I CSK 2571/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek
10 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A. B. i M. B.
przeciwko […] spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej […] spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Szczecinie
z 28 lutego 2023 r., I ACa 544/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
i zasądza od pozwanej na rzecz powodów tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego 5400,00 (pięć tysięcy
czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanej odpisu
postanowienia do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
I CSK 2571/23
2
Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o pierwszą
spośród wymienionych przesłanek.
Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle
konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że
jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć
charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć
rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego
wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w
związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez
sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w
związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21
maja 2013 r., IV CSK 53/13, z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11 - nie publ.). Konieczne
jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.
Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub
procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną
argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne a jego
wyjaśnienie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob.
m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, z 9 lutego 2011 r., III
SK 41/10 - nie publ.).
Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie występują istotne zagadnienia
prawne zawarte w pytaniu, czy w przypadku uznania przez sąd, że w umowie
kredytu indeksowanego, w której kwota udzielonego i wypłaconego kredytu została
określona w PLN, występują klauzule abuzywne (przeliczeniowe i ryzyka),
dopuszczalne jest zastąpienie tych postanowień innymi postanowieniami z tej
samej umowy, które zostały zaakceptowane przez strony w toku jej zawierania i
wykonanie umowy jako kredytu złotowego.
Sposób ujęcia wątpliwości przedstawionych przez skarżącą nie
odzwierciedla występowania istotnego zagadnienia prawnego, a przepisy związane
z tymi wątpliwościami były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE
I CSK 2571/23
3
oraz Sądu Najwyższego. Problem sformułowany przez skarżącą obecnie można
zatem uznać za wyjaśniony.
Za pozbawione podstaw należy uznać wątpliwości mające na celu
podważenie stwierdzenia nieważności całej spornej umowy kredytu. W
orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że klauzule kształtujące mechanizm
indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego do waluty
obcej (denominowanego w walucie obcej), określają główne świadczenie
kredytobiorcy (zob. np. wyrok z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD 2021,
nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia stanowisko TSUE podkreślające, że za
postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w
rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w
sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy uważać te,
które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego
względu charakteryzują tę umowę (zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13,
Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z
23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,
Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne
(waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej
mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka
walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem
zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.
wyroki TSUE: z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z
14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18,
Dziubak, pkt 44).
Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu w
sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z
art. 3851 § 1 k.c. Przyjmuje się przy tym, że wymaganie wyrażenia warunku
umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, aby umowa przedstawiała w
sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów
warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem
a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w
stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla
I CSK 2571/23
4
niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że
postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia
kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat
na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej,
mają charakter niedozwolonych postanowień umownych; kształtują prawa i
obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco
naruszając jego interesy (zob. np. wyrok z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14,
OSNC 2016, nr 11, poz. 134). Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie
interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości
świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji
banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i
przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy
określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które
uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i
pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają kredytobiorcę
nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są one
niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w
ustaleniu kursu jest pełna, czy w jakiś sposób ograniczona, np. w razie
wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z
wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.
Ocena tych klauzul powinna uwzględniać normatywny charakter umowy;
przedmiotem badania jest mający samodzielne znaczenie normotwórcze fragment
umowy, a nie wyodrębniona redakcyjnie jednostka takiej umowy.
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,
dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli
on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich
skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN – zasada
prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki
oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym
przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i
I CSK 2571/23
5
charakterze, choćby nadal chodziło tylko o inny podtyp czy wariant umowy kredytu.
Oznacza to z kolei, że bez tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o charakterze
zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za opowiedzeniem się o
jej nieważności (zob. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD
B/2021, poz. 20).
Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do
utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego
oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak także podstaw do zastąpienia stawki
oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (zob. wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP
285/22, OSNC-ZD D/2022, poz. 45; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, nie publ.).
W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul
przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.
Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie
tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale
również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio
związane z indeksacją kredytu do waluty obcej. W konsekwencji art. 6 ust. 1
dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu
nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio
powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem
krajowym, że umowa ta nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego
powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu
umowy (zob. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca 2019
r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; także
postanowienie SN z 24 listopada 2022 r., I CSK 3127/22, nie publ.).
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),
dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Wykładnia językowa art. 3851
§ 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny
abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez
przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca
stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób
postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta.
I CSK 2571/23
6
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
(A.T.)
[a.ł]
