I CSK 24/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
17 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.K.
przeciwko Bankowi w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 9 kwietnia 2024 r., I ACa 387/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2) zasądza od Banku w W. na rzecz J.K. 5400 zł zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 9 kwietnia 2024 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił apelację
pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 3 listopada 2022 r.,
którym zasądzono na rzecz powoda zwrot kwot uiszczonych na podstawie uznanej
za nieważną umowy kredytu indeksowanego.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,
zaskarżając ten wyrok w całości. Wskazał, że w sprawie występują istotne
I CSK 24/25
2
zagadnienia prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) dotyczące: (1) możliwości uznania
całej umowy kredytu za nieważną, gdy za niedozwolone zostały uznane jedynie
klauzule spreadowe przy braku niedozwolonego charakteru klauzul ryzyka, (2)
możliwości odwoływania się do stawki referencyjnej WIBOR dla określenia
oprocentowania celem utrzymania umowy kredytu w mocy, (3) problemu uznania
kredytu indeksowanego lub denominowanego za kredyt złotowy, mimo że w tzw.
ustawie antyspreadowej przyznano kredytobiorcom możliwość spłaty rat
bezpośrednio w walucie obcej, co eliminuje konieczność sięgania do klauzul
przeliczeniowych, (4) możliwości dokonywania kontroli incydentalnej klauzul
indeksacyjnych, w sytuacji gdy doszło już do spłaty kredytu, skoro zasadniczym
skutkiem uznania postanowień umownych za niedozwolone jest brak związania
nimi konsumenta, a także (5) występowania między powodami (kredytobiorcami)
dochodzącymi roszczeń o zwrot nienależnych świadczeń w związku
z abuzywnością klauzul współuczestnictwa koniecznego.
Ponadto, zdaniem skarżącego, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 4 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1
dyrektywy 93/13, art. 65, 354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3
Prawa bankowego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powód wniósł o odmowę przyjęcia skargi
do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na jego rzecz kosztów
postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
W pierwszej kolejności należy wskazać, że sformułowanych przez
skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne zagadnienia prawne
I CSK 24/25
3
w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż każde z nich znalazło już
rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności ustalono, iż
między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego występuje ścisłe
powiązanie (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III
CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam orzecznictwo). Jeżeli
z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające sposób ustalenia kursu
waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania mechanizmu
indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym sposobem
określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny zgodnie z punktem
pierwszym przywoływanej uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, zgodnie
z którym w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Uchwała ta ma moc zasady prawnej i wiąże Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie
(art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).
Sąd Najwyższy rozstrzygnął już także kwestię, czy po uznaniu za abuzywne
postanowień przewidujących indeksację umowa może wiązać jako umowa kredytu
złotowego oprocentowanego według stawki WIBOR. W tej mierze należy odwołać
się do punktu drugiego przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024
r., III CZP 25/22, zgodnie z którym w razie niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego
umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Przechodząc do problemu konsekwencji wejścia w życie tzw. ustawy
antyspreadowej i umożliwienia spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej,
wskazać należy, iż samo wejście w życie wskazanej ustawy nie wpłynęło na ocenę
abuzywności postanowień umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji
prawnych wynikających z tej oceny (zob. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, i z 28
października 2022 r., II CSKP 894/22), a stworzyło jedynie podstawy do zmiany
postanowień umowy co do sposobu waloryzacji na przyszłość niespłaconych
I CSK 24/25
4
jeszcze rat kredytu. Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się
natomiast według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo (zob. uchwałę
składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,
poz. 2).
Podobnie w orzecznictwie Sądu Najwyższego przesądzono już, że dla
możliwości badania postanowień umowy pod kątem ich abuzywności nie ma
znaczenia to, że kredyt został spłacony. O konsekwencjach abuzywności
postanowień w kontekście możliwości utrzymania umowy w mocy decyduje to, czy
mimo wyeliminowania klauzul abuzywnych mogła ona w ogóle wiązać strony, a nie
czy zobowiązania z umowy mogą być dalej wykonywane przy uwzględnieniu spłaty
kredytu (zob. postanowienie SN z 20 września 2024 r., I CSK 2542/23). Przyjęcie
stanowiska zaprezentowanego przez pozwanego w skardze kasacyjnej
prowadziłoby ponadto do trudnego do zaakceptowania wniosku, że ochrona
wynikająca z dyrektywy 93/13 nie przysługuje tym konsumentom, którzy dostrzegli
niedozwolony charakter odpowiednich klauzul dopiero po wykonaniu swoich
zobowiązań z umowy kredytu (zob. postanowienie SN z 14 października 2024 r.,
I CSK 2965/23). Tego rodzaju interpretacja powodowałaby zresztą niesłuszne
zróżnicowanie sytuacji osób, które wciąż spłacają kredyt, oraz tych, które już go
spłaciły.
Odnosząc się do ostatniego ze sformułowanych przez skarżącego
zagadnień, należy wskazać, iż w uchwale z 19 października 2023 r., III CZP 12/23
(OSNC 2024, nr 4, poz. 37) Sąd Najwyższy stwierdził, że w sprawie przeciwko
bankowi o ustalenie nieważności umowy kredytu nie zachodzi po stronie
powodowej współuczestnictwo konieczne wszystkich kredytobiorców. Wskazał, że
przyjmowanie istnienia pełnej legitymacji czynnej tylko w sytuacji uczestniczenia po
stronie powodowej wszystkich kredytobiorców w sprawie o ustalenie nieważności
kredytu, narusza prawo do sądu zainteresowanego kredytobiorcy, uzależniając
dopuszczalność i możliwość poszukiwania przez niego ochrony prawnej od
stanowiska innej osoby, na które nie ma on wpływu. Sąd Najwyższy podkreślił
również, że występowanie współuczestnictwa koniecznego w analizowanej sytuacji
nie wynika z istoty spornego stosunku prawnego.
I CSK 24/25
5
Przywołana uchwała odnosiła się do sprawy o ustalenie nieważności umowy
kredytu, jednak zawarta w niej argumentacja tym bardziej znajduje zastosowanie do
spraw, których przedmiotem jest zwrot nienależnie uiszczonych świadczeń,
a nieważność umowy stanowi jedynie przesłankę uznania świadczenia za
nienależne. W takiej sytuacji należy przyjąć, że wystarczy, by po stronie powodowej
występowały te podmioty, które świadczyły nienależnie. Między kredytobiorcami nie
występuje wówczas współuczestnictwo konieczne. Z poczynionych w sprawie
ustaleń faktycznych Sądów meriti, którymi na podstawie art. 39813 § 2 in fine k.p.c.
Sąd Najwyższy jest związany, wynika, że kredyt był spłacany jedynie przez
powoda. W konsekwencji Sądy obu instancji prawidłowo uznały, że sprawa mogła
toczyć się bez udziału drugiego z kredytobiorców.
W dalszej kolejności należy wskazać, że Sąd Najwyższy nie dostrzega
w niniejszej sprawie potrzeby dokonania wykładni wskazywanych przez skarżącego
przepisów. Do przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na
przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wymaga się bowiem wykazania, że treść
i znaczenie przepisu nie zostały dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym
orzecznictwie lub że istnieje potrzeba zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob.
postanowienie SN z 21 listopada 2023 r., I CSK 4931/22). Większość
z przedstawionych wyżej rozważań w odpowiedzi na sformułowane przez
skarżącego zagadnienia prawne dotyczy tych samych kwestii, co dowodzi, iż
wykładnia powoływanych przez skarżącego przepisów nie budzi w orzecznictwie
wątpliwości.
Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11, 3 i 4 oraz art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7 oraz § 20
rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie
opłat za czynności radców prawnych.
(E.M.)
I CSK 24/25
6
[SOP]
