I CSK 2386/23
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Karol Weitz
3 lutego 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 3 lutego 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku J. A.
z udziałem A. A.-P., D. A., G. C., M. C., D. H., P. H., M. P., A. T. i M. W.
o stwierdzenie nabycia spadku,
na skutek skargi kasacyjnej J. A.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej
z 22 listopada 2022 r., II Ca 834/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. ustala, że każdy z uczestników ponosi koszty związane ze
swoim udziałem w postępowaniu kasacyjnym;
3. przyznaje kuratorowi dla nieznanych z miejsca pobytu
uczestników M. C. i P. H. od Skarbu Państwa - Sądu Rejonowego
w Żywcu - adwokatowi W. H. kwotę 360 zł (trzysta sześćdziesiąt
złotych) powiększoną o należny podatek VAT tytułem
wynagrodzenia za pełnienie funkcji kuratora dla nieznanych z
miejsca pobytu uczestników postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
I CSK 2386/23
2
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd
Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania
skargi
kasacyjnej
wnioskodawczym
J.A.
od
postanowienia
Sądu Okręgowego w Bielsku-Białej z dnia 22 listopada 2022 r.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżąca wskazała na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
a także na oczywistą zasadność wniesionej skargi.
Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego
przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze
względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na
sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do
rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas
nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania
wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,
OSNC 2002, nr 12, poz. 151).
Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się
w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla
rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych
spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających
rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia
prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,
na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji
jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC
I CSK 2386/23
3
2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,
poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, niepubl.).
Skarżąca w skardze podniosła jako istotne zagadnienie prawne potrzebę
rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kwestii: „czy, wobec jednoznacznej woli testatora
i wydziedziczeniu dzieci pochodzących z pierwszego małżeństwa wobec ich
uporczywego nie dopełniania względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych,
przy jednoczesnym powołaniu do spadku jedynie dziecka z drugiego małżeństwa,
w niniejszej sprawie, można przyjąć wedle zasady a minori ad maius, że zgodnie
z wolą testatora wydziedziczone pozostają również wnuki - dalsi zstępni dzieci
z pierwszego małżeństwa?”
Tymczasem Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 10 kwietnia 1975 r., III CZP
14/75 (OSNC 1976, nr 2, poz. 28) przesądził, że przepisy kodeksu cywilnego nie
wykluczają możliwości wyłączenia spadkobiercy ustawowego od dziedziczenia
(testament negatywny), przy czym wyłączenie od dziedziczenia nie pozbawia
takiego spadkobiercy prawa do zachowku. W uzasadnieniu uchwały Sąd
Najwyższy wyjaśnił, że kodeks cywilny dopuszcza w zasadzie w szerokim stopniu
swobodę testowania, a jej ograniczenia - wynikające bądź to z założeń ogólnych
(art. 58 k.c.), bądź też z przepisów szczególnych (np. regulujących dziedziczenie
gospodarstw rolnych oraz wkładów gruntowych w rolniczych spółdzielniach
produkcyjnych) - nie przekreślają takiego rozrządzenia, jakie znane było prawu
poprzednio obowiązującemu pod postacią testamentu negatywnego. Przejawem
tak pojmowanej wolności testowania jest też przyjęta w kodeksie cywilnym
instytucja wydziedziczenia (art. 1008 k.c.), która umożliwia spadkodawcy w
określonych sytuacjach pozbawienie zstępnych, małżonka i rodziców zachowku
(art. 991 § 2 k.c.). Tak unormowane wydziedziczenie jest daleko idące w skutkach,
bo nie tylko odsuwa wymienione osoby od dziedziczenia, lecz pozbawia je również
dobrodziejstwa, wyrażającego się w możliwości dochodzenia stosownej
wierzytelności pieniężnej (art. 991 § 2 k.c.).
Z tych względów, podniesiona kwestia nie może stanowić istotnego
zagadnienia prawnego w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Skarżąca w skardze kasacyjnej nie wykazała także występowania innej
przesłanki przedsądu w postaci jej oczywistej zasadności.
I CSK 2386/23
4
W judykaturze Sądu Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że oczywista
zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy
wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka
w szczególności istnieje wtedy, gdy bez wątpienia wystąpiły uchybienia, na które
powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne, że miały one wpływ na treść
zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty oczywiście uzasadniają
wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba, że oczywiste jest to, co
jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy, czy przeprowadzenia dłuższych badań
lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać, że wyrok zapadł z oczywistym,
rażącym naruszeniem przepisów prawa lub podstawowych zasad obowiązujących
w praworządnym państwie, widocznym na pierwszy rzut oka, bez konieczności
przeprowadzenia bardziej szczegółowej analizy (por. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK 110/08, niepubl.).
Tymczasem bliższa analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie do
rozpoznania skargi kasacyjnej wnioskodawczyni nie pozwala przyjąć, by była ona –
w powyższym rozumieniu – oczywiście uzasadniona. Skarżąca nie wykazała,
że zastosowanie powołanych w podstawach skargi przepisów, których naruszenie
miałoby wskazywać na oczywistą zasadność skargi kasacyjnej, było
– w okolicznościach sprawy – oczywiście błędne lub doprowadziło do tego,
że zaskarżone orzeczenie jest oczywiście nieprawidłowe.
Na marginesie należy także zauważyć, że między twierdzeniem skarżącej,
iż w sprawie występuje istotne zagadnienia prawne oraz że skarga kasacyjna jest
oczywiście uzasadniona zachodzi wewnętrzna sprzeczność. Sąd Najwyższy
w postanowieniu z dnia 25 kwietnia 2008 r., III CSK 64/08 (niepubl.) wyjaśnił,
że powoływanie się na oczywistość skargi i konieczność dokonania wykładni prawa
wzajemnie się wyklucza. Taki sposób konstruowania skargi kasacyjnej jest
pozorowaniem występowania w sprawie okoliczności publicznoprawnych, w
oparciu, o które Sąd Najwyższy dokonuje oceny na podstawie art. 3989 k.p.c.
Biorąc powyższe pod uwagę należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej
pozwanego do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 520 § 1
w zw. z art. 391 § 1 oraz w zw. z art. 39821 k.p.c.
I CSK 2386/23
5
Wysokość wynagrodzenia kuratora ustanowionego dla uczestników
nieznanych z miejsca pobytu ustalono na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 9 marca 2018 roku, w sprawie określenia wysokości
wynagrodzenia i zwrotu wydatków poniesionych przez kuratorów ustanowionych
dla strony w sprawie cywilnej (Dz.U. z 2018 r., poz. 536) w zw. z art. 16 ust. 3
ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz.U. z 2017 r., poz. 2368 i
2400), w zw. z § 6 ust. 2 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie (Dz.U. z 2023 r., poz. 1964).
[a.ł]
