczność wskazania na występujące rozbieżności
interpretacyjne przy rozstrzyganiu przedstawionego zagadnienia prawnego
w orzecznictwie lub nauce prawa (zob. postanowienia Sądu Najwyższego z 10
maja 2018 r., I CSK 798/17, z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 585/17 oraz z 8 kwietnia
2018 r., V CSK 577/17).
I CSK 3267/24
4
Co do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c., jej spełnienie wymaga
wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości, określenia
zakresu tej wykładni, podania, na czym polegają wątpliwości związane
z rozumieniem przepisu oraz przedstawienia argumentacji przemawiającej za tym,
że mają one rzeczywisty i poważny charakter, nie należą zaś do zwykłych
wątpliwości związanych z procesem stosowania prawa. Wymagane jest także
wykazanie, że treść i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie
o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających
z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest także
wskazanie rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że
rozbieżność wynika z różnej wykładni przepisu (zob. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07 oraz z 14 grudnia 2023 r., I CSK
6110/22). Należy podkreślić, że wątpliwości wskazane przez skarżącego muszą
istnieć nadal w chwili orzekania w przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania. Argumentacja dotycząca rozbieżności w orzecznictwie
sądów wymaga przytoczenia przykładów orzeczeń, które wskazują na rzeczywistą
rozbieżność w wykładni przepisów, występującą również w chwili orzekania w
przedmiocie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (zob.
postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2024 r., I CSK 1225/23).
Należy podkreślić, że problemy prawne przedstawione przez skarżącego nie
mają cech nowości wymaganej od istotnego zagadnienia prawnego
uzasadniającego przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania. Kwestie te były
przedmiotem wielokrotnych wypowiedzi Sądu Najwyższego w orzeczeniach
wydanych, często w odniesieniu do zbliżonych treścią umów kredytowych, nie tylko
na etapie wstępnej oceny. Wszystkie te zagadnienia zostały omówione i
rozstrzygnięte w orzecznictwie sądowym, które często zapadało już po wniesieniu
skargi kasacyjnej, ponieważ dotyczą one starszych spraw. W międzyczasie
ukształtowało się orzecznictwo dotyczące tych problemów i w świetle obecnych
orzeczeń, skarga jest nieaktualna, co uniemożliwia jej przyjęcie do rozpoznania.
I CSK 3267/24
5
Podobnie należy ocenić przytoczone we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania wątpliwości co do wykładni przepisów prawa.
W aktualnym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości
abuzywny charakter zawartych w umowach kredytu frankowego typowych klauzul
odsyłających do tabel kursowych banku przy przeliczeniu waluty obcej na złote
polskie i odwrotnie. Tego typu klauzule nie wskazują obiektywnych kryteriów
ustalania kursu waluty obcej, który jest jednostronnie ustalany przez bank, co
pozostawia pole do arbitralnego działania banku i w ten sposób obarcza
kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz narusza równorzędność stron
umowy kredytu (zob. wyroki Sądu Najwyższego z 24 lutego 2022 r., II CSKP 45/22,
z 21 listopada 2023 r., II CSKP 1602/22 oraz z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22).
Ocena niedozwolonego charakteru postanowienia, jak i konsekwencje wynikające z
jego eliminacji, wymagają odniesienia do chwili zawarcia umowy (zob. uchwała
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17,
OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Co do zasady wyłączona jest też możliwość zastąpienia
niedozwolonego postanowienia umownego odnoszącego się do sposobu
określania kursu waluty obcej (w umowie kredytu indeksowanego czy
denominowanego) innym sposobem określenia kursu waluty obcej (zob. m.in.
wyroki Sądu Najwyższego z 14 lutego 2025 r., II CSKP 1545/22 i z 28 lutego 2025
r., II CSKP 1277/24). Brak jest też jakichkolwiek podstaw do rozdzielenia
postanowień dotyczących przeliczania waluty obcej na złote polskie i dokonywania
ich odrębnej oceny prawnej (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 20 lutego 2023 r.,
II CSKP 809/22 i z 29 listopada 2023 r., II CSKP 1460/22).
W odniesieniu zaś do wskazanych przez pozwanego przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania należy wskazać, że w
najnowszym orzecznictwie Sądu Najwyższego nie budzi wątpliwości, iż sprawa z
powództwa konsumenta - kredytobiorcy o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c.
nieistnienia (nieważności) stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego
sądowe nie może być zakwalifikowana jako sprawa o wierzytelność, która podlega
zgłoszeniu do masy upadłości w rozumieniu art. 145 ust. 1 oraz art. 263 pr. upadł.,
a tym samym nie stanowi okoliczności uzasadniającej zawieszenie postępowania
na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. Żądanie ustalające nie stanowi realizacji
I CSK 3267/24
6
wierzytelności w postaci roszczenia, gdyż nie łączy się z żądaniem od dłużnika
konkretnego zachowania się. W powołanych przepisach prawa upadłościowego
chodzi o zobowiązania pieniężne oraz o zobowiązania majątkowe niepieniężne
upadłego, które mogą być przekształcone w zobowiązania pieniężne (art. 91 ust. 2
w zw. z art. 240 pkt 2 in fine oraz art. 246 pr. upadł.). Oczywistym jest też, że
żądanie ustalenia nieistnienia stosunku prawnego nie może być przeliczone na
sumę w rozumieniu art. 245 ust. 1 pkt 3 pr. upadł. Poza tym pozytywne
rozstrzygnięcie takiego żądania na drodze sądowej nie jest tytułem egzekucyjnym
podlegającym przymusowemu wykonaniu, tak jak wyciąg z zatwierdzonej przez
sędziego komisarza listy wierzytelności, zawierający oznaczenie wierzytelności
oraz sumy otrzymanej na jej poczet przez wierzyciela (art. 264 ust. 1 pr. upadł.). W
konsekwencji, sprawa o tego rodzaju roszczenie z powództwa kredytobiorcy
będącego konsumentem przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania
ogłoszono upadłość, nie jest więc sprawą „o wierzytelność, która podlega
zgłoszeniu do masy upadłości” w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr. upadł., a tym
samym postępowanie w tym przedmiocie może być podjęte z chwilą ustalenia
osoby pełniącej funkcję syndyka (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 28
listopada 2025 r., I CSK 3134/24, z 18 grudnia 2025 r., I CSK 3807/24 i z 19
grudnia 2025 r., I CSK 1902/25).
W świetle powyższego Sąd Najwyższy stwierdza, że skarżący nie wykazał,
aby w dacie orzekania w przedmiocie przedsądu istniała potrzeba ponownego
odniesienia się do wskazanych przepisów oraz poruszonej problematyki.
Argumenty zawarte we wniosku, zestawione z motywami zaskarżonego wyroku
oraz uwzględniając aktualny dorobek orzeczniczy Sądu Najwyższego, nie wskazują
na konieczność kolejnej wypowiedzi w objętej nim materii – z uwzględnieniem
publicznoprawnego charakteru skargi kasacyjnej oraz jej funkcji wykraczającej poza
ochronę interesu indywidualnego.
W sprawie nie zachodzi także nieważność postępowania, którą Sąd
Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym bierze pod uwagę Sąd Najwyższy z urzędu
(art. 39813 § 1 k.p.c.)
I CSK 3267/24
7
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
Ponieważ przedmiotem zaskarżenia skargą kasacyjną był wyrok częściowy
Sądu drugiej instancji rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego
pozostawiono do orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie (art. 108 § 1
k.p.c.).
Dariusz Dończyk
(A.G.)
[a.ł]
