I CSK 2435/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
18 czerwca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 czerwca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M. T. i D. T.
przeciwko R. AG w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej R. AG w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 15 lutego 2024 r., I ACa 341/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od R. AG w W. łącznie na rzecz D. T. i M. T. 2700
(dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 16 listopada 2022 r., I C 691/20, Sąd Okręgowy w Olsztynie
oddalił powództwo o zapłatę w związku z nieważnością umowy kredytu, oddalił
powództwo o ustalenie nieistnienia pomiędzy stronami stosunku prawnego kredytu.
i zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych kredytobiorców 29 984,19 zł
z odsetkami tytułem zwrotu spłat w części wynikającej z indeksacji oraz w
pozostałym zakresie oddalił powództwo.
I CSK 2435/24
2
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Białymstoku
zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że zasądził od banku na rzecz
kredytobiorców 30 887,72 zł i 33 126,80 franków szwajcarskich (CHF) z odsetkami
oraz oddalił powództwo główne w pozostałej części. Sąd Apelacyjny ustalił, że nie
istnieje stosunek prawny kredytu wynikający z umowy kredytu z 20 kwietnia 2010 r.,
zawartej między powodami a poprzednikiem prawnym pozwanego banku i oddalił
apelację kredytobiorców w pozostałej części, a apelację banku w całości.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 20 kwietnia 2010 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu. Na jej podstawie
bank zobowiązał się udzielić kredytu 280 000 zł indeksowanego do CHF. Strony 25
lipca 2012 r. zawarły aneks, zgodnie z którym spłata udzielonego kredytu
indeksowanego do waluty obcej miała następować w CHF z zastrzeżeniem, że
kredytobiorca zobowiązuje się do posiadania rachunku bankowego w tej walucie.
Od 14 czerwca 2010 r. do 13 września 2019 r. kredytobiorcy uiścili bankowi
30 887,72 zł i 33 126,80 CHF.
Sąd drugiej instancji wskazał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące
indeksacji nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny. Przede wszystkim
strona powodowa jako konsument nie została przed zawarciem umowy
poinformowana przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby
uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób
jednoznaczny. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul indeksacyjnych jest ryzyko
kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy czym ryzyko ponoszone przez
przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko konsumenta nie jest niczym
ograniczone. Sąd drugiej instancji wskazał, że za niedozwolone postanowienia
umowne należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które
uzależniają wysokość kwoty w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony od
decyzji tylko jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.
Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule
obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie
wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego
świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c.
I CSK 2435/24
3
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na:
1) potrzebę wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65, 354,
358 § 2, art. 3851 § 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;
2) potrzebę wykładni art. 189 k.p.c.;
3) wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego związanego z wykładnią
art. 3851 § 1 zd. 2 k.c. w zw. z art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13 oraz art. 3852 § 2 k.c.
w związku z motywem dwudziestym pierwszym dyrektywy 93/13;
4) wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego związanego z wykładnią
art. 3851 § 2 k.c. w zw. z art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 oraz motywem dwudziestym
pierwszym dyrektywy 93/13: czy w przypadku uznania w wyniku kontroli
incydentalnej obecnych w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul
odnoszących się do indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone
(nieuczciwe) warunki umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako
konsekwencji wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą
utrzymania umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji
prawnej i faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych
w walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR.
5) wystąpienie istotnego zagadnienia prawnego związanego z wykładnią art.
69 ust. 3 pr.bank.: czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności
krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub
indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych
polskich.
I CSK 2435/24
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Poza potrzebą wykładni art. 189 k.p.c. wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania zmierza do uznania obowiązywania umowy mimo niedozwolonego
charakteru postanowień kursowych. Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN
z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają
istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego
źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji
o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie.
W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania kursów
walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank.
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r.,
III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
Wykładni nie wymaga także art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy
kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do
wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.
Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,
I CSK 2435/24
5
gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych
żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy
rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie
zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona
umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności
umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z
wykonaną częścią umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[a.ł]
