I CSK 2246/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
4 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 4 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J. P.
przeciwko P. w R.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej J. P.
od wyroku Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z 9 stycznia 2024 r., V Ca 643/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. nie obciąża powoda kosztami postępowania kasacyjnego.
[dr]
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 27 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy w Rzeszowie zasądził
od pozwanej P. w R. na rzecz powoda J. P. kwotę 53.215,87 zł wraz z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie od dnia 14 sierpnia 2021 roku do dnia zapłaty (pkt I);
oddalił powództwo w pozostałym zakresie (pkt II) oraz orzekł o kosztach
postępowania (pkt III).
2. Na skutek apelacji wniesionej przez stronę pozwaną Sąd Okręgowy
w Rzeszowie wyrokiem z 9 stycznia 2024 r. zmienił zaskarżony wyrok w punkcie I
w zw. z pkt. II w ten sposób, że powództwo oddalił oraz w punkcie III w ten sposób,
że nie obciążył powoda kosztami postępowania poniesionymi przez stronę
I CSK 2246/24
2
pozwaną (pkt 1); oddalił apelację w pozostałym zakresie (pkt 2) oraz zniósł
pomiędzy stronami koszty postępowania apelacyjnego (pkt 3).
3. Od wyroku Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł powód. Skarżący
wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłanki
określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2 i 4 k.p.c. Skarżący podniósł, że w sprawie
zachodzą istotne zagadnienia prawne polegające na konieczności rozstrzygnięcia
przez Sąd Najwyższy: i) czy oświadczenie uczelni publicznej o wypowiedzeniu
umowy o świadczenie usług edukacyjnych musi przyjąć formę decyzji czy też może
być złożone w sposób dorozumiany? ii) czy w świetle art. 65 § 1 k.c.
i kombinowanej metody wykładni oświadczeń woli samo zaprzestanie wykonywania
umowy przez osobę prawną może być traktowane jako dorozumiane
wypowiedzenie umowy, jeżeli brak jest innych okoliczności (w szczególności aktów
wewnętrznych podjęcia decyzji o wypowiedzeniu umowy) a następcze działania
osoby prawnej uzasadniają stwierdzenie o woli kontynuowania umowy pod
zmienionymi warunkami, a nie chęć rozwiązania umowy? iii) czy w świetle art. 746
§ 2 k.c. w zw. z art. 750 k.c. publiczna uczelnia wyższa może wypowiedzieć
studentowi umowę o świadczenie usług edukacyjnych w każdym czasie?
iv) czy w świetle art. 58 § 2 k.c. wypowiedzenie umowy o świadczenie usług
edukacyjnych studentowi przez publiczną uczelnię wyższą jest zgodne z zasadami
współżycia społecznego, w sytuacji gdy uczelnia wzbudziła u studenta uzasadnione
przekonanie, że ta umowa będzie wykonywana, przez co student nie podjął
kształcenia na innej uczelni? Skarżący ponadto stwierdził, zachodzi konieczność
wykładni wymienionych wyżej przepisów oraz że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona.
4. Pozwana w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej
a także o zasądzenie od powoda zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego
według norm przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 2246/24
3
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej (zob.
postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga nie zawiera
argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została
przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 1, 2 lub 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie sprawy
do rozpoznania.
7. Przede wszystkim należy zwrócić uwagę, że zgodnie z utrwalonym
orzecznictwem Sądu Najwyższego, powołanie się na występowanie w sprawie
istotnego zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) powinno spełniać
wymagania stawiane zagadnieniu prawnemu przedstawianemu Sądowi
Najwyższemu przez sąd drugiej instancji w razie powstania poważnych wątpliwości
(art. 390 § 1 k.p.c. – zob. postanowienia SN z 23 stycznia 2014 r., I UK 361/13
oraz z 14 września 2012 r., I UK 218/12), których nie można rozwiązać za pomocą
powszechnie przyjętych reguł wykładni prawa (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 8 maja 2015 r., III CZP 16/15 oraz z 24 października 2012 r., I PK
I CSK 2246/24
4
129/12). Chodzi przy tym wyłącznie o poważne wątpliwości, wykraczające poza
poziom zwykłych wątpliwości prawnych, które powstają niemal w każdym procesie
decyzyjnym (zob. postanowienia SN z 26 października 2021 r., I CSK 266/21 oraz
z 30 czerwca 2021 r., III CSK 53/21). Sąd Najwyższy stoi na stanowisku,
iż sformułowane zagadnienia prawne nie spełniają powyższych wymogów.
8. Argumenty podniesione przez skarżącego w skardze kasacyjnej
sprowadzają się do kwestii o incydentalnym i kazuistycznym charakterze,
w większości dotyczących wątpliwości co do prawidłowości i skuteczności
wypowiedzenia umowy. Nie mają one przez to charakteru abstrakcyjnego,
syntetycznego i uniwersalnego, lecz są osadzone w okolicznościach konkretnej
sprawy i są w istocie pytaniami w tej właśnie sprawie. Tym samym sprowadzają się
w istocie do kwestionowania prawidłowości zastosowania przez Sąd Okręgowy
prawa materialnego przytoczonego w podstawach skargi. W konsekwencji, również
z tych względów podniesione przez skarżącego kwestie nie mogą zostać uznane
za istotne zagadnienie prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.
9. Zagadnienia drugie i czwarte są przy tym oparte na presupozycjach
faktycznych i jako takie nie spełniają kryteriów z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. Kognicja
Sądu Najwyższego ma bowiem ograniczony charakter i nie obejmuje zarzutów
związanych z ustaleniami faktycznymi oraz oceną dowodów dokonanymi przez
sądy meriti (art. 3983 § 3 k.p.c.). Sąd Najwyższy jest sądem prawa, a nie sądem
faktu, i nie dokonuje kontroli prawidłowości oceny dowodów przeprowadzonej przez
sąd drugiej instancji, jak również kontroli prawidłowości dokonanych ustaleń
faktycznych (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 5 stycznia 2011 r., III CSK 72/10).
Zagadnienia pierwsze i trzecie zostały z kolei sformułowane na tyle ogólnie,
że ustosunkowanie się do nich w przedstawionym kształcie wykraczałoby znacząco
poza zakres stanu faktycznego sprawy.
10. Zagadnienia sformułowane przez skarżącego w istocie zmierzają
do podważenia zasadności bądź skuteczności wypowiedzenia umowy przez
pozwanego. W tej kwestii wywody skarżącego odnoszące się do zastosowania
art. 190 ust. 1 i 2 prawa o szkolnictwie wyższym są nieprzekonujące, zważywszy
zwłaszcza na to, że przepis ten dotyczy sankcyjnego pozbawienia statusu studenta
I CSK 2246/24
5
– rozwiązania stosunku zakładowego między studentem a wyższą uczelnią,
podczas gdy w rozważanej sprawie chodziło o rozwiązanie umowy o usługi
edukacyjne, będącej nieodpłatną usługą dodatkową, realizowaną obok stosunku
zakładowego łączącego studenta z wyższą uczelnią. W ocenie Sądu Najwyższego
podnoszona wątpliwość nie stanowi istotnego zagadnienia prawnego w rozumieniu
art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., a sąd meriti trafnie ustalił reżim wypowiedzenia. Kluczowa
stała się natomiast kwestia, czy in casu doszło do wypowiedzenia umowy według
reguł donoszących się do wypowiedzenia umowy o (nieodpłatne) usługi
edukacyjne. Kwestia ta została ustalona przez sądy meriti, podkreślić natomiast
należy, że ustalenia w tym zakresie mieszczą się w sferze ustaleń faktycznych,
a tym samym nie podlegają kontroli kasacyjnej. Jak już bowiem wyżej wyjaśniono,
w świetle art. 3983 § 3 k.p.c. Sąd Najwyższy nie jest uprawniony do oceny ustaleń
o charakterze faktycznym.
11. Skarżący nie przedstawił osobnego uzasadnienia twierdzenia
o występowaniu w sprawie wątpliwości wykładniczych. Ograniczył się do wywodu
mającego uzasadnić sformułowane zagadnienia prawne. Wątpliwości w zakresie
wykładni przepisów winny natomiast zostać odrębnie uzasadnione, gdyż istnienie
istotnego zagadnienia prawnego i wątpliwości wykładniczych stanowią odrębne
przyczyny kasacyjne. Uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej
do rozpoznania z uwagi na potrzebę wykładni przepisów prawa wymaga
od skarżącego nie tylko wskazania, które przepisy mają być poddane wykładni
Sądu Najwyższego, ale również opisu wątpliwości związanych z wykładnią
powołanych przepisów, polegającego na zarysowaniu możliwych sposobów jej
dokonania, wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen
prawnych, a także przedstawieniu własnej propozycji interpretacyjnej. W przypadku
powoływania się na rozbieżności w orzecznictwie należy również, choćby
przykładowo, wskazać orzeczenia, w których ten sam przepis prawa podlegał
różnej wykładni (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 czerwca 2022 r.,
I CSK 2196/22, i z 30 czerwca 2023 r., I CSK 2443/22). Niniejsza skarga kasacyjna
nie spełnia powyższych wymogów.
12. Skarżący podniósł ponadto oczywistą zasadność skargi w zakresie
dotyczącym naruszenia art. 190 ust. 1 i 2 prawa o szkolnictwie wyższym, art. 746
I CSK 2246/24
6
§ 2 w zw. z art. 750 k.c. oraz art. 58 k.c. Uwagi w tym zakresie ograniczył jednak
do zanegowania trafności stanowiska sądu odwoławczego akceptującego
dopuszczalność wypowiedzenia umowy o świadczenie usług edukacyjnych
w każdym czasie. Skarżący nie przedstawił natomiast argumentów, które
wskazywałyby na popełnienie przez sąd odwoławczy rażących uchybień przy
rozstrzyganiu podanej kwestii. Wypada przy tym zwrócić uwagę, że w orzecznictwie
Sądu Najwyższego przyjmuje się, że nie każde naruszenie prawa, nawet oczywiste,
przesądza o zasadności skargi kasacyjnej w świetle art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06 i z 3 marca
2020 r., V CSK 75/19). Funkcją postępowania kasacyjnego nie jest weryfikowanie
wszelkich naruszeń prawa w toku postępowania przed sądami meriti, w tym także
przed sądem odwoławczym. W orzecznictwie przyjmuje się, że o przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje (a zatem nie musi wyłącznie rozstrzygać)
per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz istotny jest skutek
polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się
ostać (zob. zamiast wielu postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r.,
I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08;
z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08; z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15;
z 18 maja 2023 r., I CSK 855/23). Oczywista nietrafność wyroku ma być
konsekwencją ewidentnego naruszenia prawa (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 26 kwietnia 2010 r. II CSK 36/2010 i z 30 listopada 2010 r. I CSK
359/10). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego
prawnika, a zatem przy zastosowaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby pogłębionej analizy, przeprowadzania dłuższych badań lub dociekań,
podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie, bowiem
orzeczenie sądu ad quem jest oczywiście nieprawidłowe (postanowienia Sądu
Najwyższego z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15 i z 14 lutego 2020 r., V CSK 483/19).
Innymi słowy, uchybienia powinny być dostrzegalne w sposób oczywisty dla osoby
mającej wyższe wykształcenie prawnicze (zob. np. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52;
z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156; z 17 maja 2018 r.,
I CSK 2246/24
7
IV CSK 601/17; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 21 maja 2019 r., I CSK
219/19).
13. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
14. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
15. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 102
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c.
[dr]
[SOP]
[a.ł]
