I CSK 3124/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
19 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 19 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.S., W.S. i R.S.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie, ewentualnie o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 9 marca 2023 r., V ACa 1708/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz J.S. 5400
zł, a na rzecz W.S. i R.S. po 2700 zł zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego, we wszystkich przypadkach z
odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia
zapłaty.
(E.M.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 9 marca 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację
pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 7 października 2021 r.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,
zaskarżając go w całości. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
przywołał liczne zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.), powołał się na
I CSK 3124/23
2
konieczność dokonania wykładni licznych przepisów prawnych (art. 3989 § 2 pkt 1
k.p.c.) oraz na nieważność postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.) w związku
z rozpoznaniem sprawy przez jednego sędziego na podstawie art. 15zzs1 ust. 1
pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych
z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób
zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: „ustawa covidowa”)
zamiast w składzie trzech sędziów.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na ich
rzecz kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa
procesowego według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Sąd Najwyższy nie dostrzega w niniejszej sprawie nieważności
postępowania, która to przesłanka powinna być uwzględniania z urzędu (art. 39813
§ 1 k.p.c.). Wbrew stanowisku skarżącego nie ma podstaw do uznania, że
nieważnością skutkowało rozpoznanie sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie
jednoosobowym. Nie można bowiem uznawać, że stan sprzeczności składu sądu
z przepisami prawa występuje, gdy ów skład był wprost wyznaczany przez
obowiązujący przepis, tj. art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej. Przepis ten nie
został derogowany w wyniku zakwestionowania przez uprawniony organ jego
zgodności z przepisami wyższego rzędu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie był
więc związany normą procesową i ustrojową, która – w związku z istnieniem stanu
zagrożenia epidemiologicznego w czasie rozpoznawania sprawy – wyznaczała
skład jednoosobowy dla sądów drugiej instancji.
Na tle art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej w orzecznictwie Sądu
Najwyższego wyjaśniono już, że kolegialność składu orzekającego zapewnia
I CSK 3124/23
3
wyższy standard kontroli odwoławczej. Nie oznacza to jednak, że odstępstwo od
zasady kolegialności jest równoznaczne z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji
(zob. postanowienia SN: z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22; z 15 marca 2023 r.,
I CSK 4340/22; z 11 lipca 2023 r., I CSK 4959/22, i z 28 lipca 2023 r., I CSK
4249/22).
Sądowi Najwyższemu znane jest stanowisko wyrażone w uchwale składu
siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 26
kwietnia 2023 r. (zasada prawna), III PZP 6/22 (OSNP 2023, nr 10, poz. 104),
w której uznano, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji
w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4
ustawy covidowej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45
ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia
publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności
postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Niezależnie od wątpliwości związanych z tą
uchwałą (zob. np. uzasadnienie postanowienie SN z 15 marca 2023 r., I CSK
4340/22) należy wskazać, że Sąd Najwyższy w powiększonym składzie zastrzegł,
iż przyjęta wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. Oznacza to, że
wydanie orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie ukształtowanym na
podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej do 26 kwietnia 2023 r. włącznie
nie może stanowić samoistnej podstawy stwierdzenia nieważności postępowania
na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c.
Skarżący przedstawił bardzo liczne zagadnienia prawne, mimo to żadnego
z nich nie można uznać za istotne. Każde znalazło już bowiem rozstrzygnięcie
w bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego dotyczącym tzw. kredytów
frankowych. Sąd Najwyższy nie dostrzega przy tym potrzeby odnoszenia się do
każdego z nich z osobna, ustosunkuje się zaś do kwestii, które należy uznać za
kluczowe z perspektywy niniejszej sprawy.
Po pierwsze, w orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalony jest pogląd,
zgodnie z którym postanowienia uprawniające bank do jednostronnego określania
kursu waluty wiążącego drugą stronę umowy kredytu, są nietransparentne,
ponieważ pozostawiają pole do arbitralnego działania banku, a równocześnie
I CSK 3124/23
4
obarczają kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. W konsekwencji, jeżeli
zostały one zamieszczone w umowie zawartej z konsumentem, mają charakter
niedozwolonych postanowień umownych i nie wiążą konsumenta (zob. uchwałę
pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam orzecznictwo).
Po drugie, zgodnie z punktem pierwszym uchwały pełnego składu Izby
Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, w razie uznania,
że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego odnoszące
się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone postanowienie
umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć,
że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Zgodnie z art. 87 § 1 ustawy
o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy
w niniejszej sprawie.
Po trzecie, w punkcie drugim przywoływanej wyżej uchwały z 25 kwietnia
2024 r. Sąd Najwyższy przyjął, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego
umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. Jest to skutek odpowiadający
nieważności umowy, przyjętej w niniejszej sprawie przez Sąd Apelacyjny na innej
podstawie prawnej, przy czym różnica co do podstawy pozostaje bez wpływu na
treść rozstrzygnięcia. Niezależnie od tego, czy umowę uzna się za nieważną ze
względu na naruszenie granic swobody umów, czy też za niewiążącą ze względu
na zawarcie w niej postanowień abuzywnych, skutkiem jest nieistnienie
wynikającego z umowy stosunku prawnego i obowiązek zwrotu nienależnie
spełnionych świadczeń.
Po czwarte, nawiązując do podnoszonego przez skarżącego zagadnienia
prawnego dotyczącego formułowania żądania „ustalenia nieważności umowy”,
wskazać należy, że powołanie się na potrzebę dokonania wykładni musi być
powiązane z zarzutem kasacyjnym, który miałby szansę zostać uznany za zasadny
przez Sąd Najwyższy. Nie miał takiego charakteru, powiązany przez skarżącego ze
wskazanym zagadnieniem, zarzut naruszenia art. 386 § 4 w zw. z art. 1301a § 1
I CSK 3124/23
5
k.p.c. Wstrzymując się od oceny merytorycznej tego zarzutu, należy jedynie
wskazać, ze ewentualnego naruszenia art. 1301a § 1 k.p.c. mógłby dopuścić się
jedynie Sąd pierwszej instancji, natomiast skarga kasacyjna jest skierowana
przeciwko orzeczeniu Sądu drugiej instancji. Zarzut naruszenia art. 1301a § 1 k.p.c.
przez Sąd Okręgowy nie został wskazany w apelacji i nie mógł być przedmiotem
oceny Sądu Apelacyjnego.
W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy nie dostrzega potrzeby dokonania
wykładni wskazywanych przez skarżącego przepisów. Do przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
wymaga się bowiem wykazania, że treść i znaczenie przepisu nie zostały
dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba
zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023
r., I CSK 4931/22). Poruszane przez skarżącego kwestie zostały już
w orzecznictwie Sądu Najwyższego omówione w sposób wyczerpujący.
Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11, 3 i 4 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 oraz § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie. Odrębne zasądzenie kosztów na rzecz J.S. i pozostałych
powodów było skutkiem uznania ich za współuczestników formalnych i odrębnego
ustalenia wartości przedmiotu zaskarżenia. Suma zwrotu kosztów należnych W.S. i
R.S. została rozdzielona na powodów w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16
listopada 2023 r., III CZP 54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57).
(E.M.)
[a.ł]
