I CSK 2229/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Piotr Telusiewicz
25 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku D. w J.
z udziałem D.M.
o przyjęcie do szpitala psychiatrycznego bez zgody,
na skutek skargi kasacyjnej D.M.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Przemyślu
z 20 marca 2025 r., I Ca 117/25,
I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
II. przyznaje adwokatowi A.K. od Skarbu Państwa - Sądu
Rejonowego w Jarosławiu 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt
pięć złotych 20/100), w tym podatek od towarów i usług we
właściwej stawce, tytułem wynagrodzenia za pomoc prawną
udzieloną uczestnikowi D.M. z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym.
UZASADNIENIE
1. Postanowieniem z 20 marca 2025 r., Sąd Okręgowy w Przemyślu, w sprawie z
zawiadomienia D. w J. przy udziale D.M. o przyjęcie uczestnika do szpitala
psychiatrycznego bez zgody, na skutek apelacji uczestnika od postanowienia Sądu
Rejonowego w Jarosławiu z 20 stycznia 2025 r., oddalił apelację (pkt I) orzekł o
kosztach postępowania (pkt II).
I CSK 2229/25
2
2. Od postanowienia Sądu Okręgowego skargę kasacyjną wywiódł uczestnik
D.M., zaskarżając postanowienie w części, tj. w zakresie pkt I.
3. Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując
się na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu
postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na
ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości
orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu
prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub
oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń
umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji
skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona
w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi
kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony
wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie
służy zaś merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej
jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest
usprawiedliwione.
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na
skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że
skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń,
będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do
czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą
być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się
I CSK 2229/25
3
instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie,
nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy
wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania,
w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom
sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
6. Skarga kasacyjna nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że
skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzi powołana przesłanka z art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
7. Złożenie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
przesłance oczywistej jej zasadności oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w
judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego
zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem
przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na
to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa
materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało
wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8
października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący,
przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej
„oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter
tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP
2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49;
z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20).
8. We wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej skarżący podnosił, że „przyjęcie,
że zachodziły podstawy do zastosowania ustawowego zezwolenia na naruszenie
tego prawa dla dobra pacjenta wymaga bezwzględnie ścisłej wykładani i
stosowania przepisów ustawy o ochronie zdrowia psychicznego. Tymczasem te
podstawowe nakazy umknęły uwadze Sądu.”
I CSK 2229/25
4
Skarżący jednak nie przedstawił na czym miało polegać naruszenie
konkretnego przepisu prawnego, a w dalszej kolejności nie przedstawił
argumentacji wskazującej dlaczego miało to prowadzić do wydania oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia. Treść uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania wskazuje natomiast, że skarżący w rzeczywistości
neguje ustalenia faktyczne poczynione na etapie postępowania rozpoznawczego.
Tymczasem, pod pretekstem kwalifikowanego naruszenia prawa materialnego nie
można zmierzać do podważenia dokonanej w sprawie oceny dowodów (zob. np.
postanowienie SN z 9 sierpnia 2018 r., II PK 213/17). Wskazać trzeba, że zarzut
naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., w aktualnym stanie prawnym, nie może stanowić
skutecznej podstawy kasacyjnej. Jednak przedmiotowa skarga kasacyjna w
znacznej mierze faktycznie dotyczyła właśnie tego przepisu (choć nie został on
bezpośrednio wymieniony w zarzutach skargi kasacyjnej lub we wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej), na co wskazuje ogólna treść uzasadnienia wniosku o
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania (przy jednoczesnym przeanalizowaniu
zarzutu podniesionego w skardze kasacyjnej).
W ramach kontroli kasacyjnej Sąd Najwyższy nie kontroluje jednak samej
oceny dowodów, a jedynie jej legalność. Można bowiem zakwestionować sposób
zebrania materiału dowodowego z naruszeniem przepisów regulujących
postępowanie dowodowe; w takim wypadku obowiązkiem skarżącego jest
przytoczenie tych przepisów i wyjaśnienie, jaki wpływ na treść rozstrzygnięcia to
naruszenia miało. Zgodnie bowiem z art. 3983 § 3 k.p.c. podstawą skargi kasacyjnej
nie mogą być zarzuty dotyczące ustalenia faktów lub oceny dowodów. Sąd
Najwyższy jest bowiem związany ustaleniami faktycznymi stanowiącymi podstawę
zaskarżonego orzeczenia (art. 39813 § 2 in fine k.p.c.).
Właśnie w zakresie ustaleń faktycznych Sąd Okręgowy wypowiedział się
jasno i precyzyjnie, dokonując jednocześnie oceny zarzutów podnoszonych w
apelacji. Sąd wskazał, że „wbrew twierdzeniom apelacji, stan zdrowia uczestnika w
dniu przyjęcia do szpitala wykazywał, iż jego zachowanie zagrażało życiu i zdrowiu
tak jemu jak i jego najbliższej rodzinie, skoro interweniowała policja i zdecydowano
się na zabranie uczestnika do szpitala. Niewątpliwie dopiero pobyt w szpitalu i
wdrożone leczenie spowodowało, iż uzyskano zadowalający stan jego zdrowia,
I CSK 2229/25
5
który skutkował wypisaniem go ze szpitala.”
Zatem tak skonstruowany wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania, nie może być uznany za prawidłowy, co powoduje, że skarga, w
ramach przesłanki określonej w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie mogła zostać przyjęta
do rozpoznania.
9. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
10. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.).
O wynagrodzeniu adwokata z tytułu pomocy prawnej świadczonej
uczestnikowi z urzędu orzeczono na podstawie § 14 ust. 1 pkt 3 w zw. z § 16 ust. 4
pkt 2, § 4 oraz § 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r.
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu
terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z
urzędu.
(M.M.)
[SOP]
