I CSK 2876/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Agnieszka Piotrowska
17 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa U.B. i M.B.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o zapłatę, ewentualnie o ustalenie nieważności umowy i o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej U.B. i M.B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 12 lutego 2024 r., I ACa 2221/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej powodów do
rozpoznania,
2) nie obciąża powodów kosztami postępowania kasacyjnego
na rzecz pozwanego.
(A.D.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 22 lipca 2022 r. w sprawie z powództwa U.B. i M.B. przeciwko
Bankowi Spółce Akcyjnej z siedzibą w W. Sąd Okręgowy w Łodzi oddalił
powództwo główne oraz ewentualne sprecyzowane w punkcie II pisma
procesowego z 9 września 2020 roku (pkt 1), ustalił nieważność bliżej opisanej
umowy kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem CHF o numerze […]
zawartej w dniu 28 lutego 2008 r. przez M.B. z Bank Spółką Akcyjną w W.
(poprzednikiem prawnym pozwanego (pkt 2); ustalił nieważność bliżej opisanej
I CSK 2876/24
2
umowy kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem CHF o numerze […]
zawartej w dniu 28 lutego 2008 r. przez U.B. (poprzednio R.) oraz M.B. z Bank
Spółką Akcyjną w W. (pkt 3); zasądził od pozwanego na rzecz M.B. w związku z
nieważnością umowy kredytu hipotecznego o numerze […] kwoty: a) 277 535,90 zł
z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od kwot: 225 739,14 zł od 23 maja 2017 r.
do dnia zapłaty, 25 045,24 zł od 26 września 2020 r. do dnia zapłaty; 26 751,52 zł
od 2 lutego 2016 r. do dnia zapłaty; b) 91 852,26 CHF z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie od 26 września 2020 r. do dnia zapłaty (pkt 4); zasądził od pozwanego
na rzecz M.B. oraz U.B. w związku z nieważnością umowy kredytu hipotecznego o
numerze […] kwoty po: 80 562,62 zł na rzecz każdego z powodów z ustawowymi
odsetkami za opóźnienie od 23 maja 2017 r. do dnia zapłaty (pkt 5a); 8591,12 zł na
rzecz każdego z powodów z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 2 lutego
2016 r. do dnia zapłaty (pkt 5b); 31 175,79 CHF na rzecz każdego z powodów z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 26 września 2020 r. do dnia zapłaty (pkt
5c); oddalił powództwo ewentualne w pozostałej części (pkt 6) i orzekł o kosztach
zastępstwa procesowego i kosztach sądowych (pkt 7-9).
Po rozpoznaniu apelacji pozwanego Banku, wyrokiem z 12 lutego 2024 r. Sąd
Apelacyjny w Łodzi zmienił zaskarżony wyrok w punktach 4a i 5a w ten tylko
sposób, że w punkcie 4a w zakresie kwoty 225 739,14 zł oraz w punkcie 5a ustalił
początkową datę, od której zasądzono odsetki ustawowe za opóźnienie, na dzień
26 września 2020 r. i oddalił powództwo ewentualne w zakresie roszczenia o
odsetki ustawowe za opóźnienie za okres od 23 maja 2017 r. do 25 września 2020
r.; oddalił apelację pozwanego w pozostałym zakresie i orzekł o kosztach
postępowania apelacyjnego. Powodowie U.B. i M.B. wnieśli skargę kasacyjną,
opierając wniosek o jej przyjęcie do rozpoznania na przyczynie kasacyjnej objętej
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia
przysługującym od prawomocnych orzeczeń sądu drugiej instancji, służącym
ochronie interesu publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni i stosowania
prawa, wkład Sądu Najwyższego w rozwój orzecznictwa i nauki prawa oraz
eliminowanie z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu nieważnym
I CSK 2876/24
3
lub orzeczeń oczywiście niezgodnych z prawem. Stosownie do 3989 § 1 k.p.c., Sąd
Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania w razie wykazania przez
stronę, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba
wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Z punktu widzenia funkcji oraz
założeń skargi kasacyjnej jako nadzwyczajnego środka zaskarżenia, rolą
„przedsądu” jest wstępna selekcja skarg pod kątem spełniania wymienionych wyżej
kryteriów (przyczyn kasacyjnych) kwalifikujących skargę do jej przedstawienia
Sądowi Najwyższemu w celu merytorycznego rozpoznania.
We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący
podnieśli, że w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne na gruncie wykładni
art. 481 § 2 k.c. w zw. z art. 455 k.c. w zw. z art. 405 k.c. w zw. z art. 410 k.c. w zw.
z art. 3851 § 1 k.c. sprowadzające się do pytania, czy w przypadku wystąpienia
przez konsumenta przeciwko bankowi z żądaniem zwrotu części świadczeń
spełnionych w wykonaniu umowy kredytu, w której zamieszczono nieuczciwe
postanowienia, które to żądanie oparte zostało o (błędne) założenie, że umowa
kredytu w pozostałej części (z pominięciem abuzywnych postanowień) wiąże strony
(tzw. odfrankowienie), pomimo otrzymania przez bank wezwania, roszczenie
konsumenta nie staje się wymagalne, a bank nie popada w opóźnienie w zwrocie
świadczeń (w części, której dotyczyło wezwanie) do czasu zajęcia przez
konsumenta stanowiska, że umowa kredytu jest w całości nieważna z powodu
zamieszczonych w niej nieuczciwych postanowień i wystąpienia z żądaniem zwrotu
wszystkich spełnionych na jej podstawie świadczeń. Czy tez w omawianym
przypadku, kredytodawca nie dokonując niezwłocznie zwrotu nienależnych
świadczeń w części, której dotyczyło popada w opóźnienie i jest zobowiązany do
zapłaty odsetek od kwot, których dotyczyło wezwanie, zaś ewentualne rozszerzenie
żądania zwrotu, tak by objęło wszystkie spełnione na podstawie nieważnej umowy
świadczenia, powoduje jedynie postawienie w stan wymagalności roszczenia o
zwrot świadczeń nie objętych pierwotnym żądaniem.
W nawiązaniu do tak sformułowanej przyczyny kasacyjnej należy
przypomnieć, że istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1
I CSK 2876/24
4
k.p.c. jest problem nowy i dotychczas niewyjaśniony, dotyczący ważnego
abstrakcyjnego zagadnienia jurydycznego, którego rozstrzygnięcie przez Sąd
Najwyższy przy okazji rozpoznania skargi kasacyjnej przyczyni się do rozwoju
prawa i orzecznictwa oraz będzie miało znaczenie nie tylko dla tej konkretnej,
jednostkowej sprawy, ale także dla innych podobnych spraw. Skarżący powinien
sformułować to zagadnienie w sposób przyjęty przy przedstawianiu przez sąd
powszechny zagadnienia prawnego do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy;
przedstawić pogłębiony wywód prawny uzasadniający zgłoszone wątpliwości,
wykazać zasadność preferowanego sposobu jego rozstrzygnięcia, a także
wadliwość rozwiązania przez Sąd drugiej instancji postawionego problemu
prawnego w sposób rzutujący na wynik sprawy.
W aktualnym orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej
wyjaśniono, że możliwość żądania odsetek za opóźnienie nie może być
uzależniona od prawomocnego ustalenia nieważności umowy, lecz powinna wiązać
się z żądaniem przez konsumenta zwrotu kwot zapłaconych w wykonaniu
nieważnej umowy i upływem terminu do zapłaty (por. wyrok z 14 grudnia 2023 r., C-
28/22, G.1, pkt 7172, 85-87 oraz postanowienie z 8 maja 2024 r., C-424/22, S., pkt
37). W sentencji wyroku C-140/22 stwierdzono, że art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1
Dyrektywy Rady 93/13/EWG z 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE L nr 95, s. 29; dalej:
„Dyrektywa 93/13”) należy wykładać w ten sposób, iż w kontekście uznania
nieważności w całości umowy kredytu hipotecznego zawartej z konsumentem przez
instytucję bankową ze względu na to, że umowa ta zawiera nieuczciwy warunek,
bez którego nie może ona dalej obowiązywać, stoją one na przeszkodzie wykładni
prawa krajowego, zgodnie z którą wykonywanie praw, które konsument wywodzi z
tej dyrektywy, jest uzależnione od złożenia przez tego konsumenta przed sądem
oświadczenia, w którym twierdzi on, po pierwsze, że nie wyraża zgody na
utrzymanie w mocy tego warunku, po drugie, że jest świadomy z jednej strony
faktu, że nieważność wspomnianego warunku pociąga za sobą nieważność
wspomnianej umowy, a z drugiej - konsekwencji tej nieważności, i po trzecie, że
wyraża zgodę na uznanie tej umowy za nieważną. W wyroku z dnia 14 grudnia
2023 r., C-28/22, Trybunał uznał natomiast, że skuteczność ochrony przyznanej
I CSK 2876/24
5
konsumentom przez dyrektywę 93/13 byłaby zagrożona, gdyby konsumenci ci,
powołując się na prawa, które wywodzą z tej dyrektywy, byli narażeni na ryzyko
nieotrzymania odsetek za opóźnienie od kwot, które powinny im zostać zwrócone
ze względu na nieważność takiej umowy od momentu upływu terminu nałożonego
na przedsiębiorcę do wykonania świadczenia, po tym jak przedsiębiorca ten
otrzyma wezwanie do zwrotu tych kwot. W aktualnym orzecznictwie Sądu
Najwyższego także opowiedziano się za poglądem, że w razie stwierdzenia
nieważności umowy kredytowej, konsument jest uprawniony do domagania się od
przedsiębiorcy zwrotu świadczeń spełnionych przez konsumenta w wykonaniu tej
umowy oraz odsetek za opóźnienie od momentu upływu terminu nałożonego na
danego przedsiębiorcę do wykonania tego zobowiązania, po tym jak przedsiębiorca
ten otrzyma wezwanie do zwrotu tego świadczenia (zob. wyroki Sądu Najwyższego
z 6 września 2024 r., II CSKP 690/23, z 8 kwietnia 2025 r., II CSKP 15/23 i z 9 lipca
2025 r., II CSKP 307/25).
Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Sąd Apelacyjny przychylił
się do powyższego poglądu, niemniej jednak uznał, że wymagalność kwoty
225 739,14 zł zasądzonej w punkcie 4a wyroku Sądu Okręgowego na rzecz
powoda M.B. i kwot 80 562,62 zł zasądzonych na rzecz powodów w punkcie 5a
tego wyroku należy wiązać z datą doręczenia pozwanemu Bankowi odpisu pisma
powodów z 9 września 2020 r. modyfikującego powództwo. Zgodnie z jego treścią,
powodowie wnieśli, w ramach roszczenia ewentualnego, o zasądzenie od
pozwanego wskazanych kwot z powołaniem się na nieważność obu bliżej
opisanych umów kredytu. Natomiast w pozwie powodowie domagali się zasądzenia
łącznie na ich rzecz kwoty 269 672,92 zł z tytułu zwrotu nadpłaconych świadczeń
przy założeniu powodów, że przytoczone przez nich postanowienia umowne są
wprawdzie abuzywne, ale po ich wyeliminowaniu, obie umowy kredytu nadal
obowiązują. Zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z 15 września 2020 r., III CZP
87/19 OSNC 2021, nr 2, poz.11), są to dwie odmienne podstawy żądań i dwa
odrębne roszczenia, albowiem żądanie uznania postanowienia wzorca umowy za
niewiążące konsumenta (art. 3851 k.c.) nie jest tożsame ani nie zawiera się w
żądaniu ustalenia nieważności umowy (art. 58 k.c.).
I CSK 2876/24
6
Sąd Apelacyjny podniósł ponadto, że ta kwota została wskazana łącznie,
bez rozróżnienia, która jej część jest dochodzona z tytułu każdej z dwóch umów
kredytu objętych pozwem. Obejmowała także świadczenie z tytułu ubezpieczenia
niskiego wkładu własnego, a powodowie nie sprecyzowali, czy kwoty tej dochodzą
na swoją rzecz łącznie, w częściach lub solidarnie. Według Sądu Apelacyjnego nie
można było zatem uznać, że zarówno co do wysokości, jak i co do podstawy
faktycznej, była to ta sama wierzytelność, która ostatecznie została przez Sąd
Okręgowy uwzględniona, aby pozew mógł w tym zakresie pełnić rolę wezwania do
zapłaty zgodnie z art. 455 k.c. Sformułowane przez skarżących zagadnienie ma
zatem nie tylko kazuistyczny charakter, ale także zostało sformułowane w
oderwaniu od przedstawionych wyżej ustaleń faktycznych i ocen prawnych Sądu
odwoławczego, stanowiących podstawę zaskarżonego wyroku.
W świetle art. 455 k.c. wezwanie do spełnienia świadczenia jest warunkiem
jego wymagalności, jeżeli termin spełnienia świadczenia nie jest oznaczony ani nie
wynika z właściwości zobowiązania. Przepisy kodeksu cywilnego nie określają
wymagań w zakresie formy i treści, jakim powinno odpowiadać wezwanie do
zapłaty. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że z funkcji wezwania do
zapłaty, którą pełni ono na tle art. 455 k.c., należy wnioskować, że stanowi ono
wyraz woli wierzyciela uzyskania od dłużnika określonego świadczenia, przy czym
wola ta może zostać wyrażona przez każde zachowanie wierzyciela, byleby
ujawniało ono tę wolę w dostateczny sposób, na co wskazuje także art. 60 k.c.
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 22 listopada 1972 r., III CRN 2/72). Określenie w
wezwaniu świadczenia, które ma zostać spełnione, zakłada przynajmniej
wskazanie jego rozmiaru i przedmiotu - w przypadku świadczeń pieniężnych kwoty
przypadającej do zapłaty - oraz jego źródła, tytułu (zob. wyroki Sądu Najwyższego
z 5 sierpnia 2014 r., I PK 20/14, OSNP 2016, nr 1, poz. 4 i z dnia 25 września 2020
r., V CSK 410/18, OSNC 2021, nr 7-8, poz. 50). Wezwanie do zapłaty powinno
określać kwotę żądaną przez wierzyciela oraz wskazywać podstawę prawną
wezwania przez skonkretyzowanie stosunku zobowiązaniowego, z którego
wierzyciel wywodzi swoje roszczenie (wyrok Sądu Najwyższego z 10 stycznia 2023
r., II CSKP 234/22). Chodzi przy tym o to, by dłużnik zorientował się, o jaką
wierzytelność i jakiego stosunku prawnego chodzi. Nie ma zatem podstaw do
I CSK 2876/24
7
przyjęcia, że na gruncie niniejszej sprawy powstała potrzeba odniesienia się przez
Sąd Najwyższy do sformułowanej przez skarżącego wątpliwości.
W tym stanie rzeczy orzeczono, jak w sentencji. O kosztach postępowania
kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102 k.p.c. , nie obciążając nimi powodów
jako konsumentów.
Agnieszka Piotrowska
[P.P.]
I CSK 2876/24
8
[SOP]
