I CSK 2190/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Adam Doliwa
26 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 26 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Banku spółki akcyjnej w W.
przeciwko J.Z., A.Z. i D.Z.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 14 marca 2024 r., I ACa 1195/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powódki na rzecz każdego z pozwanych po 900
(dziewięćset) złotych z odsetkami w wysokości odsetek
ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia niniejszego postanowienia powódce do dnia zapłaty
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Strona powodowa, Bank spółka akcyjna w W., wywiodła skargę kasacyjną
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 14 marca 2024 r., wydanego w
sprawie
przeciwko
J.Z.,
A.Z.
i D.Z. o zapłatę.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania bank przedstawił
szereg zagadnień prawnych, związanych z wykładnią postanowień umowy kredytu
I CSK 2190/24
2
hipotecznego przeliczanego na franki szwajcarskie. Wskazał również na potrzebę
dokonania wykładni przepisów, w oparciu o które sformułował szczegółowe
zagadnienia.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Choć wymagania stawiane istotnemu zagadnieniu prawnemu i potrzebie
dokonania wykładni przepisów prawa jako przyczynom przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania nie są tożsame, to w obu przypadkach musi występować przymiot
nowości. Problem prawny przedstawiony do rozstrzygnięcia przez Sąd Najwyższy
nie może być już rozwiązany w orzecznictwie (zob. np. postanowienia SN:
z 23 kwietnia 2025 r., I CSK 1920/24; z 28 marca 2025 r., I CSK 725/24;
z 6 marca 2025 r., I CSK 3018/24; z 29 października 2024 r., I CSK 4297/23;
z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 29 sierpnia 2023 r., I CSK 4599/22; z 15 września 2023 r., I CSK 4360/22;
z 18 sierpnia 2023 r., I CSK 4091/22).
Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest
zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie
może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno przede
wszystkim być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie
faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (zob.
postanowienie SN z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być
przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi
Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej
subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (zob. postanowienia
SN: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r.,
III CZP 64/02, i z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). Konieczne jest przytoczenie
argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Skarżący powinien
I CSK 2190/24
3
nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub procesowego), którego dotyczy
zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną argumentację prawną w celu
wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego rozstrzygnięcie ma znaczenie dla
merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie (zob. m.in. postanowienia
SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, i z 9 lutego 2011 r., III SK 41/10).
W przypadku przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. przyjęcie skargi do
rozpoznania może uzasadniać rozbieżność występująca w orzecznictwie Sądu
Najwyższego lub sądów powszechnych Jednakże jeśli skarżący dąży do
zakwestionowania ustalonej już linii orzeczniczej, to powinien przedstawić istotne
argumenty, ze względu na które zmiana stanowiska Sądu Najwyższego wydaje się
zasadna (zob. np. postanowienia SN: z 21 sierpnia 2024 r., I CSK 1927/24;
z 13 sierpnia 2024 r., I CSK 1623/24; z 16 listopada 2023 r., I CSK 3453/23;
z 20 października 2023 r., I CSK 1658/23; z 14 czerwca 2023 r., I CSK 1105/23).
Skarżący bank przedstawił szereg wątpliwości natury prawnej odnoszących
się do następstw stwierdzenia abuzywności niektórych postanowień umów kredytu
zabezpieczonego hipoteką, w których wszystkie lub wybrane świadczenia stron
były wyrażone w walucie obcej lub do tej waluty przeliczane. Kwestie jednak
doczekały się już licznych wypowiedzi nie tylko Sądu Najwyższego, ale też
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Nie ma racji skarżący podnosząc, iż w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne. Identycznej treści zagadnienia były już wielokrotnie
przedstawiane Sądowi Najwyższemu do rozstrzygnięcia.
Przedstawione w skardze kasacyjnej argumenty nie przekonują, że Sąd
Apelacyjny naruszył prawo materialne w taki sposób, który przekłada się na
konieczność uchylenia lub zmiany zaskarżonego orzeczenia. Niedozwolone
postanowienia umowne (art. 3851 k.c.) to konstrukcja przeniesiona do polskiego
systemu z dyrektywy 93/13. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku
z 7 grudnia 2023 r. (C-140/22), wyjaśnił, że zgodnie z wykładnią Trybunału
art. 6 ust. 1 i art. 7 ust. 1 dyrektywy 93/13, sformalizowane i złożone przed sądem
oświadczenie konsumenta nie może być odczytywane jako pozytywna przesłanka
ochrony wynikającej z dyrektywy, gdyż wyrażona w niej sankcja bezskuteczności
I CSK 2190/24
4
abuzywności powstaje z mocy prawa i ex tunc. Bezwarunkowa i działająca ex tunc
bezskuteczność abuzywna niedozwolonej klauzuli w rozumieniu
art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 skutkuje tym, że ewentualne oświadczenie
konsumenta może prowadzić jedynie do zrzeczenia się ochrony na jej podstawie
(pkt 57). Należy też zwrócić uwagę, że stwierdzenie przez sąd meriti w umowie
niedozwolonych postanowień, także z urzędu, nie ma charakteru rozstrzygnięcia
konstytutywnego, lecz deklaratywny. Sąd stwierdza niedozwolony charakter
ocenianego postanowienia ze skutkiem wynikającym z ustawy (zob. uchwałę
siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, Nr 1, poz. 2
i uchwałę SN z 6 kwietnia 2018 r., III CZP 114/17). Niedozwolone postanowienie
umowne w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. jest ex lege pozbawione mocy wiążącej od
samego początku i każdy organ orzekający w sprawie dotyczącej roszczenia
z umowy z udziałem konsumenta jest obowiązany uwzględnić ten stan z urzędu,
chyba że konsument temu się sprzeciwi, wyrażając następczo świadomą, wyraźną
i wolną zgodę na związanie tym postanowieniem. Uprawnienie zostało zastrzeżone
na korzyść konsumenta (zob. postanowienie SN z 30 września 2025 r.,
I CSK 3344/23, Lex 3921042).
Przede wszystkim jednak Sąd Najwyższy w uchwale całego składu Izby
Cywilnej z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118,
ugruntował dotychczasową linię orzeczniczą i przyjął że:
1. W razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
2. W razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także
w pozostałym zakresie.
3. Jeżeli w wykonaniu umowy kredytu, która nie wiąże z powodu
niedozwolonego charakteru jej postanowień, bank wypłacił kredytobiorcy całość lub
część kwoty kredytu, a kredytobiorca dokonywał spłat kredytu, powstają
I CSK 2190/24
5
samodzielne roszczenia o zwrot nienależnego świadczenia na rzecz każdej ze
stron.
4. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, bieg przedawnienia roszczenia banku o zwrot kwot wypłaconych
z tytułu kredytu rozpoczyna się co do zasady od dnia następującego po dniu,
w którym kredytobiorca zakwestionował względem banku związanie
postanowieniami umowy.
5. Jeżeli umowa kredytu nie wiąże z powodu niedozwolonego charakteru jej
postanowień, nie ma podstawy prawnej do żądania przez którąkolwiek ze stron
odsetek lub innego wynagrodzenia z tytułu korzystania z jej środków pieniężnych
w okresie od spełnienia nienależnego świadczenia do chwili popadnięcia
w opóźnienie co do zwrotu tego świadczenia.
Należy wskazać, że odstąpienie od zasady prawnej przyjętej przez skład
całej Izby Sądu Najwyższego jest zaś możliwe tylko przez wydanie kolejnej uchwały
w analogicznym składzie (art. 88 ustawy o SN).
Dla oceny, czy dana osoba fizyczna jest w konkretnym przypadku
konsumentem w rozumieniu art. 221 k.c., czy też nie można jej nadać takiego
statusu ze względu na związek podejmowanej czynności prawnej z działalnością
gospodarczą lub zawodową tej osoby, nie ma znaczenia subiektywne przekonanie
tej osoby, że nie dokonywała ona z przedsiębiorcą określonych czynności
prawnych w ramach działalności gospodarczej, lecz okoliczności mogące posłużyć
obiektywnej ocenie charakteru tej działalności (zob. np. wyroki SN
z 4 marca 2025 r., II NSNc 243/24; z 19 lutego 2025 r., II NSNc 116/24;
z 10 stycznia 2025 r., II CSKP 1262/24; postanowienie SN z 20 sierpnia 2025 r.,
I CSK 537/25).
W orzecznictwie europejskim podkreśla się natomiast, że w przypadku
czynności prawnych służących celom mieszanym należy brać pod uwagę cel
dominujący; w przypadku umów kredytowych istotne znaczenie ma przeznaczenie
udostępnionego kapitału (zob. np. wyroki Trybunału Sprawiedliwości Unii
Europejskiej z 3 lipca 1997 r., C-269/95; z 20 stycznia 2005 r., C-464/01;
z 25 stycznia 2018 r., C-498/16; z 3 września 2015 r., C-110/14).
I CSK 2190/24
6
Z ustalonego przez Sądy meriti stanu faktycznego niniejszej sprawy wynika
jednoznacznie, że środki pozyskane z umowy kredytu pozwani przeznaczyli na
remont nieruchomości, w której zamieszkiwali. Takie działanie nie było
bezpośrednio związane z prowadzeniem działalności gospodarczej.
Klauzula ryzyka walutowego nie może funkcjonować bez klauzuli kursowej,
określającej przeliczenie zobowiązań stron celem ustalenia wysokości ich
świadczenia. Z kolei klauzula spreadowa nie ma racji bytu w umowie, w której nie
zastosowano mechanizmu przeliczeniowego i wynikającego z niego narażenia
konsumenta na ryzyko kursowe. W konsekwencji klauzule te, składające się na
przyjęty w umowach kredytu mechanizm przeliczeniowy, są ze sobą ściśle
powiązane, a ich rozszczepienie jest zabiegiem sztucznym (por. wyrok SN
z 15 maja 2025 r., II CSKP 1025/23).
Odnosząc się do kolejnego argumentu skarżącego banku wskazać należy,
że wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do
utrzymania w mocy umowy kredytu indeksowanego kursem CHF, jako kredytu
złotowego, oprocentowanego według stawki LIBOR. (zob. wyrok SN
z 15 maja 2025 r., II CSKP 1025/23).
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania zabrakło zatem
kwestii prawnych, które nie zostały jeszcze rozstrzygnięte przez Sąd Najwyższy.
Z tej przyczyny Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 § 1 i 2 k.p.c. odmówił
przyjęcia skargi do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
rozstrzygnął zaś na podstawie art. 98 k.p.c. w zw. z art. 99 k.p.c.
w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 i § 2 pkt 6 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości
w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
SSN Adam Doliwa
(P.H.)
[SOP]
I CSK 2190/24
7
