I CSK 2312/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
11 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 11 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa T. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.
przeciwko R. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w G.1
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej R. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w G.1
od wyroku Sądu Okręgowego w Poznaniu
z 28 grudnia 2023 r., X Ga 558/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego pozwanego,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 28 grudnia 2023 r. Sąd Okręgowy w Poznaniu oddalił apelację
pozwanego od wyroku Sądu Rejonowego Poznań - Stare Miasto w Poznaniu
z 14 kwietnia 2023 r., zasądzającego od pozwanego na rzecz powódki 66.688,03 zł
z odsetkami ustawowymi za opóźnienie w transakcjach handlowych od kwot i w
terminach wskazanych szczegółowo w sentencji.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, pozwany wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt
1, 2 i 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 2312/24
2
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który
jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał
przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9
kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia
sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas
rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.).
I CSK 2312/24
3
Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów
prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,
na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty
charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z
punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi
kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o
występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z
dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z
różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ
102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK
111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,
V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia
2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez
konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie
podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa
zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone
orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego
z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r.,
V CSK 622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.;
z 27 października 2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r.,
V CSK 162/17, niepubl.; z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia
2018 r., II CSK 726/17, niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).
I CSK 2312/24
4
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący powiązał przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. z art. 4585 § 1
k.p.c. i sformułował pytanie, czy sam zawarty w pozwie wniosek ewentualny
o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów wykazujących fakty
konstytuujące roszczenie powoda, bez załączenia tych dokumentów do pozwu, z
zastrzeżeniem, że dokumenty te zostaną przedłożone w przypadku kwestionowania
przez pozwanego faktów z tych dokumentów wynikających, można uznać za
sprostanie wynikającemu z art. 4585 § 1 k.p.c. obowiązkowi. Jako uzasadnienie
przyczyny z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. wskazał potrzebę wykładni art. 4585 § 1 i 3
k.p.c. i przedstawił wątpliwości: (i) czy art. 4585 § 3 k.p.c. dotyczy wyłącznie stron
występujących w sprawie bez profesjonalnych pełnomocników, a także (ii) czy
wyjątek od zasady prekluzji z art. 4585 § 1 k.p.c., przewidziany w art. 4585 § 3
k.p.c., daje powodowi możliwość powołania twierdzeń i dowodów na wykazanie
istotnych faktów konstytuujących roszczenie powoda na późniejszym etapie niż
składanie pozwu, w odpowiedzi na zarządzenie zobowiązujące do powołania
twierdzeń i dowodów pod rygorem ich późniejszego pominięcia. Twierdzenie o
oczywistej zasadności skargi kasacyjnej skarżący powiązał z twierdzeniem o
oczywistym i niebudzącym wątpliwości naruszeniu art. 4585 § 1,3 i 4 k.p.c.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że powiązanie tych samych
okoliczności z twierdzeniem o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, a zarazem
o występującej w tym zakresie przyczynie z art. 3989 § 1 lub 2 k.p.c. jest
wewnętrznie sprzeczne. Jeżeli bowiem dany przepis budzi poważne wątpliwości,
które są źródłem rozbieżności w orzecznictwie lub w sprawie rzeczywiście
występuje istotne zagadnienie prawne, od którego wyjaśnienia zależy prawidłowe
rozstrzygnięcie sprawy, to ewentualny błąd orzeczniczy popełniony w tym zakresie
przez sąd drugiej instancji nie może mieć charakteru oczywistego i podstawowego
(por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19 kwietnia 2016 r., I CSK
477/15, niepubl. i z dnia 19 kwietnia 2018 r., akt I CSK 707/17, niepubl.).
Powołana przez skarżącego wątpliwość dotycząca instytucji prekluzji
dowodowej była przedmiotem licznych wypowiedzi Sądu Najwyższego, które
zachowują również aktualność na gruncie art. 4585 § 1 k.p.c. Podstawą faktyczną
pozwu powód uczynił twierdzenie o zawarciu i wykonaniu 9 umów przewozu,
I CSK 2312/24
5
w związku z czym wystawił załączone do pozwu faktury, obejmujące należne mu
wynagrodzenie, których pomimo upływu terminu płatności pozwany nie zapłacił.
W załączonych do pozwu fakturach VAT wskazano trasy, na których przewozy
zostały dokonane, wysokość frachtu za ich wykonanie, kurs euro stanowiący
podstawę do przeliczenia euro na złote i dzień, na który to nastąpiło, oraz numery
zleceń, na podstawie których dane przewozy dokonano. Z kolei w punkcie 5
petitum pozwu jako wniosek ewentualny, na wypadek zakwestionowania przez
pozwanego roszczenia pozwu, w tym faktu zlecenia umów przewozu, ich
wykonania, wysokości frachtu i ustalonych terminów płatności, powód zgłosił
wniosek o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodu z dokumentów w postaci
zleceń transportowych o wskazanych w nim numerach wraz z dokumentami CMR
dotyczących wykonania przewozów. Zastrzeżenie przez powoda zgłoszenia
wniosku dowodowego na ewentualność podniesienia przez przeciwnika
określonych zarzutów nie pozbawiło skuteczności powołania takiego wniosku przez
powoda już w pozwie. W zaistniałych w sprawie okolicznościach nie utraciło w
konsekwencji aktualności stanowisko Sądu Najwyższego, zgodnie z którym
spoczywający na powodzie obowiązek obejmował zgłoszenie wniosków
dowodowych, a nie dołączenie dowodów objętych tymi wnioskami (zob. wyrok
Sądu Najwyższego z 3 października 2008 r., I CSK 62/08, niepubl.). Przedstawione
przez skarżącego wątpliwości nie przekonują w konsekwencji o wystąpieniu
istotnego dla rozstrzygnięcia sprawy zagadnienia prawnego, a tym samym
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
Nie zachodzi w sprawie również przyczyna z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.
Kwestia, czy art. 4585 § 3 k.p.c. dotyczy wyłącznie stron występujących w sprawie
bez profesjonalnych pełnomocników, mogłaby uzyskać znaczenie dopiero przy
założeniu, że zasadna okazałaby się podstawa kasacyjna obejmująca zarzut
naruszenia art. 4585 § 1 k.p.c. wskutek zarzucanego przez skarżącego
niepowołania przez powoda odpowiednich wniosków dowodowych już w pozwie
czy to wskutek braku wniosku poprzez nadanie mu charakteru ewentualnego czy
też niezałączenie do pozwu dokumentów objętych tym wnioskiem. Z zasadnością
tego zarzutu powiązana jest również powołana przez skarżącego potrzeba
wyjaśnienia, czy wyjątek od zasady prekluzji z art. 4585 § 1 k.p.c. przewidziany w
I CSK 2312/24
6
art. 4585 § 3 k.p.c. daje powodowi możliwość powołania twierdzeń i dowodów na
wykazanie istotnych faktów konstytuujących roszczenie powoda na późniejszym
etapie niż składanie pozwu. Również ona oparta jest na założeniu, że nie doszło do
powołania przez powoda odpowiedniego wniosku już w pozwie wobec braku
przedstawienia przy wniosku ewentualnym objętych nim dokumentów.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono natomiast, że związek między
zagadnieniem prawnym lub potrzebą wykładni przepisów prawa, służącym
wykazaniu przyczyn kasacyjnych (art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c.), a rozstrzygnięciem
sprawy, nie może mieć warunkowego charakteru, uzależnionego od trafności
zarzutów kasacyjnych lub niektórych z nich (zob. np. postanowienie Sądu
Najwyższego z 11 października 2024 r., I CSK 3350/23, niepubl.).
Skarżący nie wykazał również przyczyny z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Argumentacja wniosku nie przekonuje o oczywistej wadliwości wyrażonego
w zaskarżonym wyroku stanowiska, że powołanie przez powoda w pozwie wniosku
dowodowego ewentualnego, na wypadek kwestionowania przez pozwanego m.in.
faktu zlecenia przewozów i ich wykonania przez powoda, oraz niezałączenie do
pozwu objętych tym wnioskiem dokumentów jest równoznaczne z niepowołaniem
tego wniosku dowodowego już w pozwie stosownie do 4585 § 1 k.p.c.
W konsekwencji nie sposób również wiązać ewentualnej oczywistej wadliwości
rozstrzygnięcia z zarzucanym przez skarżącego nieuprawnionym wyznaczeniem
powodowi reprezentowanemu przez profesjonalnego pełnomocnika terminu do
przedstawienia twierdzeń i dowodów w odpowiedzi na sprzeciw od wydanego
w sprawie nakazu zapłaty a ponadto niepominięciem dowodów z dokumentów
załączonych do pisma powoda złożonego w wykonaniu tego zobowiązania.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
(K.L.)
I CSK 2312/24
7
[SOP]
