I CSK 2926/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
31 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.Ł.
przeciwko Bank S.A. w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 17 kwietnia 2024 r., I ACa 976/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 9 stycznia 2023 r., I C 429/21, Sąd Okręgowy we Wrocławiu
zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowego kredytobiorcy 128 674,13 zł
z odsetkami i ustalił nieważność umowy kredytu zawartej przez powoda
z poprzednikiem prawnym pozwanego.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny we Wrocławiu
zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji w ten sposób, że obowiązek zapłaty
wstrzymał do chwili zaofiarowania przez kredytobiorcę zwrotu lub zabezpieczenia
zwrotu na rzecz banku sumy 225 291,18 zł i w pozostałej części oddalił apelację
banku.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 18 sierpnia 2008 r. poprzednik prawny
pozwanego banku zawarł z powodem umowę o kredyt hipoteczny dla osób
I CSK 2926/24
2
fizycznych waloryzowany kursem franka szwajcarskiego (CHF). Wysokość kredytu
została ustalona na 225 291,18 zł. Na koniec 7 sierpnia 2008 r. według kursu kupna
CHF suma kredytu wynosiła 116 273,31 CHF. Okres kredytowania wynosił 360
miesięcy, do 10 września 2038 r. Bank udzielił kredytobiorcy kredytu hipotecznego
waloryzowanego kursem kupna CHF według tabeli kursowej banku.
Sąd drugiej instancji uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu
i spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty
obcej. Przy tym postanowienia te określają główne świadczenia stron, lecz nie
zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie zawierała
mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na brak kursu
koniecznego do stosowania indeksacji, wszystkie postanowienia umowy dotyczące
indeksacji są nieważne. Umowa nie może nadal obowiązywać bez
kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby
zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na:
1) występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:
a) czy w przypadku gdy postanowienia waloryzacyjne umowy kredytu
indeksowanego (waloryzowanego), określające wysokość kwoty kredytu i wysokość
rat kapitałowo-odsetkowych wyrażoną w walucie obcej poprzez odesłanie do
kursów publikowanych w tabelach kursowych banku-kredytodawcy, zostają uznane
za bezskuteczne, jako postanowienie niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 i 2
k.c. (abuzywne) lub nieważne, a jednocześnie sąd stwierdzi, że nie jest możliwe
utrzymanie indeksowanego (waloryzowanego) charakteru umowy, to czy skutkiem
ich eliminacji z umowy jest (1) stwierdzenie, że sporna umowa upada w całości, czy
też (2) eliminacja mechanizmu waloryzacji z umowy i przekształcenie jej z mocą
wsteczną w kredyt złotowy;
b) jakie oprocentowanie należy przyjąć dla wyliczenia odsetek od
hipotetycznego kredytu złotowego w przypadku stwierdzenia, że skutkiem
abuzywności lub nieważności postanowień waloryzacyjnych zawartych w umowie
I CSK 2926/24
3
kredytu indeksowanego (waloryzowanego) jest eliminacja mechanizmu waloryzacji
z umowy i przekształcenie jej z mocą wsteczną w kredyt złotowy, w szczególności
czy powinno być to (1) zmienne oprocentowanie oparte na stawce bazowej WIBOR
3M; (2) stałe oprocentowanie w wysokości ustalonej przez strony w dniu zawarcia
umowy kredytu indeksowanego (waloryzowanego), wpisane do tej umowy; czy też
(3) zmienne oprocentowanie oparte na stawce bazowej właściwej dla waluty
waloryzacji, czyli np. LIBOR 3M dla CHF (w przypadku umowy zawierającej
odniesienie do kursu franka szwajcarskiego);
c) czy żądanie „ustalenia nieważności umowy" stanowi roszczenie
dopuszczalne na gruncie przepisów k.p.c., czy może być uwzględnione przez sąd
rozpatrujący sprawę, a jeżeli takie sformułowanie roszczenia jest wadliwe, to jaki
powinien być skutek zgłoszenia takiego powództwa przez stronę powodową;
d) jeżeli stronie powodowej przysługuje dalej idące roszczenie o zapłatę,
wynikające ze stosunku prawnego w postaci rzekomo nieważnej umowy kredytu
indeksowanego (waloryzowanego) kursem waluty obcej, w szczególności
wynikające z możliwości żądania zwrotu dokonanych świadczeń na podstawie
przepisów o bezpodstawnym wzbogaceniu, to czy strona powodowa posiada
interes prawny w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego wynikającego z
umowy;
e) czy w świetle celów art. 3851 k.c. oraz dyrektywy 93/13 dopuszczalne jest
stwierdzenie upadku umowy kredytu, w oparciu o stwierdzenie niedozwolonego
charakteru w rozumieniu art. 3851 k.c. (abuzywność) części jej postanowień,
dotyczących indeksacji (waloryzacji) kredytu do waluty obcej, bez uprzedniego
poinformowania osób występujących po stronie powodowej, przez Sąd, o skutkach
upadku takiej umowy;
2) potrzebę wykładni przepisów prawnych w zakresie będącym podstawą
przytoczonych wyżej zagadnień prawnych;
3) nieważność postępowania na podstawie art. 379 pkt 5 k.p.c., ponieważ
strona pozwana została pozbawiona możności obrony swych praw, gdyż Sąd nie
odniósł się do wniosku dowodowego strony pozwanej zawartego w odpowiedzi na
I CSK 2926/24
4
pozew o przeprowadzenie dowodu z opinii biegłego na tezy wskazane w
odpowiedzi na pozew.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej.
W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania
kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank. Kurs walut obcych
ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4 pr.bank. wiąże klientów
banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w okresie od ogłoszenia
kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to, iż nie można umową
związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną ogłoszone, a orzecznictwo
jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za niedozwolone.
Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako współokreślające
wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne świadczenie
I CSK 2926/24
5
kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1 k.c., lecz
tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w sposób
jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako
obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu
ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby
odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe
zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej
chwili. Ustalenie kursu tylko do wypłaty kredytu i usiłowanie związania
kredytobiorcy przyszłymi, jednostronnie ustalanymi kursami nie mogło być
skuteczne.
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III
CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy
kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do
wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.
Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,
gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych
żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy
rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie
zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona
umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności
umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z
wykonaną częścią umowy.
Zarzut nieważności postepowania podniesiony przez skarżącego jest
niezasadny. Pominięcie dowodu nie prowadzi do nieważności postępowania, lecz
I CSK 2926/24
6
może być naruszeniem przepisów postępowania mającym wpływ na wynik sprawy.
Natomiast niewyjaśnienie przyczyn pominięcia dowodu stanowi naruszenie art. 387
§ 21 k.p.c., nieprowadzące do nieważności postępowania. Ewentualne pominięcie
w uzasadnieniu przyczyn pominięcia dowodu nie stanowi dla skarżącego
przeszkody do wykazywania potrzeby przeprowadzenia tego dowodu i braku
podstaw do jego pominięci przez sądy meriti, a tym samym nie pozbawiło
skarżącego możności obrony swych praw w postępowaniu apelacyjnym.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[SOP]
