I CSK 297/21

Sygn. akt I CSK 297/21

POSTANOWIENIE

Dnia 29 grudnia 2021 r.

Sąd Najwyższy w składzie:

SSN Tomasz Szanciło

w sprawie z powództwa P. sp. z o.o. z siedzibą w W.
‎przeciwko Krajowemu Ośrodkowi Wsparcia Rolnictwa w Warszawie
‎o ustalenie opłaty za użytkowanie wieczyste,
‎na posiedzeniu niejawnym w Izbie Cywilnej w dniu 29 grudnia 2021 r.,
‎na skutek skargi kasacyjnej strony powodowej

od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie

z dnia 30 listopada 2020 r., sygn. akt V ACa 190/20,

1. zezwala stronom na złożenie pism procesowych z dnia 2, 10 i 23 grudnia 2021 r.;

2. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;

3. zasądza od P. sp. z o.o. z siedzibą w W. na rzecz Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa w Warszawie kwotę 2.700 zł (dwa tysiące siedemset złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

UZASADNIENIE

W związku ze skargą kasacyjną powoda P. sp. z o. o. w W. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2020 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:

Zgodnie z art. 398⁹ § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
‎do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
‎lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.

W judykaturze wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN z dnia: 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;
‎15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia nakierowany
‎na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością
‎lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej.

Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja
‎tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 398⁹ k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 398⁹ § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.

Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł
‎na przesłankach uregulowanych w art. 398⁹ § 1 pkt 1 i 4 k.p.c., wskazując na jej oczywistą zasadność i na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.

W tym kontekście Sąd Najwyższy wskazuje, że skarga kasacyjna stanowi nadzwyczajny środek zaskarżenia. Jego rozpoznanie nie ma charakteru postępowania w ramach trzeciej instancji. Służy realizacji konstytucyjnych i ustawowych zadań Sądu Najwyższego, wśród których pozostają przede wszystkim nadzór nad działalnością sądów powszechnych i wojskowych
‎w zakresie orzekania (art. 183 ust. 1 Konstytucji RP). Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1904) jego obowiązki obejmują zapewnienie jednolitości orzecznictwa i rozstrzyganie zagadnień prawnych. Tym właśnie celom wypada podporządkować także rozstrzyganie skarg kasacyjnych.

Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 398⁹ § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotąd w orzecznictwie, którego rozstrzygnięcie może przyczynić się do rozwoju prawa. Odwołanie się do tej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania wymaga – jak wynika z orzecznictwa Sądu Najwyższego – sformułowania tego zagadnienia z przytoczeniem wiążących się
‎z nim konkretnych przepisów prawnych oraz przedstawienia argumentów świadczących o rozbieżnych ocenach prawnych (zob. np. postanowienia SN z dnia: 7 czerwca 2005 r., V CSK 3/05; 25 maja 2021 r., II CSK 96/21). Ponadto,
‎w judykaturze Sądu Najwyższego utrwalił się pogląd, że wskazanie przyczyny określonej w powołanym przepisie nakłada na skarżącego obowiązek przedstawienia zagadnienia o charakterze abstrakcyjnym wraz z argumentami prowadzącymi do rozbieżnych ocen prawnych, wykazania, że nie zostało ono rozstrzygnięte w dotychczasowym orzecznictwie, a wyjaśnienie go ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia tej konkretnej sprawy, ale także innych podobnych spraw, przyczyniając się do rozwoju prawa. Nie może mieć charakteru kazuistycznego i służyć uzyskaniu przez skarżącego odpowiedzi odnośnie
‎do kwalifikacji prawnej szczegółowych elementów podstawy faktycznej zaskarżonego orzeczenia (zob. m.in. postanowienia SN z dnia: 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz. 151; 30 kwietnia 2015 r., V CSK 598/14; 15 kwietnia 2021 r., I CSK 720/20). Występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego w zasadzie powinno spełniać wymagania stawiane zapytaniu przedstawianego przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości (art. 390 § 1 k.p.c.), których nie można rozwiązać za pomocą powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. np. postanowienia SN z dnia: 24 października 2012 r., I PK 129/12; 8 maja 2015 r., III CZP 16/15, Biul. SN 2015, nr 5). Zagadnienie to nie może być przy tym pozorne, czyli m.in. nie może stanowić próby obejścia dokonanych przez sądy ustaleń faktycznych i oceny dowodów
‎(art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.).

Rozumianemu w wyżej przedstawiony sposób pojęciu „istotne zagadnienie prawne” nie opowiada podniesiona przez skarżącego kwestia konieczności wyjaśnienia: (1) czy w świetle art. 17b ust. 1 pkt 2a ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (aktualnie:
‎t.j. Dz.U. z 2020 r., poz. 2243 ze zm.; dalej: u.g.n.r.) konieczne jest rozpoczęcie prac budowlanych na nieruchomości gruntowej, aby można było zakwalifikować nieruchomość jako wykorzystywaną na cele mieszkaniowe, w sytuacji gdy zgodnie z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego teren jest przeznaczony pod zabudowę mieszkaniową, (2) czy w świetle powyższego przepisu o wykorzystywaniu na cele mieszkaniowe można mówić, gdy użytkownik wieczysty podejmuje czynności mające na celu rozpoczęcie prac budowlanych zgodnych z miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego, (3) w jaki sposób należy rozumieć pojęcie „wykorzystywania nieruchomości na cele mieszkaniowe”?.

Zagadnienie prawne może zostać uznane za istotne tylko wtedy, kiedy Sąd Najwyższy nie wyraził jeszcze stanowiska w danej kwestii, bądź zostały wskazane okoliczności uzasadniających jego zmianę.

W orzecznictwie Sądu Najwyższego, wskazanym również przez samego skarżącego, podkreśla się, że o wykorzystywaniu na cele mieszkaniowe
‎– w rozumieniu art. 17b ust. 1 pkt 2a u.g.n.r. – można mówić najwcześniej od chwili rozpoczęcia prac budowlanych w oparciu o pozwolenie na budowę budynku mieszkalnego (zob. wyrok SN z dnia 25 lutego 2010 r., I CSK 397/09). Skarżący nie przedstawił argumentacji, która miałaby wesprzeć słuszność jego twierdzeń odnośnie do zmiany tego stanowiska i uznania, że decydować powinien wcześniejszy moment, w szczególności moment uzyskania pozwolenia na budowę. Pogląd zatem wyrażony przez Sąd Najwyższy pozostaje aktualny.

Sąd Najwyższy ma również świadomość istnienia stanowiska wyrażonego
‎w wyroku z dnia 19 maja 2010 r. (I CSK 591/09, OSNC 2010, nr 11, poz. 156),
‎że trwała zmiana sposobu korzystania z nieruchomości – w rozumieniu art. 73 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (aktualnie:
‎t.j. Dz.U. z 2021 r., poz. 1899 ze zm.; dalej: u.g.n.) – powodująca zmianę celu,
‎na który nieruchomość została oddana w użytkowanie wieczyste, następuje
‎w wyniku decyzji o pozwoleniu na użytkowanie obiektu budowlanego wzniesionego na tej nieruchomości. Pozostaje to jednak bez znaczenia dla niniejszej sprawy, bowiem powód na czas określania opłaty nie rozpoczął nawet prac budowlanych,
‎a w orzecznictwie Sądu Najwyższe wskazuje się, że jest to najwcześniejszy moment uznania, iż dana nieruchomość jest przeznaczona na cele mieszkaniowe, a tym samym nie istnieje możliwość obniżenia opłaty za użytkowanie wieczystej
‎do wartości 1%.

Także w wyroku z dnia 12 stycznia 2011 r. (I CSK 98/10) Sąd Najwyższy podkreślił, że wykładnia językowa art. 17b ust. 1 u.g.n.r., uwzględniająca różnicę
‎w sformułowaniu tego przepisu w porównaniu z art. 72 ust. 3 u.g.n., wyraźnie wskazuje, że o wysokości stawki procentowej opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości wchodzącej w skład Zasobu Własności Rolnej Skarbu Państwa decyduje cel, na jaki wykorzystywana jest nieruchomość oddana
‎w użytkowanie wieczyste, przez co należy przez nie rozumieć takie używanie nieruchomości i korzystanie z niej, które odpowiada zamierzeniu
‎co do wykorzystania nieruchomości albo przynajmniej prowadzi do jego realizacji. Preferencyjną stawkę procentową opłaty rocznej z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości uzasadnia bowiem rzeczywiste wykorzystywanie nieruchomości
‎– w znaczeniu wynikającym z brzmienia przepisu – oddanej w użytkowanie wieczyste na cel uznany przez ustawodawcę za zasługujący na wsparcie.

Jeżeli chodzi o oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na przesłance oczywistej jej zasadności (art. 398⁹ § 1 pkt 4 k.p.c.), to zgodnie
‎z poglądem utrwalonym w judykaturze musi temu towarzyszyć wywód skarżącego, na czym – jego zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie
‎z przytoczeniem przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentacja wskazująca na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Skoro przesłanką wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest twierdzenie skarżącego, iż skarga jest oczywiście uzasadniona, to powinien on w uzasadnieniu wniosku zawrzeć wywód prawny wskazujący, w czym wyraża się ta „oczywistość" i przedstawić argumenty na poparcie tego twierdzenia. Przy czym, o ile dla uwzględnienia skargi kasacyjnej wystarczy, że jej podstawa jest usprawiedliwiona, to dla jej przyjęcia
‎do rozpoznania konieczne jest wykazanie kwalifikowanej postaci naruszenia przepisów prawa materialnego lub procesowego polegającej na jego oczywistości, widocznej prima facie, przy wykorzystaniu podstawowej wiedzy prawniczej (zob.
‎np. postanowienia SN z dnia: 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20; 25 sierpnia
‎2021 r., II CSK 155/21).

Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi w niniejszej sprawie
‎do rozpoznania nie zawiera zaś żadnych argumentów na poparcie twierdzenia
‎o jej oczywistej zasadności, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że rozpoznanie skargi kasacyjnej następuje tylko z przyczyn kwalifikowanych, gdyż tylko one decydują
‎o wyniku „przedsądu”. Nie wykazano zatem, aby w sprawie występował stan „oczywistej zasadności” skargi kasacyjnej w rozumieniu powyższego przepisu.
‎W skardze kasacyjnej zawarto jedynie polemikę z ustaleniami poczynionymi przez Sądy obu instancji, dokonanymi w oparciu m.in. o opinię biegłych sądowych. Tymczasem pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego
‎nie można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny dowodów (postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2018 r., II PK 213/17). Jest to istotne, gdyż zgodnie z art. 398³ § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę zaskarżonego orzeczenia (art. 398¹³ § 2 in fine k.p.c.).

Ponadto Sąd Apelacyjny sporządził szczegółowe uzasadnienie, rozważył wszelkie, niezbędne okoliczności sprawy, wskazując w szczególności przyczyny, dla których oparł się na opinii biegłej E. S.. Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty w konfrontacji z treścią uzasadnienia Sądu drugiej instancji
‎i przyjętego przez niego kierunku rozstrzygnięcia sprawy świadczą o polemicznym charakterze stanowiska zaprezentowanego przez skarżącego. Brak akceptacji przez powoda zajętego przez Sąd odwoławczy stanowiska nie świadczy o tym,
‎że wniesiona skarga jest oczywiście uzasadniona.

Również z konfrontacji motywów zaskarżonego orzeczenia ze stanowiskiem wyrażonym w powyżej wskazanymi orzeczeniami Sądu Najwyższego nie wynika, aby zastosowanie przez Sądy meriti stawki 3% było błędne. Zauważenia bowiem wymaga, że w okresie ustalania opłaty powodowa spółka nie rozpoczęła prac budowlanych, a zatem nie przysługiwała jej opłata w wysokości 1% wartości nieruchomości. Wartość natomiast nieruchomości została oszacowana
‎na podstawie opinii biegłych sądowych, co nie może zostać zweryfikowane
‎na etapie postępowania kasacyjnego. O oczywistej zasadności skargi nie może bowiem przekonywać błędna – zdaniem skarżącego - ocena przez Sąd Apelacyjny dowodu z opinii biegłego. Kwestia ta usuwa się bowiem spod kognicji Sądu Najwyższego w postępowaniu kasacyjnym (art. 398³ § 3 i art. 398¹³ § 2 k.p.c.; zob. np. postanowienie SN z dnia 8 lutego 2019 r., II CSK 404/18). Zgodnie
‎z utrwalonym orzecznictwem wywody sądu oparte na opinii biegłego, niekorzystne dla strony, nie stanowią podstawy dopuszczenia dowodu z opinii innego biegłego.

Reasumując, w skardze kasacyjnej nie powołano takich argumentów, które mogłyby świadczyć, że w sprawie doszło do oczywistego naruszenia prawa, oraz że w wyniku takiego naruszenia prawa zapadł w Sądzie drugiej instancji wyrok oczywiście wadliwy.

Z przytoczonych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 398⁹ § 2 k.p.c., odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.

O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 99 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 398²¹ k.p.c. i § 2 pkt 6 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia
‎22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz. U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.).