I CSK 270/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
17 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.A. i S.A.
przeciwko Syndykowi masy upadłości Banku spółki akcyjnej w upadłości
w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Syndyka masy upadłości Banku spółki akcyjnej w
upadłości w W.
od wyrok częściowy Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 3 kwietnia 2024 r., V ACa 1629/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(R.N.)
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Syndyka masy upadłości Banku
Spółki Akcyjnej w upadłości w W. od wyroku częściowego Sądu Apelacyjnego w
Warszawie z 3 kwietnia 2024 roku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
I CSK 270/25
2
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego
wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale
także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego
sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych
ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,
OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego
wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
I CSK 270/25
3
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK
84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej
argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności
uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej
szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12
grudnia 2008 r., II PK 220/06).
Według skarżącego w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne
sprowadzające się do pytania:
„Czy postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy o ustalenie
nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu waloryzowanego (indeksowanego
albo denominowanego) do waluty obcej, wytoczone przeciwko upadłemu bankowi
(kredytodawcy), jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy
upadłości" w rozumieniu art. 145 ust. 1 ustawy z 28 lutego 2003 r. - Prawo
upadłościowe (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 1520 ze zm.) i tym samym podlega
zawieszeniu na podstawie art. 174 § 1 pkt 4 lub art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art.
144 ust. 1 i w zw. z art. 145 ust. 1 pr. up. do czasu rozpoznania zgłoszenia
wierzytelności na liście wierzytelności lub, odpowiednio, odmowy uwzględnienia
wierzytelności na liście i wyczerpania trybu określonego ustawą?”
Jednocześnie według skarżącego w sprawie zachodzi potrzeba wykładni
przepisów prawnych wywołujących poważne wątpliwości i rozbieżności
w orzecznictwie sądów tj.: art. 174 § 1 pkt 4 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 i w zw.
z art. 145 ust. 1 pr. up. oraz art. 177 § 1 pkt 1 k.p.c. w zw. z art. 144 ust. 1 w zw.
z art. 145 ust. 1 pr. up.
Przedstawione przez skarżącego, jako przyczyna przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania, zagadnienie prawne zostało rozstrzygnięte uchwałą Sądu
Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24, w której wskazano, że
postępowanie sądowe z powództwa kredytobiorcy będącego konsumentem
o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego z umowy kredytu, prowadzone
przeciwko bankowi, co do którego w toku postępowania ogłoszono upadłość, nie
I CSK 270/25
4
jest sprawą „o wierzytelność, która podlega zgłoszeniu do masy upadłości
w rozumieniu art. 145 ust. 1 pr. up. a tym samym może być podjęte z chwilą
ustalenia osoby pełniącej funkcję syndyka.
W uzasadnieniu powołanej uchwały przyjęto, że niewskazanie w art. 145 ust.
1 pr. up. wprost spraw o ustalenie nie powinno skłaniać do rozszerzającego
rozumienia pojęcia „postępowania sądowego (...) o wierzytelność, która podlega
zgłoszeniu do masy upadłości”, w celu objęcia tą kategorią spraw również żądań
z art. 189 k.p.c. Postępowanie upadłościowe, którego istotnym elementem jest
sporządzenie listy wierzytelności zaspokajanych z masy upadłości, zasadniczo nie
stwarza zainteresowanym możliwości dochodzenia roszczenia procesowego
o ustalenie istnienia lub nieistnienia prawa lub stosunku prawnego. Na rzecz
wniosku, że sprawy te pozostają poza zakresem zastosowania art. 145 ust. 1 pr.
up., wobec czego prowadzone w nich postępowania powinny być podejmowane
z chwilą ustalenia osoby syndyka, przemawia więc także ten argument, że
w przeciwnym razie zagrożeniu ulegałoby prawo stron do sądu. Podmioty
poszukujące ochrony prawnej w sprawach o ustalenie nie miałyby bowiem
możliwości uzyskania tej ochrony co najmniej do czasu wyczerpania trybu
zgłoszenia wierzytelności, pozostającej w takim związku z żądaniem z art. 189
k.p.c., że ustalenie istnienia lub nieistnienia określonego prawa lub stosunku
prawnego mogłoby przekładać się na ocenę podstaw umieszczenia danej,
zgłoszonej wierzytelności na liście.
To właśnie korelacja art. 145 ust. 1 pr. up. z ustaleniem listy wierzytelności,
wyrażająca istotę i funkcję przywołanego przepisu, stanowi o fundamentalnej
różnicy między sprawami o ustalenie i sprawami o zasądzenie. W razie wystąpienia
z żądaniem zasądzenia sensem tamowania rozpoznania sprawy w postępowaniu
prowadzonym na zasadach ogólnych jest możliwość dochodzenia ochrony prawnej
w procedurze związanej z ustaleniem listy wierzytelności. Zbieżne rozwiązanie nie
zostało przewidziane dla żądania ustalenia prawa lub stosunku prawnego, które nie
ma swego odpowiednika w toku sporządzania listy wierzytelności. W konsekwencji
sprawa z art. 189 k.p.c. może toczyć się na zasadach ogólnych, tyle że z udziałem
I CSK 270/25
5
syndyka a nie samego upadłego. Cel art. 145 ust. 1 pr. up., jakim jest zatamowanie
biegu postępowań sądowych, które mogą stać się zbędne wskutek umieszczenia
wierzytelności na liście, nie jest bowiem aktualny w odniesieniu do spraw
o ustalenie (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z 19 września 2024 r., III CZP 5/24).
Uznać zatem należy, że wskazane we wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
wątpliwości nie uzasadniają jej przyjęcia do rozpoznania.
Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji.
M.L.
[SOP]
