I CSK 2988/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
18 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa H.W. i G.W.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 5 kwietnia 2023 r., I ACa 1503/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz H.W. i G.W.
po 2700 zł kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 5 kwietnia 2023 r. Sąd Apelacyjny we Wrocławiu, na skutek
apelacji pozwanego, zmienił zaskarżony wyrok Sądu Okręgowego z Legnicy z 6
maja 2022 r. w ten sposób, że oddalił powództwo w części dotyczącej zasądzenia
odsetek ustawowych za opóźnienie oraz uwzględnił zarzut zatrzymania podniesiony
przez pozwanego, a w pozostałym zakresie oddalił apelację.
I CSK 2988/23
2
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,
zaskarżając go w części. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
przywołał liczne zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) oraz powołał się na
konieczność dokonania wykładni licznych przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c.). Ponadto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej pozwany wskazał na nieważność
postępowania ze względu na rozpoznanie apelacji w składzie jednego sędziego
(art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli m.in. o odmowę
przyjęcia skargi do rozpoznania oraz zasądzenie od pozwanego na ich rzecz
kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego
według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Sąd Najwyższy nie dostrzega w niniejszej sprawie nieważności
postępowania, która to przesłanka powinna być uwzględniania z urzędu (art. 39813
§ 1 k.p.c.). Wbrew stanowisku skarżącego nie ma podstaw do uznania, że
nieważnością skutkowało rozpoznanie sprawy przez Sąd Apelacyjny w składzie
jednoosobowym. Nie można bowiem uznawać, że stan sprzeczności składu sądu z
przepisami prawa występuje, gdy ów skład był wprost wyznaczany przez
odpowiedni, obowiązujący przepis, tj. art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca
2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem,
przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz
wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (dalej: „ustawa covidowa”). Przepis ten nie
został derogowany w wyniku zakwestionowania przez uprawniony organ jego
zgodności z przepisami wyższego rzędu. Sąd orzekający w niniejszej sprawie był
więc związany normą procesową i ustrojową, która wyznaczała skład jednoosobowy
dla sądów drugiej instancji.
I CSK 2988/23
3
Na tle art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej w orzecznictwie Sądu
Najwyższego wyjaśniono już, że kolegialność składu orzekającego, będąca
ugruntowaną zasadą w postępowaniach odwoławczych, zapewnia wyższy standard
kontroli odwoławczej. Nie oznacza to jednak jeszcze, że odstępstwo od zasady
kolegialności jest równoznaczne z naruszeniem art. 45 ust. 1 Konstytucji (zob.
postanowienia SN: z 29 kwietnia 2022 r., III CZP 77/22; z 15 marca 2023 r., I CSK
4340/22; z 11 lipca 2023 r., I CSK 4959/22, i z 28 lipca 2023 r., I CSK 4249/22).
Sądowi Najwyższemu znane jest stanowisko wyrażone w uchwale składu
siedmiu sędziów Izby Pracy i Ubezpieczeń Społecznych Sądu Najwyższego z 26
kwietnia 2023 r. (zasada prawna), III PZP 6/22 (OSNP 2023, nr 10, poz. 104), w
której uznano, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd drugiej instancji w
składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4
ustawy covidowej ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia sprawy (art. 45
ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne dla ochrony zdrowia
publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do nieważności
postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Niezależnie od wątpliwości związanych z tą
uchwałą (zob. np. uzasadnienie postanowienia SN z 15 marca 2023 r., I CSK
4340/22) należy wskazać, że Sąd Najwyższy w powiększonym składzie zastrzegł, iż
przyjęta wykładnia prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia. Oznacza to, że wydanie
orzeczenia przez sąd drugiej instancji w składzie ukształtowanym na podstawie art.
15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy covidowej do 26 kwietnia 2023 r. włącznie nie może
stanowić samoistnej podstawy stwierdzenia nieważności postępowania na
podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c.
Każde ze sformułowanych przez skarżącego licznych zagadnień prawnych
znalazło już rozstrzygnięcie w bogatym orzecznictwie Sądu Najwyższego
dotyczącym tzw. kredytów frankowych. Sąd Najwyższy nie dostrzega przy tym
potrzeby odnoszenia się do każdego z nich, ustosunkuje się zaś do kwestii, które
należy uznać za kluczowe z perspektywy niniejszej sprawy.
Po pierwsze, zgodnie z art. 221 k.c. za konsumenta uważa się osobę
fizyczną dokonującą z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej
bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Konsumencki
charakter umowy oraz abuzywność zawartych w niej postanowień ocenia się na
I CSK 2988/23
4
chwilę jej zawarcia. Z umowy zaś wynika, że kredyt został zaciągnięty na
finansowanie budowy domu jednorodzinnego. Nie można zatem uznać, że
czynność prawna była bezpośrednio związana z działalnością gospodarczą lub
zawodową. Zarejestrowanie pod adresem nieruchomości, na której zakup
zaciągnięty został kredyt, działalności gospodarczej i wykorzystywanie
nieruchomości do celów prowadzenia działalności gospodarczej miało charakter
następczy i nie ma znaczenia dla uznania powodów za konsumentów (zob. wyroki
SN z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD 2022, nr 4, poz. 50, i z 14
czerwca 2023 r., II CSKP 254/22, oraz postanowienie SN z 20 grudnia 2023 r., I
CSK 2646/23).
Po drugie, w orzecznictwie Sądu Najwyższego ustalony jest pogląd, zgodnie
z którym postanowienia uprawniające bank do jednostronnego określania kursu
waluty wiążącego drugą stronę umowy kredytu, są nietransparentne, ponieważ
pozostawiają pole do arbitralnego działania banku, a równocześnie obarczają
kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem. W konsekwencji, jeżeli zostały one
zamieszczone w umowie zawartej z konsumentem, mają charakter niedozwolonych
postanowień umownych i nie wiążą konsumenta (zob. uzasadnienie uchwały
pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i tam przywołane orzecznictwo).
Po trzecie, zgodnie z punktem pierwszym wskazanej uchwały, w razie
uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub denominowanego
odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone
postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie
można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia
kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Zgodnie z art. 87
§ 1 ustawy o Sądzie Najwyższym uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd
Najwyższy w niniejszej sprawie.
Po czwarte, w punkcie drugim przywoływanej wyżej uchwały z 25 kwietnia
2024 r. Sąd Najwyższy przyjął, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego
umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
I CSK 2988/23
5
Po piąte, odnosząc się do problemu konsekwencji wejścia w życie tzw.
ustawy antyspreadowej i umożliwienia spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej,
wskazać należy, iż samo wejście w życie wskazanej ustawy, którą dodano ustęp
3 do art. 69 Prawa bankowego, nie wpłynęło na ocenę abuzywności postanowień
umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji prawnych wynikających z tej
oceny (zob. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18. OSNC-ZD 2021, nr B,
poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, i z 28 października 2022 r., II CSKP
894/22). Stworzyło jedynie podstawy do zmiany postanowień umowy co do sposobu
waloryzacji na przyszłość niespłaconych jeszcze rat kredytu. Oceny abuzywności
postanowienia umownego dokonuje się natomiast według stanu z chwili zawarcia
umowy, a nie następczo (zob. uchwałę składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca
2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2).
Po szóste, nawiązując do podnoszonego przez skarżącego zagadnienia
prawnego dotyczącego formułowania żądania „ustalenia nieważności umowy”,
wskazać należy, że powołanie się na potrzebę dokonania wykładni musi być
powiązane z zarzutem kasacyjnym, który miałby szansę zostać uznany za zasadny
przez Sąd Najwyższy. Sformułowany w tym kontekście zarzut naruszenia art. 1301a
§ 1 k.p.c. jest oczywiście bezzasadny, gdyż nie odnosi się do orzeczenia sądu
drugiej instancji, przeciwko któremu skierowana jest skarga kasacyjna. Zarzut
naruszenia art. 189 k.p.c. został natomiast podniesiony wyłącznie w kontekście
przyznania powodom interesu prawnego w żądaniu ustalenia nieważności umowy,
a nie uwzględnienia nieprawidłowo sformułowanego roszczenia.
W niniejszej sprawie Sąd Najwyższy nie dostrzega potrzeby dokonania
wykładni wskazywanych przez skarżącego przepisów. Do przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
wymaga się bowiem wykazania, że treść i znaczenie przepisu nie zostały
dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba
zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023
r., I CSK 4931/22). Podnoszone przez skarżącego kwestie zostały już
w orzecznictwie Sądu Najwyższego omówione w sposób wyczerpujący.
I CSK 2988/23
6
Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11, 3 i 4 k.p.c. oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 2 pkt 7 oraz §
20 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w
sprawie opłat za czynności radców prawnych. Suma zwrotu została rozdzielona na
powodów w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP
54/23, OSNC 2024, nr 6, poz. 57).
(E.M.)
[a.ł]
