I CSK 2811/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
22 października 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 22 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.Ż.
z udziałem M.G.
o zmianę postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej M.Ż.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Krakowie
z 9 kwietnia 2024 r., II Ca 1909/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem z dnia 10 maja 2023 r. Sąd Rejonowy w Chrzanowie
oddalił wniosek M.Ż. o zmianę postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po
A.G. i orzekł w sprawie kosztów postępowania.
2. Na skutek apelacji wnioskodawczyni Sąd Okręgowy w Krakowie
postanowieniem z 9 kwietnia 2024 r. oddalił apelację i orzekł w sprawie kosztów
postępowania apelacyjnego.
3. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiodła
wnioskodawczyni. Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania,
powołując się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 3 i 4 k.p.c. (omyłkowo
I CSK 2811/24
2
zamiast pkt 3 wskazując pkt 1). Skarżąca podniosła, że skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona ze względu na fakt, iż zdaniem skarżącej w sprawie
występuje szereg okoliczności wskazujących na to, iż podpis złożony przez A.G. na
testamencie notarialnym z 7 maja 1994 r. został sfałszowany, a sąd pomijając
wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii eksperta z zakresu pisma ręcznego i
uniemożliwiając wnioskodawczyni zapoznanie się z oryginałem testamentu
uniemożliwił jej wykazanie zasadności swojego roszczenia. Ponadto skarżąca
stwierdziła, w prawie zachodzi nieważność postępowania, gdyż z powodu
sprzeczności składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379 pkt. 4 k.p.c. -
w składzie sądu brał bowiem udział sędzia powołany na urząd na wniosek Krajowej
Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z 8 grudnia 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz
niektórych innych ustaw, co zaś doprowadziło do naruszenia standardu
niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczpospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz
art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej
(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
I CSK 2811/24
3
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
5. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga kasacyjna
strony pozwanej nie zawiera argumentów wystarczających dla uznania, że
w sprawie spełniona została przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 3 lub 4 k.p.c.,
uzasadniająca przyjęcie sprawy do rozpoznania.
6. Przesłanka oczywistej zasadności skargi kasacyjnej ma być uzasadniona
tym, że według skarżącej w sprawie występują okoliczności wskazujące na to,
iż podpis złożony na testamencie notarialnym z dnia 7 maja 1994 roku został
sfałszowany, zaś sąd bezzasadnie pominął jej wniosek o dopuszczenie dowodu
z opinii eksperta z zakresu pisma ręcznego i uniemożliwił zapoznanie się
z oryginałem testamentu. W pierwszej kolejności należy zauważyć,
że uzasadnienie oczywistej zasadności skargi kasacyjnej wymaga powołania się
na kwalifikowaną postać naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisów prawa
materialnego lub procesowego oraz przeprowadzenia wywodu zmierzającego
do jego wykazania. Na tle podniesionej przez skarżącą przesłanki z art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c. w orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie każde
naruszenie prawa, nawet oczywiste, przesądza o zasadności skargi kasacyjnej
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06;
z 3 marca 2020 r., V CSK 75/19). Funkcją postępowania kasacyjnego nie jest
weryfikowanie wszelkich naruszeń prawa w toku postępowania przed sądami
meriti, w tym także przed sądem odwoławczym. W orzecznictwie przyjmuje się, że
o przyjęciu skargi kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje (a zatem nie musi
wyłącznie rozstrzygać) per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu,
lecz istotny jest skutek polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego
orzeczenia, które nie może się ostać (zob. zamiast wielu postanowienia Sądu
Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r., I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07;
z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08; z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08; z 8 października
I CSK 2811/24
4
2015 r., IV CSK 189/15; z 18 maja 2023 r., I CSK 855/23). Oczywista nietrafność
wyroku ma być konsekwencją ewidentnego naruszenia prawa (postanowienia Sądu
Najwyższego: z 26 kwietnia 2010 r. II CSK 36/2010; z 30 listopada 2010 r. I CSK
359/10). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego
prawnika, a zatem przy zastosowaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby pogłębionej analizy, przeprowadzania dłuższych badań lub dociekań,
podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie, bowiem
orzeczenie sądu ad quem jest oczywiście nieprawidłowe (postanowienia SN:
z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15; z 14 lutego 2020 r., V CSK 483/19). Innymi słowy,
uchybienia powinny być dostrzegalne w sposób oczywisty dla osoby mającej
wyższe wykształcenie prawnicze (zob. postanowienia Sądu Najwyższego:
z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52; z 22 marca
2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156; z 17 maja 2018 r., IV CSK
601/17; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 21 maja 2019 r., I CSK 219/19).
W ocenie Sądu Najwyższego skarżąca nie przedstawiła argumentów
potwierdzających oczywistą zasadność skargi w powyższym rozumieniu.
7. Niezależnie od powyższego, twierdzenie skarżącej o istotnej zasadności
skargi pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego przez sądy
meriti. Skarżąca kwestionuje bowiem ustalenia sądu, oparte na opiniach dwóch
biegłych, iż testament z 7 maja 1994 r. został opatrzony własnoręcznym podpisem
testatorki, i podważa zasadność odmowy dopuszczenie dowodu z opinii eksperta
z zakresu pisma ręcznego. Tymczasem kognicja Sądu Najwyższego ma
ograniczony charakter i nie obejmuje zarzutów związanych z ustaleniami
faktycznymi oraz oceną dowodów dokonanymi przez sądy meriti (art. 3983
§ 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie sądem faktu, i nie dokonuje
kontroli prawidłowości oceny dowodów przeprowadzonej przez sąd drugiej
instancji, jak również kontroli prawidłowości dokonanych ustaleń faktycznych
(zob. postanowienia Sądu Najwyższego: z 11 stycznia 2022 r., II USK 384/21;
z 22 grudnia 2021 r., II CSK 390/21; z 31 maja 2021 r., III CSK 152/20; z 13 maja
2021, III USK 103/21 oraz z 9 marca 2021 r., IV CSK 412/20).
8. Nie zachodzi także w niniejszej sprawie przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 3
k.p.c. Skarżąca podnosi, że w sprawie doszło do nieważności postępowania przed
I CSK 2811/24
5
Sądem Okręgowym w Krakowie na podstawie art. 379 pkt 4 k.p.c. ze względu
na to, że w składzie sądu brało udział dwoje sędziów powołanych na urząd
sędziego na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie
określonym przepisami ustawy z 8 grudnia 2017 r. nowelizującej ustawę o Krajowej
Radzie Sądownictwa. Sąd Najwyższy zajmuje stanowisko, iż co do zasady
wykluczona jest możliwość podważenia uprawnienia do orzekania osoby, która
została powołana na urząd sędziego przez Prezydenta (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 13 lipca 2020 r., II CSK 581/19, i przywołane tam orzecznictwo
Trybunału Konstytucyjnego, i z 29 listopada 2023 r., I CSK 5848/22). Nadto,
zgodnie z art. 29 ust. 3 ustawy o Sądzie Najwyższym niedopuszczalne jest
ustalanie lub ocena przez Sąd Najwyższy lub inny organ władzy zgodności
z prawem powołania sędziego lub wynikającego z tego powołania uprawnienia
do wykonywania zadań z zakresu wymiaru sprawiedliwości. Poza tym wypada
zauważyć, że zgodnie z uchwałą Sądu Najwyższego z dnia 23 stycznia 2020 r.
wydaną w sprawie BSA I-4110-1/20, OSNC 2020 r. Nr 4, poz. 34 (uznaną
za niekonstytucyjną wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z 20 kwietnia 2020 r.,
U 2/20) – o sprzeczność składu sądu z przepisami prawa w rozumieniu art. 379
pkt 4 k.p.c. można mówić wówczas, gdy w składzie sądu bierze udział osoba
powołana na urząd sędziego w sądzie powszechnym na wniosek Krajowej Rady
Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy z 2017 r.
o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa, jeżeli wadliwość procesu
powoływania prowadzi, w konkretnych okolicznościach, do naruszenia standardu
niezawisłości i bezstronności w rozumieniu art. 45 ust. 1 Konstytucji
Rzeczypospolitej Polskiej, art. 47 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej oraz
art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.
Skarżąca w niniejszej sprawie nie wykazała występowania ww. przesłanek
odnośnie sędziego, których status w sprawie podważa. Skarżąca nie
kwestionowała też statusu tego sędziego w trakcie postępowania. W tych
okolicznościach zarzut nieważności postępowania drugoinstancyjnego jest
nieuzasadniony.
9. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
I CSK 2811/24
6
(G.N.-J.)
[SOP]
