I CSK 285/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
31 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku S.G.
z udziałem L.C., R.A.C., Z.L., Z.Ł., A.P., K.P., S.D., C.W., J.W., K.B., W.B., L.L.,
B.M., H.W., A.W., W.B., S.P. – P.G.W.W.P., R.M., H.B.-W.
o ustanowienie drogi koniecznej,
na skutek skargi kasacyjnej Z.L., A.P., K.P., C.W., J.W., L.L., R.M.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej
z 18 sierpnia 2022 r., II Ca 586/22,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od skarżących Z.L., A.P., K.P., C.W., J.W., L. L. i
R.M. na rzecz uczestniczki A.W. kwotę 240 (dwieście czterdzieści)
złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za
czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia skarżącym odpisu
niniejszego postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 1 kwietnia 2022 r. Sąd Rejonowy w Bielsku Białej
orzekając na wniosek S.G. ustanowił na rzecz każdoczesnych właścicieli i
posiadaczy nieruchomości położonej w S. stanowiącej własność S.G. składającej
się z działek nr (…), objętej księgą wieczystą […], służebność drogi koniecznej
I CSK 285/24
2
obciążającą i biegnącą po nieruchomościach w sposób opisany szczegółowo w
punkcie 1 a-g za wynagrodzeniem zasądzonym na rzecz uczestników w kwotach
określonych w punktach 2 a-1, płatnym w terminie 14 dni od uprawomocnienia
orzeczenia wraz z odsetkami ustawowymi w przypadku opóźnienia w terminie
płatności. Ponadto, upoważnił wnioskodawczynię do przeniesienia ogrodzenia na
działce nr (…) na własny koszt – zgodnie ze sztuką budowlaną, celem
umożliwienia urządzenia drogi koniecznej zgodnie z wariantem I służebności
opracowanej 24 kwietnia 2020 r. przez biegłego sądowego z zakresu geodezji W.B.
w załączniku do opinii stanowiącym integralną część postanowienia w terminie 6
miesięcy od dnia uprawomocnienia orzeczenia.
Postanowieniem z 18 sierpnia 2022 r., uzupełnionym postanowieniem
z 4 kwietnia 2023 r., Sąd Okręgowy w Bielsku – Białej orzekając na skutek apelacji
uczestników Z.L., A.P., K.P., C.W., J.W., L.L., B.M., M.W. i R.M. - zmienił
postanowienie Sądu Rejonowego, w ten tylko sposób, że zasądził od
wnioskodawczyni tytułem wynagrodzenia za ustanowienie służebności drogi
koniecznej na rzecz każdego z uczestników kwoty szczegółowo wskazane
w sentencji; w pozostałej części apelację oddalił i orzekł o kosztach postępowania
apelacyjnego.
Od postanowienia Sądu drugiej instancji skargę kasacyjną złożyli uczestnicy
Z.L., A.P., K.P., C.W., J.W., L.L. i R.M.
Skarżący we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołali się na
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c.
W ocenie skarżących, w niniejszej sprawie doszło do nieważności
postępowania przed Sądem drugiej instancji z uwagi na orzekanie przez ten Sąd
w składzie jednoosobowym.
Ponadto, skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z uwagi na fakt, że
wytyczony przez Sąd przebieg drogi koniecznej jest nieracjonalny oraz wiąże się
z istotnym obciążeniem nieruchomości sąsiednich oraz nadmierną ingerencją
w prawo własności.
Uczestniczka A.W. w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o oddalenie
skargi kasacyjnej i zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
I CSK 285/24
3
Wnioskodawczyni S.G. w piśmie z 25 lipca 2023 r. wniosła o oddalenie
skargi.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
Sąd Najwyższy nie dopatrzył się podstaw do przyjęcia skargi do rozpoznania
z uwagi na nieważność postępowania przed Sądem drugiej instancji z uwagi na
rozpoznanie sprawy przez ten Sąd w składzie jednoosobowym.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego kwestia niedostatecznie
legitymowanego i nieproporcjonalnego - w świetle art. 45 ust. 1 i art. 31 ust. 3
Konstytucji RP - obniżenia standardu ochrony sądowej przez odstąpienie od
kolegialności orzekania w sądzie drugiej instancji została wyjaśniona w uchwale
składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego – zasadzie prawnej – z 26 kwietnia
2023 r., III PZP 6/22, w której przyjęto, że rozpoznanie sprawy cywilnej przez sąd
drugiej instancji w składzie jednego sędziego ukształtowanym na podstawie art. 15
zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczegółowych rozwiązaniach
związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19,
I CSK 285/24
4
innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U.
z 2021 r., poz. 2095 z późn. zm.) ogranicza prawo do sprawiedliwego rozpatrzenia
sprawy (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP), ponieważ nie jest konieczne do ochrony
zdrowia publicznego (art. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i prowadzi do
nieważności postępowania (art. 379 pkt 4 k.p.c.). Przyjęta w uchwale wykładnia
prawa obowiązuje od dnia jej podjęcia - brak tego ograniczenia byłby bowiem
niepożądany ze społecznego punktu widzenia i prowadziłby do nadwyrężenia
powagi władzy sądowniczej oraz wizerunku sądownictwa - nie znajduje zatem
zastosowania w badanej sprawie, w której Sąd Okręgowy orzekał w składzie
jednoosobowym w dniu 18 sierpnia 2022 r. i w dniu 4 kwietnia 2023 r., a zatem
przed datą podjęcia uchwały.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy rozumieć sytuację,
w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na rażące
i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do stwierdzenia
bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań. Jedynie w takim
wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu drugiej instancji
w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną wadą wskazuje, że
usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym – a tym samym, że
może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako nadzwyczajnego środka
zaskarżenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z 10 kwietnia 2013 r., III
CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.). Przesłanką
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest oczywiste naruszenie
konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której
naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob.
m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15,
niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).
Bliższa analiza lakonicznego uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej - w zakresie w jakim został oparty na przesłance kasacyjnej o której
mowa w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. - nie pozwala przyjąć, by skarga była –
w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Wszystkie kwestie, na których
skarżący opierają twierdzenie o oczywistej zasadności skargi, były przedmiotem
I CSK 285/24
5
ustaleń i rozważań Sądu drugiej instancji. Sąd Okręgowy przytoczył podstawę
faktyczną i prawną swojego rozstrzygnięcia, wskazał z jakich przyczyn akceptuje
stanowisko Sądu pierwszej instancji oraz odniósł się do zarzutów apelacji. Nie
można stwierdzić, by sformułowane przez ten Sąd wnioski były w oczywisty sposób
nieprawidłowe, zgodnie z opisanym wyżej rozumieniem przesłanki oczywistej
zasadności skargi. Wywód zawarty w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania, sprowadzał się do polemiki z zaskarżonym
orzeczeniem, nie zaś wykazania, że popełnione przy jego ferowaniu uchybienia w
zakresie stosowania prawa miały charakter kwalifikowany.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie stwierdzano, że
„odpowiedniość” dostępu do drogi publicznej jest pojęciem relatywnym i ocennym,
w związku z czym decydujące znaczenie w sprawie o ustanowienie służebności
drogi koniecznej mają okoliczności faktyczne konkretnej sprawy, z uwzględnieniem
konieczności należytego wyważenia interesów wnioskodawcy ( właściciela
nieruchomości mającej stać się władnącą) i właścicieli nieruchomości, które mają
być obciążone służebnością. Elastyczność unormowania art. 145 k.c. pozostawia
sądowi znaczną swobodę w kształtowaniu treści służebności oraz pozostawia
możliwość dostosowania decyzji do konkretnych czynników stanu faktycznego.
Droga konieczna powinna być przeprowadzona w taki sposób, by z jednej strony
uwzględnić potrzeby nieruchomości pozbawionej dostępu do drogi publicznej,
z drugiej strony spowodować, jak najmniejsze obciążenie gruntów, przez które
droga ma prowadzić. Innymi słowy ustanowienie drogi koniecznej powinno stanowić
rachunek korzyści i strat wynikających z przeprowadzenia służebności w określony
sposób dla właścicieli nieruchomości władnącej i obciążonej – godząc interesy
właścicieli tych nieruchomości w taki sposób by możliwe było jednoczesne
wykorzystanie obu nieruchomości w możliwie najszerszym zakresie ( zob.m.in.
postanowienie Sądu Najwyższego z 17 stycznia 1974 r., III CRN 316/73, OSNC
1974, nr 11, poz. 197).
Motywy zaskarżonego rozstrzygnięcia w którym Sąd Okręgowy
przekonująco wyjaśnił – w wiążącym Sąd Najwyższy stanie faktycznym sprawy (art.
3983 § 3 i 39813 § 2 k.p.c.) - z jakich przyczyn wariant I przebiegu służebności drogi
I CSK 285/24
6
koniecznej uważa za optymalny, nie wskazują by Sąd ten nie kierował się przyjętą
w orzecznictwie Sądu Najwyższego wykładnią art. 145 k.c.
W konsekwencji argumentacja przytoczona we wniosku nie wykazuje tezy,
że zaskarżone orzeczenie stanowi konsekwencję kardynalnych błędów w zakresie
stosowania prawa, których efektem jest orzeczenie oczywiście wadliwe.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które
w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz uczestniczki A.W. Sąd
Najwyższy orzekł na podstawie art. 520 § 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821
k.p.c., oraz § 5 pkt 3 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
radców prawnych (tekst. jedn: Dz.U. z 2018 r., poz. 265 ze zm.). Sąd Najwyższy nie
orzekał o kosztach postępowania kasacyjnego na rzecz wnioskodawczyni, nie
składała ona bowiem wniosku w tym przedmiocie.
[A.T.]
[a.ł]
