I CSK 2626/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Kamil Zaradkiewicz
21 marca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 21 marca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa I.G i L.G.
przeciwko Bankowi S.A. w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 19 marca 2024 r., V ACa 1308/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od pozwanej Banku S.A. w W. na rzecz powodów
I.G. i L.G. kwotę 5400 (pięć tysięcy czterysta) zł tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w
wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia pieniężnego za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia pozwanej do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 19 marca 2024 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku w sprawie
z powództwa I.G. i L.G. przeciwko Bankowi S.A. w W. o ustalenie i zapłatę, na
skautek apelacji pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 25
kwietnia 2023 r., I C 1842/22, oddalił apelację (pkt 1), zasądził od pozwanego na
rzecz powodów kwotę 8100 zł tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego w
I CSK 2626/24
2
postępowaniu apelacyjnym, z ustawowymi odsetkami za opóźnienie w spełnieniu
świadczenia za czas od uprawomocnienia się orzeczenia do dnia zapłaty.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu II instancji, zaskarżając
to orzeczenie w całości i wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości
i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi II instancji wraz
z rozstrzygnięciem o kosztach postępowania kasacyjnego, ewentualnie o uchylenie
zaskarżonego wyroku w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez
uwzględnienie apelacji pozwanego w całości. Pozwany wniósł ponadto o
zasądzenie od powodów na swoją rzecz kosztów procesu, w tym kosztów
zastępstwa procesowego za postępowanie przed Sądem II instancji oraz za
postępowanie kasacyjne.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący wskazał, że w sprawie:
1) występuje istotne zagadnienie prawne, które pozwany sformułował w formie
pytania: czy przy dokonywaniu oceny klauzul przeliczeniowych, tj. klauzul
przewidujących stosowanie kursu kupna do wypłaty kredytu lub kursu sprzedaży do
spłaty rat kapitałowo - odsetkowych, wynikającego z tabeli kursowej banku, z
perspektywy abuzywności, należy uwzględnić, że art. 111 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia
29 sierpnia 1997 r. - Prawo bankowe (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 1646; dalej
jako: „pr. bank.”) daje (i dawał w czasie zawierania umowy) bankowi podstawę do
ustalania kursów w tabeli kursowej banku i żaden przepis prawa nie przewidywał w
dacie zawarcia umowy kredytu obowiązku wskazywania w jej treści sposobu
ustalania kursów walut, a w konsekwencji umowy o kredyt frankowy odzwierciedlały
ówcześnie obowiązujący model ustawowy i w tym zakresie powinny być wyłączone
spod oceny z perspektywy abuzywności zgodnie z art. 1 ust. 2 dyrektywy Rady
93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków
w umowach konsumenckich (Dz.Urz. UE z 1993 r., L 95, s. 29; dalej jako:
„dyrektywa 93/13”)?;
2) występuje potrzeba wykładni przepisów prawnych wywołujących rozbieżności w
orzecznictwie sądów, tj.: 1) art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13; 2) art. 3851 § 1 k.c. oraz art. 3 ust. 1 dyrektywy 93/13; 3) art. 1 pkt 1 lit. a) i
I CSK 2626/24
3
art. 4 ustawy z dnia 29 lipca 2011 r. o zmianie ustawy - Prawo bankowe oraz
niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2011 r., Nr 165, poz. 984, dalej
jako: „ustawa antyspreadowa”) w zw. z art. 3851 § 1 k.c.; 4) art. 69 ust. 1 pr. bank.
Powodowie złożyli odpowiedź na skargę kasacyjną pozwanego, wnosząc
o wydanie postanowienia o odmowie przyjęcia skargi do rozpoznania, ewentualnie
o oddalenie skargi oraz o zasądzenie od pozwanego na rzecz powodów kosztów
postępowania, w tym kosztów zastępstwa w postępowaniu kasacyjnym oraz za
ewentualny udział w rozprawie przed Sądem Najwyższym.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna wniesiona przez pozwanego nie kwalifikowała się do
przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
Odnosząc się do kwestii podniesionych przez skarżącego w uzasadnieniu
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, należy podkreślić, że
kwestie te były już przedmiotem wielu wypowiedzi Sądu Najwyższego. Istotne
znaczenie ma w tym kontekście w szczególności uchwała pełnego składu Izby
Cywilnej Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, która z chwilą jej
podjęcia uzyskała moc zasady prawnej zgodnie z art. 87 § 1 zd. 1 ustawy z dnia 8
grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 622), i jako
taka wiąże inne składy Sądu Najwyższego.
Zgodnie z uchwałą:
1. w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej
stanowi niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące,
w obowiązującym stanie prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego
postanowienia zajmuje inny sposób określenia kursu waluty obcej
wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże
także w pozostałym zakresie.
I CSK 2626/24
4
3. jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy
całość lub część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu,
powstają samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na
rzecz każdej ze stron.
4. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot
wypłaconych z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia
następującego po dniu, w którym kredytobiorca zakwestionował względem
banku związanie postanowieniami umowy.
5. jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze
stron odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków
pieniężnych w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili
popadnięcia w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Odpowiedzi sformułowane w punktach pierwszym i drugim uchwały
determinują ocenę wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
w szczególności w zakresie, w jakim pozwany powołuje się na rozbieżności
w orzecznictwie na tle wykładni art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy
93/13 dotyczące możliwości uzupełnienia umowy kredytu po wyeliminowaniu z niej
postanowień uznanych za abuzywne.
Odnosząc się do pozostałych kwestii podniesionych przez skarżącego
w uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania, Sąd Najwyższy
wskazuje, że:
- co do znaczenia art. 111 ust. 1 pkt 4 pr. bank. Sąd Najwyższy wielokrotnie
wskazywał, że przepis ten przewiduje jedynie ogólny obowiązek informacyjny
banków i nie stanowi żadnej przeszkody do badania przez sąd abuzywności
postanowień zawartej umowy (postanowienia SN: z 19 października 2022 r., I CSK
5066/22; z 26 marca 2024 r., I CSK 547/23);
- co do kwestii związanej z zapewnieniem kredytobiorcy w samej umowie kredytu
możliwości dokonywania spłat w walucie obcej, Sąd Najwyższy wyjaśnił, że samo
I CSK 2626/24
5
zapewnienie kredytobiorcy możliwości spłaty rat kredytu w walucie obcej nie uchyla
abuzywności postanowienia dotyczącego spłaty rat kredytu w walucie krajowej,
w wysokości zależnej od kursu waluty obcej określanego swobodnie przez bank
(wyrok SN z 25 października 2023 r., II CSKP 820/23). W podobny sposób
wypowiedział się TSUE wskazując, że włączenie do umowy zawartej z
konsumentem dwóch alternatywnych warunków dotyczących wykonania tego
samego obowiązku ciążącego na konsumencie, z których jeden jest nieuczciwy, a
drugi zgodny z prawem, pozwala danemu przedsiębiorcy na spekulowanie, że
poprzez brak informacji, nieuwagę lub niezrozumienie konsument wykona dane
zobowiązanie zgodnie z warunkiem, który powoduje znaczącą nierównowagę praw
i obowiązków stron ze szkodą dla konsumenta. W związku z tym taki mechanizm
umowny może sam w sobie mieć nieuczciwy charakter (wyrok TSUE z 21 września
2023 r., C-139/22, ECLI:EU:C:2023:692, pkt 55).
- co do znaczenia woli konsumenta Sąd Najwyższy wypowiedział się m.in. w
wyroku z 18 maja 2022 r., II CSKP 1316/22. Zagadnienie to było również
przedmiotem wypowiedzi TSUE m.in. w wyroku z 3 października 2019 r., C-260/18
(pkt 56);
- co do znaczenia ustawy antyspreadowej dla oceny ważności umów kredytu
indeksowanego/denominowanego Sąd Najwyższy wyjaśnił, że dodanie ustępu 3.
do art. 69 pr. bank. nie wpłynęło na ocenę abuzywności postanowień umów kredytu
zawartych wcześniej oraz konsekwencji prawnych wynikających tej oceny (wyroki
SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18; z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22
i z 28 października 2022 r., II CSKP 894/22);
- co do kwalifikacji prawnej umowy kredytu, w której zastrzeżono na rzecz
kredytobiorcy możliwość wypłaty i spłaty kredytu w walucie kredytowania
z jednoczesnym umożliwieniem mu wypłaty i spłaty kredytu w innej walucie niż
waluta produktu kredytowego, Sąd Najwyższy podziela ocenę prawną dokonaną
przez Sąd II instancji, że strony zawarły umowę kredytu denominowanego, a nie
walutowego. Zgodnie bowiem z § 3 ust. 1 lit. c zawartej przez strony umowy
kredytu: „Bank uruchomi kredyt w wysokości określonej w akcie notarialnym
ostatecznej umowy kupna-sprzedaży, stanowiącej różnicę między ceną nabycia
I CSK 2626/24
6
nieruchomości, a wymaganym wkładem własnym Kredytobiorcy, z zastrzeżeniem §
1, na rachunek bankowy Zbywcy wskazany w niniejszym akcie notarialnym. W
przypadku, gdy kwota określona w wyżej wymienionym akcie notarialnym wyrażona
jest w innej walucie niż waluta kredytu, Bank dokona przewalutowania kredytu
zgodnie z obowiązującymi zasadami w Banku”. Jak ustalił Sąd II instancji, kredyt
wypłacony został w walucie PLN w łącznej kwocie 148 000 PLN, po przeliczeniu
kwoty CHF na PLN po kursie 2,3930.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono na podstawie art. 98 § 1, 11 i 3 w zw. z art. 108 § 1, art. 391 § 1 i art.
39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 w zw. z § 20 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r., poz. 1935).
[SOP]
[r.g.]
SSN Kamil Zaradkiewicz
