I CSK 3173/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
14 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 14 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R.
przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa w Warszawie
o nakazanie i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej P. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 22 września 2023 r., VII AGa 1203/21,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od powoda na rzecz pozwanego koszty
postępowania kasacyjnego w kwocie 5400 (pięć tysięcy
czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia odpisu postanowienia
powodowi do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 8 września 2021 r., Sąd Okręgowy w Warszawie wydanym w
sprawie z powództwa P. sp. z o.o. z siedzibą w R. przeciwko Krajowemu Ośrodkowi
Wsparcia Rolnictwa z siedzibą w Warszawie (dalej KOWR) oddalił powództwo
główne o nakazanie pozwanemu złożenia oświadczenia woli w przedmiocie
przedłużenia bliżej opisanej umowy dzierżawy gruntów skarbowych oraz
I CSK 3173/24
2
powództwo ewentualne o ustalenie istnienia stosunku prawnego dzierżawy bliżej
opisanych gruntów skarbowych.
Apelacja powoda została oddalona wyrokiem Sądu Apelacyjnego w
Warszawie z 22 września 2023 r.
Powód wniósł skargę kasacyjną, opierając wniosek o jej przyjęcie do
rozpoznania na przyczynach kasacyjnych objętych art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
We wniosku o przyjęcie skargi powód podniósł, że w sprawie wystąpiły
istotne zagadnienia prawne dotyczące tego, czy na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 1)
ustawy z 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi
Skarbu Państwa (jedn. tekst Dz U. z 2022 r., poz. 514, ze zm., dalej: „u.g.n.r.S.P.”)
dotychczasowym dzierżawcom przysługuje skuteczne względem KOWR roszczenie
o przedłużenie umowy dzierżawy, jeżeli złożyli oni KOWR, najpóźniej na trzy
miesiące przed zakończeniem dzierżawy, oświadczenie o zamiarze dalszego
dzierżawienia nieruchomości na nowych warunkach uzgodnionych z KOWR tj. czy
w sytuacji, gdy KOWR bez jakiegokolwiek uzasadnienia odmawia przedłużenia
umowy dzierżawy takim dzierżawcom, mogą oni skutecznie wystąpić przeciwko
I CSK 3173/24
3
KOWR do sądu powszechnego z żądaniem nakazania mu złożenia oświadczenia
woli o przedłużeniu umowy dzierżawy na zasadach art. 64 k.c. w zw. z art. 1047
k.p.c.. W przypadku udzielenia odpowiedzi negatywnej na pytanie wskazane w pkt
a) powyżej, czy w odniesieniu do dotychczasowych dzierżawców, którzy na
podstawie art. 4 ustawy z 16 września 2011 r. o zmianie ustawy o gospodarowaniu
nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz o zmianie niektórych innych ustaw
(Dz. U. nr 233 poz. 1382, dalej: „ust. zmien. z 2011 r.”) wyrazili zgodę na zawarcie
aneksu wyłączającego z przedmiotu umowy dzierżawy 30% powierzchni użytków
rolnych, przepis art. 39 ust. 2 pkt 1) u.g.n.r.S.P. w zw. z art. 4 ust. 11 ust. zmien.z
2011 r. przysługuje skuteczne względem KOWR roszczenie o przedłużenie umowy
dzierżawy, jeżeli złożyli oni KOWR, najpóźniej na trzy miesiące przed
zakończeniem dzierżawy, oświadczenie o zamiarze dalszego dzierżawienia
nieruchomości na nowych warunkach uzgodnionych z KOWR tj. czy w sytuacji,
gdy KOWR odmawia przedłużenia umowy dzierżawy takim dzierżawcom, mogą oni
skutecznie wystąpić przeciwko KOWR do sądu powszechnego z żądaniem
nakazania mu złożenia oświadczenia woli o przedłużeniu umowy dzierżawy na
zasadach art. 64 k.c. w zw. z art. 1047 k.p.c.
Kolejne zagadnienia prawne dotyczą kwestii, czy obowiązek przedstawienia
przez KOWR „stanowiska odnośnie warunków dalszego dzierżawienia
nieruchomości”, o którym mowa w art. 39 ust. 4a u.g.n.r.S.P należy rozumieć jako
obowiązek zajęcia przez KOWR merytorycznego stanowiska odnośnie do
zaproponowanych przez dotychczasowego dzierżawcę warunków kontynuowania
stosunku dzierżawy, względnie jako obowiązek podjęcia negocjacji z
dotychczasowym dzierżawcą, celem ustalenia nowych warunków dalszej dzierżawy
nieruchomości. Czy za takie „stanowisko odnośnie do warunków dalszego
dzierżawienia nieruchomości” może być uznane oświadczenie o niewyrażeniu
zgody na przedłużenie umowy dzierżawy, które w żadnym zakresie nie odnosi się
do zaproponowanych przez dzierżawcę nowych warunków dzierżawy. Dalsze
zagadnienie dotyczy tego, czy w przypadku uznania, że za „stanowisko odnośnie
warunków dalszego dzierżawienia nieruchomości”, o którym mowa w art. 39 ust. 4a
u.g.n.r.S.P może być uznane także oświadczenie o niewyrażeniu zgody na
przedłużenie umowy dzierżawy, czy decyzja KOWR w sprawie przedłużenia umowy
I CSK 3173/24
4
dzierżawy dotychczasowemu dzierżawcy, który w oparciu o art. 39 ust. 2 pkt 1
u.g.n.r.S.P złożył w terminie oświadczenie o zamiarze dalszego dzierżawienia
nieruchomości, jest decyzją w pełni dowolną czy jednak KOWR związany jest
pewnymi wytycznymi, które musi brać pod uwagę przy podejmowaniu decyzji w tym
zakresie. Czy brak uwzględnienia tych wytycznych przez KOWR przy
podejmowaniu decyzji o przedłużeniu umowy dzierżawy dotychczasowemu
dzierżawcy skutkować winien uznaniem, że oświadczenie KOWR o odmowie
przedłużenia umowy dzierżawy w istocie nie zawiera „stanowiska odnośnie
warunków dalszego dzierżawienia nieruchomości”, o którym mowa w art. 39 ust. 4a
Ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi. W przypadku uznania, że za
„stanowisko odnośnie warunków dalszego dzierżawienia nieruchomości”, o którym
mowa w art. 39 ust. 4a u.g.n.r.S.P może być uznane także oświadczenie o
niewyrażeniu zgody na przedłużenie umowy dzierżawy, czy odmowa przez KOWR
przedłużenia umowy dzierżawy dotychczasowemu dzierżawcy, który w oparciu o
art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r.S.P złożył w terminie oświadczenie o zamiarze dalszego
dzierżawienia nieruchomości, może zostać uznana za nadużycie prawa
podmiotowego przez KOWR w rozumieniu art. 5 k.c. w sytuacji, w której decyzja
KOWR w tym przedmiocie nie została poprzedzona żadnymi analizami dotyczącymi
sytuacji dzierżawcy i dzierżawionych gruntów czy też zapotrzebowania na
dzierżawione grunty wśród rolników indywidualnych i faktycznych możliwości
przejęcia przez nich danego gospodarstwa, a zatem podjęta została bez
rozpoznania indywidualnych skutków związanych z brakiem przedłużenia umowy i
odebraniem gruntów konkretnemu dzierżawcy, a nadto nie została w żaden sposób
uzasadniona i wyjaśniona temu dzierżawcy.We wniosku powód wskazał także, że
w sprawie istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości, tj. art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r.S.P oraz art. 39 ust. 2 pkt 1 u.g.n.r.S.P w
zw. z art. 4 ust. 11 ust. zmien.z 2011.
W nawiązaniu do wskazanych we wniosku przyczyn kasacyjnych należy
przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego
abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd
Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju
I CSK 3173/24
5
orzecznictwa i nauki prawa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,
jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw (zob. postanowienie
Sądu Najwyższego z 18 września 2012 r., II CSK 180/12. oraz z 2 grudnia 2014 r.,
II CSK 376/14). Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3899 §
1 pkt 2 k.p.c. nakłada na skarżących obowiązek wskazania przepisów prawa,
których wykładnia budzi poważne wątpliwości lub wywołuje rozbieżności w
orzecznictwie, szczegółowego opisania, na czym polegają powzięte przez
skarżącego wątpliwości, wykazania, że mają one poważny charakter, przez co ich
wykładnia przez Sąd Najwyższy jest niezbędna do rozstrzygnięcia skargi
kasacyjnej, a także przedstawienia orzeczeń sądów, w których dokonano różnej
interpretacji przepisów, prowadzących do odmiennych rozstrzygnięć w zbliżonych
lub tożsamych stanach faktycznych (por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8
lipca 2008 r., I CSK 11/08 oraz z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08).
Przedstawione przez powoda problemy prawne nie mają cech nowości,
albowiem zostały już rozstrzygnięte w orzecznictwie Sądu Najwyższego w którym
wyrażono pogląd, że dzierżawca nieruchomości rolnych Skarbu Państwa - w
przypadku złożenia oświadczenia o zamiarze dalszego dzierżawienia
nieruchomości na nowych warunkach - nie nabywa na podstawie art. 39 ust. 2 pkt 1
u.g.n.r.S.P roszczenia przeciwko KOWR o przedłużenie umowy dzierżawy na
nowych warunkach. Przepis ten przewiduje jedynie możliwość przedłużenia terminu
dzierżawy z pominięciem trybu przetargowego. Nie wynika z niego natomiast, aby
KOWR miał obowiązek przedstawienia dotychczasowemu dzierżawcy oferty
przedłużenia umowy. Wykluczona jest zatem taka wykładnia art. 39 ust. 2 pkt 1
przytoczonej wyżej ustawy, że Skarb Państwa jest zobowiązany - po upływie
terminu, na jaki była zawarta umowa dzierżawy - w przypadku wystąpienia przez
dotychczasowego dzierżawcę z wnioskiem o przedłużenie dzierżawy - zawrzeć
umowę dzierżawy z dotychczasowym dzierżawcą na dalszy okres (zob. wyrok
Sądu Najwyższego z 24 marca 2010 r., V CSK 289/09, postanowienia Sądu
Najwyższego z 22 kwietnia 2024 r., I CSK 6921/22 i z 14 grudnia 2020 r., I CSK
448/20). Nie zachodzą zatem przywołane we wniosku przyczyny kasacyjne, co
prowadzilo do odmowy przejęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania i obciążenia
skarżącego kosztami postępowania kasacyjnego na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c.,
I CSK 3173/24
6
art. 99 k.p.c., art. 108 § 1 k.p.c. w zw. art. 39821 k.p.c. oraz § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z
§ 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w
sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2018 r. poz. 265, z późn.
zm.).
(A.D.)
[a.ł]
Agnieszka Piotrowska
