I CSK 291/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Góra-Błaszczykowska
6 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 6 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E.K., S.K., A.C. i R.C.
przeciwko Bankowi spółce akcyjnej w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 20 września 2023 r., XV Ca 726/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku spółki akcyjnej w W. na rzecz E.K., S.K.,
A.C. i R.C. kwoty po 1012,50 (tysiąc dwanaście złotych
pięćdziesiąt groszy) złotych z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
Bankowi spółce akcyjnej w W. do dnia zapłaty tytułem
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Sąd Rejonowy Poznań – Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu wyrokiem
z 22 listopada 2022 r. zasądził od strony pozwanej Banku S.A. w W. na rzecz
powodów E.K. i S.K. kwotę 35 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od
dnia 28 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 1), zasądził od pozwanego na rzecz
I CSK 291/24
2
powodów A.C. i R.C. kwotę 35 000 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od
dnia 28 stycznia 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 2), w pozostałym zakresie oddalił
powództwo (pkt 3) oraz orzekł o kosztach procesu (pkt 4).
Sąd Okręgowy w Poznaniu wyrokiem z 20 września 2023 r. zmienił
zaskarżony wyrok w pkt 1 i 2 tylko w ten sposób, że odsetki ustawowe za
opóźnienie w zapłacie kwot po 35 000 zł zasądził od 23 marca 2021 r. do dnia
zapłaty oraz oddalił powództwo o te odsetki w pozostałej części (pkt I), oddalił
apelację w pozostałej części (pkt II) oraz orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego (pkt III).
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od tego wyroku, zaskarżając go w całości.
Skarżący na podstawie art. 3984 § 2 k.p.c. wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania i powołując się na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wskazał na
potrzebę wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w orzecznictwie
sądów, tj. art. 3851 § 1 i 2 k.c., odnoszące się do konsekwencji przyjęcia, że
klauzula indeksacyjna ma charakter abuzywny.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o odmowę jej
przyjęcia do rozpoznania.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest kwalifikowanym środkiem prawnym, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a leżącymi
w interesie powszechnym. Rozpoznanie skargi kasacyjnej powinno służyć
ochronie obowiązującego porządku prawnego przed dowolnością orzekania oraz
zapewniać jednolitość orzecznictwa sądowego w takich sprawach, w których
możliwe jest dokonanie zasadniczej wykładni przepisu prawa, mającej walor
generalny i abstrakcyjny.
W przepisach kodeksu postępowania cywilnego skarga kasacyjna została
ukształtowana jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń,
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
I CSK 291/24
3
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego
z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw.
przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych
w art. 3989 § 1 pkt 1 - 4 k.p.c., nie zaś do merytorycznej oceny skargi kasacyjnej.
W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania jest usprawiedliwione (zob. postanowienie Sądu Najwyższego z 11
lipca 2023 r., I CSK 6201/22).
Powołanie się na przesłankę przedsądu, przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,
określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne
mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy.
Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących
w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach, wynikających z dokonywania przez
sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,
dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni
przepisu.
Skarga kasacyjna strony pozwanej nie zawiera dostatecznych argumentów
dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, że w sprawie zachodzi przesłanka
z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Powołane przez skarżącego przepisy były przedmiotem wypowiedzi Sądu
Najwyższego i Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej (zob. np. uchwała SN
z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56; wyroki SN: z 4 kwietnia
2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK 242/18; z 11 grudnia 2019 r.,
V CSK 382/18; z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 3 lutego 2022 r., II CSKP
415/22; podobnie w orzecznictwie TSUE zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r.,
C-26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei,
pkt 54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r.,
I CSK 291/24
4
C-186/16, Andriciuc i in., pkt 35; z 14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3
października 2019 r., C-260/18, Dziubak, pkt 44).
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono także, że oceny, czy
postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.), dokonuje się według
stanu z chwili zawarcia umowy (uchwała składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, postanowienia Sądu
Najwyższego z 10 sierpnia 2023 r., I CSK 5543/22, z dnia 21 grudnia 2023 r., I CSK
2685/23, z dnia 8 grudnia 2023 r., I CSK 3211/23). Wynika to zresztą z art. 3852
k.c., który wprost stanowi, iż oceny zgodności postanowienia umowy z dobrymi
obyczajami dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy, biorąc pod uwagę
jej treść. W wyroku z 20 września 2017 r., C - 186/16 TSUE wyjaśnił natomiast, że
art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13 w sprawie nieuczciwych warunków w umowach
konsumenckich należy interpretować w ten sposób, że oceny nieuczciwego
charakteru warunku umownego należy dokonywać w odniesieniu do chwili zawarcia
danej umowy, z uwzględnieniem ogółu okoliczności, które mogły być znane
przedsiębiorcy w tej chwili i mogły mieć wpływ na późniejsze jej wykonanie.
Trafność i aktualność przyjętej przez sądy powszechne oceny sprawy
potwierdza pogląd, wyrażony w uchwale pełnego składu Izby Cywilnej Sądu
Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22. W orzeczeniu tym wyjaśniono
m.in., że w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego,
odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi niedozwolone
postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie prawnym nie
można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób określenia
kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów. Ponadto Sąd
Najwyższy przesądził także, że w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony
kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże
z powodu niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy
całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają
samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze
stron. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
I CSK 291/24
5
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania
przez którąkolwiek ze stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania
z jej środków pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do
chwili popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Sąd Najwyższy rozpoznając niniejszą sprawę jest związany cytowaną
uchwałą (art. 88 ustawy o SN).
W dacie orzekania o przyjęciu niniejszej skargi do rozpoznania,
sformułowanemu przez skarżącego zagadnieniu prawnemu nie można już
przypisać kwalifikacji nowości. Tożsame zagadnienia były już przedmiotem
wypowiedzi Sądu Najwyższego (zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 25
stycznia 2024 r., I CSK 5851/22 z 28 września 2023 r., I CSK 327/23, z 17
października 2023 r., I CSK 558/23, z 27 lipca 2023 r., I CSK 6248/22 i zawarte tam
orzecznictwo). Sąd Najwyższy wielokrotnie wyjaśniał, że w razie niemożliwości
ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w umowie kredytu denominowanego
w walucie obcej umowa ta nie może wiązać stron w pozostałym zakresie ani jako
kredyt złotówkowy (z oprocentowaniem obliczanym na podstawie wskaźnika
LIBOR/SARON), ani jako tzw. kredyt czysto walutowy. W szczególności bowiem
wskazuje się, że utrzymanie takiej umowy jako kredytu czysto walutowego
prowadziłoby do niedopuszczalnego zniekształcenia woli stron, która
ukierunkowana była od początku na wypłatę kredytu w walucie krajowej (por.
wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 694/22; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22
i II CSKP 405/22; z 20 maja 2022 r., II CSKP 713/22 i II CSKP 943/22; z 26 maja
2022 r., II CSKP 650/22, i z 24 czerwca 2022 r., II CSKP 10/22). Ponadto
podniesione kwestie były przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego
(w odniesieniu do art. 3851 KC w kontekście dyrektywy 93/13 zob. m.in. wyroki
Sądu Najwyższego: z 4 kwietnia 2019 r., III CSK 159/17; z 9 maja 2019 r., I CSK
242/18; z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 30 września 2020 r., I CSK 556/18;
z 2 czerwca 2021 r., I CSKP 55/21; z 27 lipca 2021 r., V CSKP 49/21; z 3 lutego
2022 r., II CSKP 415/22).
I CSK 291/24
6
W uchwale z 28 kwietnia 2022 r. (III CZP 40/22, OSNC 2022, Nr 11, poz.
109) Sąd Najwyższy jednoznacznie wyjaśnił, że postanowienie umowne,
uzależniające wysokość świadczenia od swobodnego uznania jednej ze stron, jest
sprzeczne z naturą (właściwością) stosunku prawnego. Jeżeli bank miałby w ten
sposób określać wysokość własnego świadczenia (co występuje w przypadku
kredytów denominowanych), takie zastrzeżenie godzi w istotę zobowiązania.
Sprzeczność z naturą stosunku zobowiązaniowego w tym przypadku polega na
wprowadzeniu do jego treści elementu nadrzędności jednej ze stron
i podporządkowania drugiej, co jest obce stosunkom zobowiązaniowym oraz
stosunkom prywatnoprawnym w ogólności. Sąd Najwyższy podziela w pełni
powołane stanowisko, zgodne z ugruntowanym w tym zakresie orzecznictwem
krajowym i międzynarodowym.
Podsumowując, w dacie orzekania o przyjęciu niniejszej skargi kasacyjnej do
rozpoznania nie istnieje potrzeba dokonania wykładni przepisów prawa,
wskazanych w skardze. Sąd Najwyższy nie stwierdził też kwalifikowanego
naruszenia prawa, uzasadniającego ze względów publicznoprawnych przyjęcie
skargi do rozpoznania.
Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd
Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2
w zw. z § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie. Przed Sądem Najwyższym
powodów reprezentował pełnomocnik, który nie występował przed Sądem
II instancji. W konsekwencji wysokość należnego wynagrodzenia wynosiła 4050 zł
(5400 zł x 75%). Wobec faktu, iż w sprawie występowało czterech powodów
należało każdemu z nich zasądzić od pozwanego kwotę 1012,50 zł (4050 zł : 4 =
1012,50 zł).
(P.H.)
[a.ł])
I CSK 291/24
7
