I CSK 2209/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
11 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 11 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.M.
przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych w Warszawie
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej M.M.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 15 września 2023 r., V ACa 728/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 15 września 2023 r. Sąd Apelacyjny w Warszawie oddalił
apelację powoda od wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z 5 stycznia 2022 r.
oddalającego jego powództwo o ustalenie i zapłatę.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, powód wskazał przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt 1 i
2 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
I CSK 2209/24
2
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego, skarżący, który
jako uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazał
przyczynę określoną w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., powinien odpowiednio
sformułować zagadnienie prawne, wskazać przepisy prawa, na których tle
zagadnienie się wyłoniło oraz przedstawić argumentację jurydyczną uzasadniającą
możliwość rozbieżnych ocen prawnych oraz świadczącą o istotności tego
zagadnienia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego: z 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, Nr 1, poz. 11; z 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, niepubl.; z 9
kwietnia 2015 r., V CSK 547/14, niepubl.). Zagadnienie jest istotne, jeżeli jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla ukierunkowania praktyki sądowej i rozstrzygnięcia
sprawy, w której zagadnienie powstało (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 18 września 2012 r., II CSK 180/12, niepubl. oraz z 2 grudnia 2014 r., II CSK
376/14, niepubl.), wywołuje poważne wątpliwości, a zarazem nie było dotychczas
rozstrzygnięte w judykaturze albo dotychczasowe orzecznictwo wymaga zmiany
(zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16,
niepubl.).
Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów
prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
I CSK 2209/24
3
dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,
na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty
charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z
punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi
kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o
występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z
dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z
różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ
102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK
111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,
V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia
2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).
Sformułowane przez skarżącego wątpliwości nie czynią zadość wskazanym
wymaganiom.
W odniesieniu do przyczyny kasacyjnej przewidzianej w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c. skarżący wskazał na potrzebę odpowiedzi na pytanie, czy wynikający z art.
4172 k.c. wymóg istnienia normalnego związku przyczynowego między działaniem
(nawet całkowicie legalnym) podmiotu wykonującego władzę publiczną a szkodą na
osobie może być w imię zasad słuszności interpretowany z większą swobodą, do
tego stopnia, że związek taki obejmować będzie więcej niż jedną z następujących
po sobie przyczyn, w taki sposób, że działanie podmiotu wykonującego władzę
publiczną nie wywołało bezpośrednio szkody na osobie, a szkodę na mieniu,
tworząc jednocześnie warunki bytowe, których normalnym następstwem była
szkoda na osobie? W uzasadnieniu dotyczącym art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. powołał
się natomiast na potrzebę wykładni przepisu art. 417 § 1 k.c. i użytego w nim
pojęcia „niezgodności z prawem”.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego wyjaśniono, że na gruncie regulacji art.
4172 k.c. nie jest całkowicie wykluczone odstąpienie od kryterium adekwatności
następstw i poprzestanie na ustaleniu istnienia niekwalifikowanego powiązania
kazualnego (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 4 marca 2008 r., IV CSK 453/07,
I CSK 2209/24
4
niepubl., z 26 września 2014 r., IV CSK 738/13, niepubl. i z 14 czerwca 2018 r., V
CSK 371/17, niepubl.). Nawet jednak wówczas niezbędne jest stwierdzenie między
szkodą a działaniem związku, który wskazuje, że szkoda jest wynikiem konkretnego
działania lub zaniechania. Konieczne jest więc ustalenie, że szkoda nie mogłaby
powstać bez czynności identyfikowanej jako jej źródło, a w przypadku zarzutu
zaniechania - że określone działanie, gdyby zostało podjęte, zapobiegłoby szkodzie
(zob. wyrok Sądu Najwyższego z 7 grudnia 2012 r., II CSK 239/12, niepubl.).
W orzecznictwie dominuje również stanowisko, zgodnie z którym
niezgodność z prawem działania wyrządzającego szkodę na gruncie art. 417 §
1 k.c. nie jest synonimem bezprawności cywilnej rozumianej jako sprzeczność
określonego zachowania z porządkiem prawnym, a więc z przepisami prawa
i zasadami współżycia społecznego, a pojęcie to jest treściowo węższe i odnosi się
do działań naruszających jedynie normy prawne. Zaniechanie działania władzy
publicznej obejmuje tylko te sytuacje, w których obowiązek określonego działania
władzy publicznej jest skonkretyzowany w przepisie prawa i można ustalić, na czym
konkretnie miałoby polegać zachowanie organu władzy publicznej, aby do szkody
nie doszło (zob. np. wyroki Sądu Najwyższego z 7 listopada 2013 r., V CSK 519/12,
niepubl., z 19 czerwca 2018 r., I CSK 508/17, niepubl., z 13 września 2019 r., II
CSK 374/18, niepubl.; uzasadnienie uchwały składu siedmiu sędziów Sądu
Najwyższego z 26 kwietnia 2006 r., III CZP 125/05, OSNC 2006, nr 12, poz. 194
oraz uchwały Sądu Najwyższego z 21 stycznia 2011 r., III CZP 116/10, OSNC-ZD
2011, nr 3, poz. 54). Jedynie w wyjątkowych sytuacjach nie wyklucza się przyjęcia
szerszego zakresu odpowiedzialności władzy publicznej i objęcia nią zaniechania
powinności niemających postaci obowiązku wyrażonego wprost przepisem prawa
materialnego publicznego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 16 lutego 2017 r., III
CSK 41/16, niepubl.).
Wypowiedzi Sądu Najwyższego, w świetle przedstawionej we wniosku
argumentacji i ujawnionych w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku motywów, nie
pozwalają stwierdzić, że w sprawie występuje sugerowane przez skarżącego
zagadnienie prawne lub zachodzi potrzeba kolejnej wypowiedzi Sądu Najwyższego
dotyczącej wykładni art. 417 § 1 k.c.
I CSK 2209/24
5
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł,
jak w sentencji.
(K.L.)
[SOP]
I CSK 2209/24
6
