I CSK 2848/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
5 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 5 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.K. i J.K.
przeciwko Bank S.A. w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 7 lutego 2024 r., V ACa 238/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank S.A. w W. łącznie na rzecz M.K. i J.K. 5400
(pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 2 września 2022 r., XV C 359/21, Sąd Okręgowy w Gdańsku
oddalił powództwo o zapłatę 566 258,58 zł z odsetkami ustawowymi za opóźnienie
od 22 lutego 2021 r.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku
zmienił wyrok Sądu pierwszej instancji i zasądził od pozwanego banku na rzecz
powodowych kredytobiorców 540 821,21 zł z ustawowymi odsetkami za opóźnienie
od 1 kwietnia 2021 r. i oddalił powództwo w pozostałej części.
I CSK 2848/24
2
Sąd drugiej instancji ustalił, że 23 maja 2007 r. powodowie oraz poprzednik
prawny pozwanego banku zawarli umowę kredytu hipotecznego w wysokości
640 000 zł.
Na wniosek kredytobiorców 29 maja 2008 r. został zawarty aneks do umowy,
którym dokonano przewalutowania kredytu W aneksie wskazano, że przez
przewalutowanie rozumie się zmianę waluty na inną w okresie kredytowania. Suma
kredytu ulegająca przewalutowaniu na dzień 29 maja 2008 r. wynosiła 633 686,43
zł, według harmonogramu spłaty, stanowiącego załącznik do umowy. Aneks
przewidywał, że przewalutowanie odbędzie się po kursie kupna CHF według tabeli
kursowej banku z dnia i godziny przewalutowania kredytu w dniu wskazanym przez
kredytobiorcę w pisemnej dyspozycji przewalutowania. Zgodnie z umową
zmienioną aneksem raty kapitałowo-odsetkowe miały być spłacane w złotych, po
uprzednim przeliczeniu raty wyrażonej w CHF według kursu sprzedaży z tabeli
kursowej banku, obowiązującego w dniu spłaty o godzinie 14:50. Kredytobiorcy
uiścili na rzecz banku w sumie 540 821,21 zł.
Sąd drugiej instancji uznał, że treść umowy została przygotowana
jednostronnie przez bank, co stwarza domniemanie faktyczne, iż nie było
indywidualnych negocjacji. Umowa zawiera postanowienia wprowadzające
mechanizm indeksacji i wyznaczające kursy walut, które określają główne
świadczenia stron, jednak te postanowienia nie zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny. Instytucje finansowe muszą zapewnić kredytobiorcom informacje
wystarczające do podjęcia przez nich świadomych i rozważnych decyzji,
tymczasem bank nie udowodnił, że zrealizował ciążący na nim obowiązek
informacyjny. Ponadto, postanowienia nie pozwalają na ustalenie wysokości
świadczeń, do których został zobowiązany kredytobiorca. Mechanizm ustalania
świadczeń przedstawiono w umowie sposób niejednoznaczny, a najistotniejsze
elementy pozostawiono dowolnej, bo nie ograniczonej jednoznacznymi kryteriami,
decyzji banku.
W konsekwencji sporne postanowienia umowy kredytowej, dotyczące
mechanizmu indeksacji i wyznaczania kursów walut, choć określają główne
świadczenia stron, nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny w rozumieniu
I CSK 2848/24
3
art. 3851 § 1 k.c., co uzasadniało poddanie ich ocenie w świetle zasad określonych
w art. 3851 – 3853 k.c., a także uznanie ich za niedozwolone.
Sąd drugiej instancji podkreślił, że wskazane postanowienia mają abuzywny
charakter już z tego względu, że zostały zawarte w umowie bez wyjaśnienia
kredytobiorcom ich rzeczywistego wpływu na sposób i możliwość realizowania
przez nich umowy w toku kolejnych lat. Abuzywny charakter postanowień wynika
również z zasady wyznaczania kursów walut i zróżnicowania wysokości kursów
przyjętych dla przeliczeń kwoty kredytu z PLN na CHF, a następnie przeliczeń
wysokości wymaganej spłaty z CHF na PLN. Ich wadliwość wynika bowiem stąd, że
kredytobiorca zobowiązał się wprawdzie zwrócić wykorzystaną kwotę kredytu wraz
z odsetkami i opłatami, lecz rzeczywista suma odpowiadająca wymaganemu
świadczeniu w PLN miała być ustalana według zasad jednostronnie wyznaczanych
przez bank, poza jakąkolwiek kontrolą kredytobiorców. Bez znaczenia pozostaje to,
czy bank posiadał wewnętrzne regulacje w tym względzie oraz wymagania
związane z działaniem na rynku międzybankowym i ich przestrzegał, skoro
pozostawały one poza treścią umowy, a więc poza kontrolą i świadomością
kredytobiorców, a przede wszystkim nie chroniły ich przed możliwą w każdym
momencie zmianą zasad przyjętych przez bank.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na jej oczywistą zasadność ze względu na naruszenie art. 3851 § 1 k.c.
w zw. z art. 58 § 1 k.c. oraz art. 405 . w zw. z art. 410 § 1 i 2 k.c. przez przyjęcie, że
umowa w pierwotnym brzmieniu jest ważna, ale - z nieujawnionych w uzasadnieniu
przyczyn - nie obowiązuje od daty zawarcia nieważnego aneksu.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Aneksem strony zmieniły rodzaj umowy kredytu złotowego
z nieindeksowanego na indeksowany. W aneksie strony ustaliły sumę do spłaty
przez kredytobiorców oraz zasady spłaty i oprocentowania zupełnie odmienne od
przewidzianych pierwotną umową. Tak daleko idące przekształcenie umowy jest
odnowieniem zobowiązania. Na podstawie art. 506 § 1 k.c. pierwotne, ważne
zobowiązanie wygasło. W jego miejsce strony ustanowiły inne zobowiązanie,
którego nieważności skarżący nie kwestionuje.
I CSK 2848/24
4
Od 2008 roku strony działały w zaufaniu do obowiązywania nowego
zobowiązania. Skoro żadna ze stron nie uchyliła się we właściwym terminie od
skutków swojego oświadczenia woli zawartego w aneksie z 2008 roku, to po
okazaniu się, że nowa umowa nie wiąże kredytobiorców, nie można uznać,
że poprzednie zobowiązanie jednak nie wygasło z chwilą zawarcia aneksu. Samo
przekształcenie kredytu w indeksowany, a tym samym odnowienie zobowiązania
kredytobiorców, nie jest nieważne lub niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
Ten ostatni przepis zabrania jedynie indeksowania kursem waluty obcej
jednostronnie ustalanym przez bank. Przy tym konsekwencją abuzywności takiego
sposobu indeksowania jest nieważność umowy kredytu w całości (uchwała pełnego
składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22).
Wbrew założeniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania to
nie aneks przekształcający kredyt złotowy w indeksowany był nieważny. Na
podstawie art. 3851 § 1 k.c. niewiążące kredytobiorców były jedynie postanowienia
kursowe nowej umowy, powstałej na mocy aneksu. Skutkiem zawarcia ważnego
aneksu było wygaśnięcie zobowiązania kredytobiorców z umowy z 23 maja 2007 r.
i zawarcie nowej umowy w brzmieniu ustalonym aneksem (art. 506 § 1 k.c.). Przy
tym na skutek niedozwolonego charakteru postanowień kursowych nowa umowa
nie wiąże w całości, co jednak nie niweczy skutku aneksu w postaci wygaśnięcia
zobowiązania z poprzedniej umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
(G.G.)
I CSK 2848/24
5
[SOP]
