I CSK 2970/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
3 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 3 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E. J.
przeciwko T. spółce akcyjnej w W. i T. 1 spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej E. J.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 18 kwietnia 2024 r., VII AGa 1042/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powódki na rzecz pozwanego tytułem kosztów
postępowania kasacyjnego 2700 (dwa tysiące siedemset) złotych
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia postanowienia powódce do dnia
zapłaty.
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną powódki E.J. od wyroku Sądu Apelacyjnego
w Warszawie z 18 kwietnia 2024 r.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 2970/24
2
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede
wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia SN: z 15
października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02,
i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie argumentów
prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien nie tylko
I CSK 2970/24
3
wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy
zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla
merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia SN z 23
sierpnia 2007 r., I UK 134/07 i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
Natomiast powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 §
1 pkt 2 k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię
przepisów prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,
na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty
charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne
z punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi
kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie
o występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających
z dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika
z różnej wykładni przepisu (zob. postanowienie SN z 10 stycznia 2025 r., I CSK
2187/23).
Skarżąca przyjęła, że w ramach niniejszej sprawy zachodzą istotne
zagadnienia prawne sprowadzające się do odpowiedzi na następujące pytania:
1. „Czy w świetle art. 7643 § 1 zd. drugie k.c. wysokość świadczenia
wyrównawczego należnego przedstawicielowi handlowemu po rozwiązaniu
umowy agencyjnej odpowiadająca utraconym przez agenta prowizjom
powinna być w ramach korekty tej wartości według zasad słuszności
pomniejszona o zwykłe koszty prowadzenia działalności agenta, co skutkuje
wyliczeniem świadczenia wyrównawczego według dochodu, a nie przychodu
agenta?”,
2. „Czy w świetle art. 7643 § 1 zd. drugie k.c. wysokość świadczenia
wyrównawczego należnego przedstawicielowi handlowemu po rozwiązaniu
umowy agencyjnej powinna zostać pomniejszona ze względu na zasady
słuszności o przeciętne koszty działalności agenta w sytuacji, gdy zgodnie z
I CSK 2970/24
4
umową agencyjną agent wynagradzany jest w całości na zasadzie prowizji,
jednak w ramach umówionej prowizji agent ma obowiązek ponosić koszty
swojej działalności, w tym utrzymywania placówki handlowej (agencji)
dostępnej dla innych agentów i klientów dającego zlecenie?”
Jednocześnie skarżąca wskazała, że przedstawione zagadnienia prawne
wynikają z występujących od wielu lat w orzecznictwie sądowym rozbieżności
polegających na dokonywaniu przez sądy różnej wykładni art. 7643 § 1 zd. drugie
i § 2 k.c. w zakresie wyliczenia wysokości świadczenia wyrównawczego należnego
przedstawicielowi handlowemu po rozwiązaniu umowy agencyjnej, które to
wyliczenie przez część sądów ustalane jest według dochodu, a część według
przychodu agenta.
Z przedstawionych przez skarżącą argumentów nie wynika, że w ramach
niniejszej sprawy zaistniały przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
na które powołuje się powódka. Należy przypomnieć, że z orzecznictwa Sądu
Najwyższego jednoznacznie wynika, że ustalenie wysokości świadczenia
wyrównawczego, o którym mowa w art. 7643 k.c., powinno nastąpić
z uwzględnieniem konkretnego stanu faktycznego i jego specyfiki, przesłanek
nabycia roszczenia o to świadczenie, sposobu wynagradzania agenta i kosztów
działalności jego przedsiębiorstwa, a także pewnej symetrii między świadczeniem
wyrównawczym, a dochodem uzyskiwanym przez agenta lub zwyczajowo
przyjętym w stosunkach danego rodzaju. Przy ustalaniu tej wysokości
dopuszczalne jest zastosowanie art. 322 k.p.c. (zob. wyr. SN z 8 listopada 2013 r.,
I CSK 712/12, OSNC-ZD 2015, Nr A, poz. 7). Ponadto ustawodawca w art. 7643 §
1 i 2 k.c. ustanowił tylko górną granicę świadczenia wyrównawczego oraz zawarł
bardzo ogólne wytyczne co do sposobu ustalenia wysokości świadczenia. Ustawa
pozostawiła sądom swobodę polegającą na możliwości indywidualizacji
świadczenia na podstawie konkretnego stanu faktycznego, a doprecyzowanie
kryteriów określenia rozmiarów świadczenia pozostawiła orzecznictwu. Jako punkt
wyjścia obliczenia wysokości świadczenia wyrównawczego przyjąć można roczny
dochód agenta, tj. sumę prowizji za okres roku, pomniejszoną o roczne koszty
prowadzenia placówki (art. 7643 § 2 k.c.). Sposób obliczenia wysokości
świadczenia wyrównawczego, określony w art. 7643 § 1 k.c., zawiera sam w sobie
I CSK 2970/24
5
mechanizm ocennego szacowania. Dodatkowo można stosować art. 322 k.p.c.,
jeżeli dane będące podstawą szacowania na podstawie art. 7643 § 1 k.c. nie są
możliwe do ustalenia w sposób ścisły (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 25
października 2023 r., II CSKP 645/23).
Poza tym z racji tego, że w powołanym przez skarżącą przepisie mowa jest
o przyznaniu przedmiotowego świadczenia biorąc pod uwagę względy słuszności,
to nie można twierdzić, że słusznym byłoby przyznanie wynagrodzenia
uwzgledniającego koszty prowadzenia działalności, w sytuacji kiedy kosztów tych
skarżąca już nie ponosi.
Należy zatem uznać, że powołane przez skarżącą przesłanki nie zostały
spełnione.
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 98 k.p.c.
[SOP]
[r.g.]
