I CSK 2167/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Grzesiowski
4 czerwca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 4 czerwca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Z.D., S.B., E.K. i W.K.
przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście K.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Skarbu Państwa - Starosty K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie
z 23 listopada 2023 r., I ACa 204/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2. zasądza od pozwanego na rzecz powódki Z.D. kwotę 5400 zł
(pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem kosztów postępowania
kasacyjnego.
UZASADNIENIE
1. Wyrokiem z 9 maja 2022 r. Sąd Okręgowy w Krakowie zasądził od strony
pozwanej Skarbu Państwa - Starosty K. na rzecz powódki Z.D. kwotę 914.080 zł z
ustawowymi odsetkami za opóźnienie liczonymi od dnia 28 maja 2019 r. do dnia
zapłaty (pkt I); w pozostałej zakresie oddalił powództwo (pkt II) oraz orzekł w
sprawie kosztów postępowania (pkt III i IV).
2. Na skutek apelacji wniesionej przez pozwanego Sąd Apelacyjny
w Krakowie wyrokiem z 23 listopada 2023 r. sprostował zaskarżony wyrok w bliżej
I CSK 2167/24
2
określony sposób (pkt 1), oddalił apelację (pkt 2) i rozstrzygnął o kosztach
postępowania apelacyjnego (pkt 3).
3. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiódł pozwany.
Skarżący wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się
na przesłankę określoną w art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. Skarżący stwierdził, że skarga
kasacyjna jest oczywiście uzasadniona wobec rażącego naruszenia przepisów
art. 417 § 1 k.c. w zw. z art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
4. Powódka w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniosła o odmowę przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania, ewentualnie o oddalenie skargi kasacyjnej
a także o zasądzenie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W judykaturze już
wielokrotnie wypowiadano się na temat charakterystyki skargi kasacyjnej
(zob. postanowienie SN z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18). Wskazano tam m.in.,
że skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania
cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę
interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa
oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń
wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie
zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie
sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji
tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach
której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap
postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c.; nie służy zaś
merytorycznej ocenie skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej
I CSK 2167/24
3
z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest wówczas
usprawiedliwione.
6. Szczegółowa analiza sprawy prowadzi do wniosku, że skarga nie zawiera
argumentów wystarczających dla uznania, że w sprawie spełniona została
przesłanka z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., uzasadniająca przyjęcie sprawy
do rozpoznania.
7. Skarżący uzasadniając oczywistą zasadność skargi odnosi się do kwestii
będącej jednocześnie podstawą kasacyjną – zarzutu naruszenia przepisów art. 417
§ 1 k.c. w zw. z art. 136 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, które
zdaniem skarżącego miało polegać na tym, że Sąd Apelacyjny błędnie przyjął,
iż brak powiadomienia spadkobierców byłych właścicieli przez Starostę K. o
możliwości żądania zwrotu nieruchomości, w sytuacji, kiedy już został złożony –
przez spadkobierców – wniosek o zwrot tej nieruchomości stanowi delikt,
skutkujący odpowiedzialnością Skarbu Państwa.
8. Wypada na wstępie zauważyć, że w orzecznictwie Sądu Najwyższego
przyjmuje się, że nie każde naruszenie prawa, nawet oczywiste, przesądza
o zasadności skargi kasacyjnej w świetle art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c. (zob.
postanowienia Sądu Najwyższego z 15 lutego 2007 r., V CSK 485/06 i z 3 marca
2020 r., V CSK 75/19). Funkcją postępowania kasacyjnego nie jest weryfikowanie
wszelkich naruszeń prawa w toku postępowania przed sądami meriti, w tym także
przed sądem odwoławczym. W orzecznictwie przyjmuje się, że o przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje (a zatem nie musi wyłącznie rozstrzygać)
per se nawet oczywiste naruszenie konkretnego przepisu, lecz istotny jest skutek
polegający na wydaniu oczywiście nieprawidłowego orzeczenia, które nie może się
ostać (zob. zamiast wielu postanowienia Sądu Najwyższego: z 7 stycznia 2003 r.,
I PK 227/02; z 11 stycznia 2008 r., I UK 285/07; z 11 kwietnia 2008 r., I UK 46/08;
z 9 czerwca 2008 r., II UK 37/08; z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15;
z 18 maja 2023 r., I CSK 855/23). Oczywista nietrafność wyroku ma być
konsekwencją ewidentnego naruszenia prawa (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 26 kwietnia 2010 r. II CSK 36/2010 i z 30 listopada 2010 r. I CSK
359/10). Oczywista zasadność skargi kasacyjnej oznacza, że dla przeciętnego
I CSK 2167/24
4
prawnika, a zatem przy zastosowaniu podstawowej wiedzy prawniczej, bez
potrzeby pogłębionej analizy, przeprowadzania dłuższych badań lub dociekań,
podstawy wskazane w skardze prima facie zasługują na uwzględnienie, bowiem
orzeczenie sądu ad quem jest oczywiście nieprawidłowe (postanowienia Sądu
Najwyższego z 15 lipca 2015 r., IV CSK 17/15 i z 14 lutego 2020 r., V CSK 483/19).
Innymi słowy, uchybienia powinny być dostrzegalne w sposób oczywisty dla osoby
mającej wyższe wykształcenie prawnicze (zob. np. postanowienia Sądu
Najwyższego: z 12 grudnia 2000 r., V CKN 1780/00, OSNC 2001, nr 3, poz. 52;
z 22 marca 2001 r., V CZ 131/00, OSNC 2001, nr 10, poz. 156; z 17 maja 2018 r.,
IV CSK 601/17; z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18; z 21 maja 2019 r., I CSK
219/19).
9. W ocenie Sądu Najwyższego uzasadnienie wniosku o przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie zawiera argumentów wskazujących na to, iż
w przedmiotowej sprawie zachodzi oczywista zasadność skargi w powyższym
rozumieniu. Skarżącego twierdzi, że sądy meriti za delikt uzasadniający
odpowiedzialność Skarbu Państwa uznały brak zawiadomienia byłych właścicieli
nieruchomości o możliwości żądania zwrotu wywłaszczonej nieruchomości – co ma
być stanowiskiem oczywiście błędnym i świadczyć o oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej. Twierdzenie to jednak znacząco upraszcza faktyczne stanowisko
sądów meriti. Wprawdzie sądu obu instancji powołują się na art. 136 ust. 2 ustawy
o gospodarce nieruchomościami, przewidujący obowiązek wspomnianego
zawiadomienia, jednakże uzasadnienia wyroków nie wskazują na utożsamienie
samego niezawiadomienia ze zdarzeniem powodującym szkodę. Wypowiedź Sądu
Apelacyjnego w tej kwestii jest faktycznie dość zdawkowa, natomiast Sąd
Okręgowy, z którego oceną zgodził się sąd odwoławczy, wyjaśnia szczegółowo,
że szkoda spowodowana została przez niezgodnie z prawem zaniechanie przy
wykonywaniu władzy publicznej; zdaniem Sądu działania, których organ zaniechał
winny polegać na bezzwłocznym ustaleniu, że wywłaszczona nieruchomość jest
zbędna na cel określony w decyzji wywłaszczeniowej, zawiadomieniu o tym
powodów oraz podjęciu innych działań na rzecz uregulowania stanu stosunków
prawnych na nieruchomości w taki sposób, aby organ administracji miał ją w swoim
władaniu i by mógł rozporządzać nią w wykonalnej realnie decyzji o zwrocie
I CSK 2167/24
5
nieruchomości (uzasadnienie, k. 418v akt sprawy). Można z tego wnioskować,
że w istocie zatem sądy meriti uznały, z czym Sąd Najwyższy się zgadza,
że szkoda została spowodowana przez niedokonanie zwrotu nieruchomości
i użycie jej na cel inny niż określony w decyzji o wywłaszczeniu, a zatem wskutek
udaremnienia roszczenia o zwrot, którego dotyczy powołana regulacja art. 136
ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Twierdzenia skarżącego
na poparcie tezy o oczywistej zasadności skargi kasacyjnej odrywają się zatem
od meritum tego stanowiska, zaś uzasadnienie skargi nie dostarcza argumentów
podważających jego trafność. Tym bardziej nie widać przesłanek do uznania, że
ocena prawna sądów meriti w tym zakresie była rażąco błędna i spełniała
przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
10. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn
uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności
nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.).
11. Z tych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej
do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
12. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1
i § 3 k.p.c. oraz § 2 pkt 7 w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie.
(G.N.-J.)
[a.ł]
