I CSK 2399/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
31 października 2025 r.
SSN Beata Janiszewska
na posiedzeniu niejawnym 31 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku M.D.
z udziałem J.M., A.M., J.M.1 i I.K.
o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej M.D.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Radomiu
z 15 grudnia 2023 r., IV Ca 390/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od M.D. na rzecz A.M., J.M.1 i I.K. kwotę 540
(pięćset czterdzieści) złotych tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
[J.T.]
I CSK 2399/24
2
UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni M.D. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego w Radomiu, którym oddalono apelację skarżącej w sprawie
o stwierdzenie nabycia spadku prowadzonej z udziałem A.M. oraz innych osób.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca
wskazała występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych. Ujęła je w formę
dwóch pytań. Pierwsze dotyczyło tego, czy „śmierć spadkodawcy w ciągu
2 miesięcy po sporządzenia testamentu ustnego usprawiedliwia subiektywną
obawę rychłej śmierci testatora”. Drugie odnosiło się do tego, „czy brak
umiejętności pisania i czytania spadkodawcy stanowi szczególną okoliczność do
sporządzenia testamentu ustnego i uznania go za ważny”. W skardze kasacyjnej
nie przedstawiono argumentacji nakierowanej konkretnie na wykazanie, że tak
ujęte pytania rzeczywiście uzasadniają przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Skarżąca wskazała również, że w sprawie zachodzi potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości, jednak nie przedstawiła
w tym przedmiocie odrębnego wywodu, a układ skargi (s. 3) wskazuje, że
okoliczność ta wiązana była z tezą o występowaniu w sprawie przytoczonych wyżej
istotnych zagadnień prawnych rozumianych jako przyczyna kasacyjna unormowana
w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny
kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego
zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów.
Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych
ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).
Istotność problemu prawnego wyraża się w tym, że ma on znaczenie
precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (zob.
postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego
skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu
I CSK 2399/24
3
w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie
SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).
Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana
publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi
Najwyższemu problem musi mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej
sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego
wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi
do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak
i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar
problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla
rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której
pytania zostały zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź
ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw. Oznacza to, że do
sformułowania zagadnienia prawnego konieczne jest wydobycie z okoliczności
faktycznych sprawy elementów charakterystycznych dla określonej grupy lub
kategorii przypadków, a następnie generalizacja jego konstrukcyjnych elementów,
które będą stanowiły osnowę analizy prawnej; dzięki temu odpowiedź na
zagadnienie prawne, nie zatracając więzi z rozpoznawaną sprawą, może służyć
ocenie problemów jurydycznych występujących w innych sprawach.
Postawione przez wnioskodawczynię pytania nie stanowią istotnych
zagadnień prawnych w opisanym wyżej rozumieniu.
Skarżąca nie podjęła w istocie próby wykazania, by sformułowane w skardze
problemy sprawiały rzeczywiste, poważne trudności w wykładni, a zarazem
występowały w sprawie i przekładały się na kierunek rozstrzygnięcia o zasadności
skargi kasacyjnej. Już ta okoliczność w zasadzie wyłącza możliwość przyjęcia
skargi do rozpoznania. Wnioskodawczyni stawia bowiem w istocie pytania
o prawidłowość kazuistycznych ocen prawnych (przekładających się jej zdaniem na
zapadłe w sprawie orzeczenie), a nie o treść norm wynikających
z konkretnych przepisów.
I CSK 2399/24
4
Odnosząc się do pierwszego z pytań wypada zauważyć, że sama
okoliczność, iż spadkodawca zmarł relatywnie niedługo po sporządzeniu
testamentu ustnego, w oczywisty sposób nie uzasadnia przyjęcia, że w chwili
sporządzenia tego dokumentu istniała obawa rychłej śmierci tego spadkodawcy.
Przyczyna zgonu może być bowiem zupełnie niespodziewana, a przy tym nie
istnieć jeszcze w chwili testowania. Pomijając w tym miejscu inne zastrzeżenia do
sposobu ujęcia omawianego obecnie zagadnienia prawnego, należy wskazać, że
nie jest jasne, dlaczego dla dopuszczalności sporządzenia testamentu ustnego
miałaby mieć znaczenia subiektywnie odczuwana obawa rychłej śmierci,
skoro zgodnie z dominującym poglądem dla ważności takiego testamentu musi
istnieć obiektywne ryzyko bliskiego zgonu.
Z kolei drugie z postawionych przez skarżącą pytań pozostaje
w sprzeczności z ustaleniami faktycznymi poczynionymi w sprawie przez Sąd
Okręgowy. Ustalenia te są obecnie wiążące (art. 39813 § 2 k.p.c.) i nie mogą być
kwestionowane (art. 3983 § 3 k.p.c.). Tymczasem w sprawie nie ustalono, by
spadkodawczyni była osobą niepiśmienną (s. 11 uzasadnienia postanowienia SO).
Zagadnienie sformułowane przez skarżącą nie występuje zatem w sprawie.
Niezależnie od tego Sąd Okręgowy ustalił, że spadkodawczyni mogła bez trudu
sporządzić testament w formie aktu notarialnego.
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
O kosztach orzeczono mając na względzie sporne interesy uczestników, ich
wysokość ustalając na podstawie § 6 pkt 2 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności radców prawnych.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
Beata Janiszewska
[J.T.]
[SOP]
I CSK 2399/24
5
