I CSK 2588/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.K. i T.K.
przeciwko Bank w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 20 lutego 2024 r., I ACa 1216/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank w W. łącznie na rzecz A.K. i T.K. 2700 (dwa
tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 31 maja 2022 r., I C 3044/21, Sąd Okręgowy w Krakowie ustalił
nieistnienie stosunku prawnego wynikającego w umowy kredytu hipotecznego
z 9 lipca 2008 r. i zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych
kredytobiorców łącznie 32 430,69 zł i 33 668,02 CHF z ustawowymi odsetkami za
opóźnienie od 18 maja 2022 r., a w pozostałym zakresie oddalił powództwo.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Krakowie
zmienił wyrok Sadu Okręgowego w ten sposób, że uzależnił zapłatę zasądzonych
I CSK 2588/24
2
sum od jednoczesnego zaoferowania zwrotu przez kredytobiorców na rzecz banku
260 000 zł, i oddalił apelację banku w pozostałym zakresie, a apelację
kredytobiorców w całości.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 16 lipca 2008 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 260 000
zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF), na okres 480 miesięcy.
Integralną częścią umowy kredytu stanowił regulamin, zgodnie z którym kredyt
indeksowany do waluty obcej to kredyt oprocentowany według stopy procentowej
opartej na stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata
oraz spłata odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli
banku. Kredytobiorcy 19 października 2011 r. zawarli z bankiem aneks nr 1 do
umowy, w którym ustalono zasady spłaty kredytu bezpośrednio w CHF.
Kredytobiorcy od 28 września 2009 r. do 12 października 2011 r. spłacali raty
kredytu w złotówkach i tym okresie spłacili na rzecz banku 50 441,83 zł. Natomiast
od 19 października 2011 r. spłacali raty kredytu w CHF i do 2 października 2019 r.
spłacili 33 657,42 CHF.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące
indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym
i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne
zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede
wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy
poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby
uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób
jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców
oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu
waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i
akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku
kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących
mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul
indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy
I CSK 2588/24
3
czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko
konsumenta nie jest niczym ograniczone.
Sąd drugiej instancji nadmienił, że za niedozwolone postanowienia umowne
należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają
wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko
jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej. Wobec konkluzji, że umowa kredytu
zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako
nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie
kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410
k.c.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na potrzebę wykładni:
1. art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851
§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;
2. art. 189 k.p.c.
oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:
1. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,
nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)
warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro
klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie
stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;;
2. czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej
i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
I CSK 2588/24
4
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w
walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR.
3. czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3
pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,
uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty
innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia
abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych
na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast
uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do
rangi zasady prawnej podniesiono tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają
istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego
źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o
nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub
zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.
I CSK 2588/24
5
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r.,
III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy
kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do
wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.
Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,
gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych
żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy
rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie
zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona
umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności
umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z
wykonaną częścią umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
(G.G.)
[SOP]
I CSK 2588/24
6
