I CSK 3230/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
2 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 2 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku Ł.S.
z udziałem A.F.
o umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym,
na skutek skargi kasacyjnej A.F.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Katowicach
z 24 kwietnia 2025 r., XVIII Ca 54/25,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego w K. na
rzecz adwokata K.H.-W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych
powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem
kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej uczestniczce z
urzędu w postępowaniu kasacyjnym,
3. przyznaje od Skarbu Państwa - Sądu Okręgowego
w Katowicach na rzecz adwokata J.Ż. kwotę 240 (dwieście
czterdzieści) złotych powiększoną o należny podatek od towarów
i usług tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej
wnioskodawcy z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
[A.T.]
UZASADNIENIE
I CSK 3230/25
2
Postanowieniem z 24 kwietnia 2025 r. Sąd Okręgowy w Katowicach oddalił
apelację uczestniczki A.F. od postanowienia Sądu Rejonowego w Mikołowie z 22
stycznia 2025 r. orzekającym o umieszczeniu uczestniczki w szpitalu
psychiatrycznym bez jej zgody.
W motywach rozstrzygnięcia wskazał, że podziela wnioski Sądu Rejonowego
wysnute na podstawie przeprowadzonych w sprawie dowodów w zakresie realizacji
przesłanki z art. 29 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie
zdrowia psychicznego (jedn. tekst: Dz. U. z 2024, poz. 917, dalej - „u.o.z.p”.),
a mianowicie, że dotychczasowe zachowanie uczestniczki wskazuje na to, że nie
przyjęcie jej do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej
zdrowia psychicznego.
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez uczestniczkę.
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Jej zdaniem w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
sprowadzające się do odpowiedzi na pytania: (1) „czy w świetle brzmienia i celów
przepisu art. 29 ust. 1 pkt. 1 i 2 u.o.z.p., uzasadnione przewidywanie nawet
znacznej poprawy stanu zdrowia w związku z przymusową hospitalizacją, może
stanowić jej podstawę tylko wtedy, gdy osoba chora psychicznie jest jednocześnie
niezdolna do samodzielnej egzystencji ?”; (2) „czy możliwa jest przymusowa
hospitalizacja w szpitalu psychiatrycznym osoby bez jej zgody także wtedy, gdy
osoba ta jest zdolna do samodzielnej egzystencji w życiu codziennym, a jej
leczenie psychiatryczne może się odbywać w trybie ambulatoryjnym ?”.
W ocenie skarżącej w sprawie zachodzi także potrzeba wykładni przepisów
budzących poważne wątpliwości co do desygnatów pojęcia „znacznego
pogorszenia stanu zdrowia psychicznego”, o którym mowa w przepisie art. 29 ust. 1
u.o.z.p. - w kontekście ustalenia jakiego rodzaju konkretne okoliczności winny być
brane przez Sąd pod uwagę na gruncie oceny, czy nie przyjęcie uczestnika
I CSK 3230/25
3
postępowania do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie jego
stanu zdrowia.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wnioskodawca wniósł o odmowę
przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
W judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie
przyczyny określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. nakłada na skarżącego obowiązek
przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami
prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono
rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie
nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych
spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Zagadnienie nie może mieć charakteru
kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie do
kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego
orzeczenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ
I CSK 3230/25
4
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC
2002, nr 12, poz. 151).
Oparcie natomiast wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawa budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo że budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć. Ponadto, ze względu na
publiczne cele jakie ma do spełnienia rozpoznanie przez Sąd Najwyższy skargi
kasacyjnej, skarżący powinien także wykazać celowość dokonania wykładni
przepisu przez Sąd Najwyższy ze względu na potrzeby praktyki sądowej. Nie
istnieje przy tym istotne zagadnienie prawne ani potrzeba wykładni przepisów
prawa, jeżeli Sąd Najwyższy zajął już stanowisko w kwestii tego zagadnienia
i wykładni przepisów prawa i wyraził swój pogląd we wcześniejszych orzeczeniach,
a nie zachodzą żadne okoliczności uzasadniające zmianę tego poglądu (zob. m. in.
postanowienia Sądu Najwyższego z 17 marca 2015 r., I PK 4/15, niepubl.; z 23
kwietnia 2015 r., I CSK 691/14, niepubl.; i z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08,
niepubl.).
Wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania nie spełnia tych wymogów.
Skarżąca w uzasadnieniu wniosku ograniczyła się do sformułowania pytań, nie
przeprowadzając żadnego pogłębionego wywodu prawnego z podaniem
doktrynalnego lub orzeczniczego źródła swoich wątpliwości dla wykazania, że
stanowią one istotne zagadnienie prawne. Argumentacja skarżącej jest ogólnikowa,
jednostronna i ogranicza się do przedstawienia własnego poglądu prawnego
w opozycji do stanowiska Sądu drugiej instancji. Nie wykazuje zatem, że w sprawie
ujawniły się zagadnienia wykładnicze o problemowym czy precedensowym
charakterze, których wyjaśnienie wymagałoby zaangażowania Sądu Najwyższego
i sprzyjało rozwojowi prawa.
Ponadto nie budzi żadnych wątpliwości, że przesłanki z art. 20 ust. 1 pkt 1 i 2
u.o.z.p. mają charakter rozłączny. Przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez
zgody osoby, której wniosek dotyczy, może mieć zatem miejsce w przypadku
I CSK 3230/25
5
spełnienia którejkolwiek z tych przesłanek ( zob. m.in. postanowienie Sądu
Najwyższego z 17 września 2015 r., II CSK 627/14, niepubl.).
W analizowanym przypadku orzeczenie o przyjęciu do szpitala
psychiatrycznego bez zgody skarżącej miało miejsce na podstawie art. 20 ust. 1 pkt
1 u.o.z.p. Formułowanie zagadnień prawnych i wątpliwości wykładniczych
odnoszących się do przesłanki niezdolności do samodzielnego zaspokajania
potrzeb życiowych, o której mowa w art. 20 ust. 1 pkt 2 u.o.z.p. jest zatem
bezprzedmiotowe.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że postępowanie
toczące się na podstawie art. 29 u.o.z.p. zmierzające do zbadania, czy istnieje
potrzeba przyjęcia do szpitala psychiatrycznego osoby chorej psychicznie bez jej
zgody wymaganej według art. 22 u.o.z.p., stanowi ingerencję w konstytucyjne
prawo wolności i nietykalności człowieka. Konsekwencje orzeczeń wydawanych
na podstawie ustawy o ochronie zdrowia psychicznego uzasadniają zatem ścisłe
wykładanie jej przepisów i przestrzeganie bezwzględnego wymogu,
by rozstrzygnięcie wydane na jej podstawie było celowe z punktu widzenia dobra
i interesu osoby, której dotyczy.
Z art. 29 ust. 1 pkt 1 u.o.z.p. wynika, że do szpitala psychiatrycznego może
być przyjęta, bez zgody wymaganej w art. 22 u.o.z.p., osoba chora psychicznie,
której dotychczasowe zachowanie wskazuje na to, że nie przyjęcie do szpitala
spowoduje znaczne pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego. Wyjaśniono, że
pod pojęciem „znacznego pogorszenia stanu zdrowia psychicznego” należy
rozumieć doprowadzenie się przez osobę chorą psychicznie, na skutek
niepodejmowania leczenia, do stanu uniemożliwiającego jej funkcjonowanie
w rodzinie, w miejscu zamieszkania lub w pracy. Takie rozumienie tego pojęcia
pozwala ograniczyć hospitalizację przymusową tylko do tych osób, dla których jest
ona niezbędna (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 25 czerwca 2021 r.,
V CSKP 427/21, niepubl.; z 25 listopada 2016 r., V CSK 295/16, niepubl.; z 17
września 2015 r., II CSK 627/14, niepubl.; z 13 czerwca 2013 r., IV CSK 126/13,
niepubl.; i z 22 kwietnia 2010 r., V CSK 384/09, niepubl.; ).
Sąd jest zatem zobligowany posiłkując się opinią biegłego i uwzględniając
wszystkie okoliczności sprawy, w kontekście dotychczasowego zachowania
I CSK 3230/25
6
chorego, jednoznacznie określić konkretne następstwa zaniechania leczenia
psychiatrycznego w formie przymusowej hospitalizacji w postaci „ znacznego
pogorszenia stanu zdrowia psychicznego”, a nie jakiegokolwiek pogorszenia
i wskazać na ich związek ze sposobem funkcjonowania w swoim środowisku osoby
objętej wnioskiem. Nie jest wystarczające ustalenie, że osoba ta wymaga leczenia,
które byłoby wskazane i korzystne dla niej, ani nawet to, że nie przyjęcie do szpitala
psychiatrycznego spowoduje pogorszenie stanu jej zdrowia psychicznego, o ile nie
będzie ono znaczne ( zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 13 czerwca 2013 r.,
IV CSK 126/13, niepubl.).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjęto także, że spodziewany rozwój
choroby psychicznej w kierunku zachowań autoagresywnych lub agresywnych
może stanowić podstawę przyjęcia prognozy znacznego pogorszenia stanu zdrowia
( zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 22 czerwca 2018 r., II CSK 22/18,
niepubl.; z 4 września 2020 r., II CSK 169/20, niepubl.; i z 13 kwietnia 2023 r., II
CSKP 8/23, niepubl.). Jeżeli ustalenia poczynione w sprawie prowadzonej w trybie
wnioskowym wskazują, że z braku przymusowej hospitalizacji osoba objęta
wnioskiem z wysokim prawdopodobieństwem doprowadzi się do stanu w którym
będzie stanowiła bezpośrednie zagrożenie dla swojego życia lub bezpośrednie
zagrożenie dla zdrowia i życia innych osób, kwestia ta może być badana
w płaszczyźnie przesłanki „ znacznego pogorszenia jej stanu zdrowia
psychicznego.”
Dostrzeżenia także wymaga, że skarga kasacyjna jest instrumentem
prawidłowości stosowania prawa przez sądy, a nie instrumentem kontroli ustaleń
faktycznych przyjętych za podstawę zaskarżonego orzeczenia. Nie można zatem
przenosić do postępowania kasacyjnego sporów dotyczących stanu faktycznego,
gdyż jego ustalenie należy do sądów meriti, a Sąd Najwyższy nie ma w tym
zakresie żadnych, ustrojowych ani procesowych kompetencji (zob. m.in. wyrok
Sądu Najwyższego z 14 stycznia 2000 r., I CKN 1169/99, OSNC 1169/99, OSNC
2000, nr 7-8, poz. 139 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z 18 lipca 2014 r.,
IV CSK 671/13, niepubl.).
Zagadnienia prawne i wątpliwości orzecznicze nie mogą być zatem
formułowane na bazie alternatywnego stanu faktycznego będącego wynikiem
I CSK 3230/25
7
dokonanej przez skarżącą oceny zgromadzonego w sprawie materiału
dowodowego.
Skarżąca zasad tych nie respektuje twierdząc, że posiada
świadomość własnej choroby psychicznej, może samodzielnie funkcjonować
w środowisku rodzinnym mając wsparcie swych rodziców, którzy mają wpływ na jej
zachowanie i nadzorują by systematycznie zażywała leki, a jej leczenie
psychiatryczne może odbywać się w trybie ambulatoryjnym.
Z wiążącej Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym podstawy faktycznej
zaskarżonego orzeczenia ( art. 3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) wynika natomiast, że
skarżąca neguje swoją chorobę, nie widzi potrzeby przyjmowania leków uznając że
jej szkodzą. Rodzice ze względu na wiek i własne schorzenia nie mają na nią
żadnego wpływu i nie są w stanie nakłonić jej do systematycznego leczenia.
Skarżąca coraz częściej pozostaje pod wpływem ostrych stanów psychotycznych,
podejmując na swoją szkodę nieracjonalne działania o urojeniowych pobudkach,
a jej stan psychiczny i funkcjonowanie wobec znacznego nasilenia objawów
choroby ( schizofrenii paranoidalnej) ulega degradacji. W konsekwencji – w świetle
całokształtu zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego - nie przyjęcie
skarżącej do szpitala psychiatrycznego spowoduje znaczne pogorszenie jej stanu
zdrowia psychicznego z narastaniem zachowań agresywnych
i nieprzewidywalnych, a jej leczenie szpitalne przyniesie znaczną poprawę jej stanu
zdrowia.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które
w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej w postępowaniu
kasacyjnym uczestniczce A.F. z urzędu przez adwokata K.H.-W. oraz
wnioskodawcy Ł.S. przez adwokata J.Ż., Sąd Najwyższy orzekł na podstawie § 16
ust. 4 pkt 2 w zw. z § 14 ust. 1 pkt 3 i § 4 ust. 3 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu (Dz.U. poz. 763, ze zm.).
I CSK 3230/25
8
Monika Koba
[A.T.]
[a.ł]
