I CSK 2133/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Paweł Grzegorczyk
10 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 10 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa G. spółki komandytowo-akcyjnej w Ż.
przeciwko P.W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej G. spółki
komandytowo-akcyjnej w Ż.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 7 listopada 2024 r., I AGa 435/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. obciąża kosztami postępowania kasacyjnego powódkę,
pozostawiając ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Przepis ten
odpowiada charakterowi skargi kasacyjnej, będącej nadzwyczajnym środkiem
zaskarżenia, o dominującym publicznoprawnym charakterze, przysługującym od
orzeczeń wydanych po przeprowadzeniu dwuinstancyjnego postępowania
sądowego, w którym sąd pierwszej i drugiej instancji dysponuje pełną kognicją w
I CSK 2133/25
2
zakresie faktów i dowodów. W powiązaniu z art. 3984 § 2 k.p.c. oznacza to, że w
skardze kasacyjnej nieodzowne jest powołanie i uzasadnienie okoliczności o
charakterze publicznoprawnym, które stanowią wyłączną podstawę oceny pod
kątem przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (przyczyn kasacyjnych).
Wnosząc o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania powódka G. S.K.A. w
Ż. powołała się na istotne zagadnienie prawne, wyrażające się w pytaniu, czy
wynikający z art. 384 k.p.c. zakaz pogarszania sytuacji prawnej apelującego
powoda należy rozumieć w ten sposób, że sąd drugiej instancji nie może uznać, że
roszczenie objęte powództwem ma niższą wartość, niż wartość określona przez
sąd pierwszej instancji, w sytuacji, gdy podlega ono oddaleniu w całości z uwagi na
zarzut potrącenia. Wskazała również – w zbliżonym kontekście – na potrzebę
wykładni art. 384 k.p.c.
Powołanie się na istotne zagadnienie prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.)
wymaga sformułowania problemu prawnego i uzasadnienia, że ma on
precedensowy (nowy) charakter lub znaczenie dla rozwoju prawa. Problem ten
powinien odnosić się do konkretnych przepisów prawa i zostać ujęty w sposób
abstrakcyjny, a zarazem wiązać się z rozpoznawaną sprawą; konieczne jest przy
tym wskazanie argumentów, które prowadzą do jego rozbieżnych ocen (por.
postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC 2002,
nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12, poz.
151, z dnia 13 lipca 2007 r., III CSK 180/07, z dnia 10 kwietnia 2014 r., IV CSK
623/13, z dnia 2 grudnia 2014 r., II CSK 376/14, z dnia 9 kwietnia 2015 r., V CSK
547/14).
W świetle utrwalonego stanowiska, w celu uzasadnienia potrzeby wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) konieczne jest
natomiast wykazanie, że określony przepis prawa lub zespół tych przepisów, mimo
że budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się wykładni albo niejednolita
wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez skarżącego rozbieżności w
judykaturze w odniesieniu do identycznych lub podobnych stanów faktycznych,
I CSK 2133/25
3
które należy przytoczyć (por. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 13
czerwca 2008 r., III CSK 104/08 i z dnia 28 marca 2007 r., II CSK 84/07).
Przepis art. 384 k.p.c. stoi na przeszkodzie zmianie lub uchyleniu
zaskarżonego apelacją wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację. Zmiana
lub uchylenie wyroku na niekorzyść strony wnoszącej apelację ma miejsce wtedy,
gdy sytuacja prawna apelanta staje się gorsza (mniej korzystna) dla niego niż była
przed uchyleniem lub zmianą, przy czym punktem odniesienia do oceny, czy doszło
do uchylenia lub zmiany wyroku na niekorzyść, są skutki prawne wyroku (por.
wyrok Sądu Najwyższego z dnia 9 sierpnia 2019 r., II CSK 353/18, OSNC 2020, nr
6, poz. 51). Zasadniczym spośród tych skutków jest prawomocność materialna
wyroku, co sprawia, że wykładnikiem pogorszenia sytuacji prawnej apelanta musi
być porównanie jego sytuacji prawnej przed i po uchyleniu lub zmianie wyroku na
skutek apelacji, z uwzględnieniem granic prawomocności materialnej wyroku (art.
365 w związku z art. 366 k.p.c.; por. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia
16 lipca 2020 r., IV CSK 128/20, z dnia 20 maja 2022 r., I CSK 299/22 i z dnia 19
lutego 2024 r., I CSK 982/23). Jakkolwiek kwestia objęcia istnienia lub nieistnienia
wierzytelności stanowiącej podstawę zarzutu potrącenia prawomocnością
materialną wyroku wydanego na skutek rozpoznania tego zarzutu nie była w
przeszłości oceniana w judykaturze jednolicie, wątpliwości te zostały rozstrzygnięte
pominiętą we wniosku uchwałą składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego
(zasada prawna) z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz.
108, z której wynika, że rozstrzygnięcie w tym przedmiocie nie jest objęte skutkami
prawomocności wyroku.
Oddalenie apelacji strony powodowej od wyroku sądu pierwszej instancji
oddalającego powództwo w całości na skutek zasadnego zarzutu potrącenia, nie
zmienia zatem – z uwzględnieniem granic prawomocności wyroku – sytuacji
prawnej powoda. Zawarte w motywach wyroku sądu pierwszej instancji ustalenie,
że powodowi przysługiwała określona wierzytelność, nieznajdujące
odzwierciedlenia w sentencji oddalającej powództwo w całości, nie korzysta z
prawomocności i powód – mimo że tylko on złożył apelację – nie może być pewny
tego, że ustalenie to nie zostanie skorygowane na jego niekorzyść w postępowaniu
apelacyjnym. Jest to zasadniczo odmienna sytuacja niż wskazywany we wniosku
I CSK 2133/25
4
przypadek, w którym po rozpoznaniu zarzutu potrącenia i jego częściowym
uwzględnieniu sąd zasądziłby na rzecz powoda świadczenie, a wyrok ten następnie
zostałby zaskarżony tylko przez powoda. W tej sytuacji zawarte w sentencji
rozstrzygnięcie zasądzające świadczenie na rzecz powoda jest objęte działaniem
art. 365 w związku z art. 366 k.p.c., a tym samym jego zmiana przez sąd drugiej
instancji na skutek uznania, że zarzut potrącenia jest zasadny w większym zakresie
niż przyjął to sąd pierwszej instancji, stanowiłaby zmianę na niekorzyść powoda
(art. 384 k.p.c.).
Innymi słowy, uznanie w motywach wyroku oddalającego apelację od wyroku
oddalającego powództwo w związku z uwzględnieniem zarzutu potrącenia, że
roszczenie pieniężne powoda było zasadne w niższej kwocie niż przyjęta przez sąd
pierwszej instancji, a tym samym wierzytelność stanowiąca podstawę zarzutu
potrącenia, który prowadził do oddalenia powództwa, została skonsumowania w
niższej kwocie, pozostaje poza granicami prawomocności materialnej wyroku. Nie
pogarsza tym samym sytuacji powoda, nie stwarzając przeszkody do wykazywania
w ewentualnym późniejszym procesie między tymi samymi stronami, że
wierzytelność pozwanego uległa umorzeniu w większym zakresie niżby wynikało to
z ocen zawartych w uzasadnieniu wyroku oddalającego powództwo bądź apelację.
Uzupełniająco należało zwrócić uwagę, że eksponując, iż oddalający
powództwo wyrok Sądu Okręgowego został zaskarżony wyłącznie przez powódkę,
powódka pomijała, że pozwany nie mógł podważyć tego wyroku apelacją w braku
interesu w zaskarżeniu. Tak bowiem, jak oddalenie apelacji w rozważanej
wcześniej konstelacji nie pogarsza sytuacji prawnej powoda, tak oddalenie
powództwa na skutek zarzutu potrącenia nie jest – z uwzględnieniem tego, że
rozstrzygnięcie o wierzytelności będącej podstawą zarzutu potrącenia pozostaje
poza granicami prawomocności wyroku – niekorzystne dla pozwanego, chociażby
zarzut potrącenia, co stanowi regułę, miał charakter ewentualny. Stanowisko to
stanowi konsekwencję powołanej już uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 maja
2014 r., III CZP 88/13, w której przyjęto, że wyrok oddalający powództwo na skutek
zarzutu potrącenia nie przesądza prawomocnie o wygaśnięciu wierzytelności
pozwanego, a tym samym nie może być dla niego krzywdzący.
I CSK 2133/25
5
Uwzględniając przedstawiony kontekst, w tym konsekwencje pominiętej we
wniosku uchwały Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13, nie
można było uznać, aby wniosek przekonywał o potrzebie kolejnej wypowiedzi
orzeczniczej Sądu Najwyższego w objętej nim materii, z uwzględnieniem
publicznoprawnych, ponadindywidualnych funkcji skargi kasacyjnej.
Oceny tej nie zmieniały powołane we wniosku orzeczenia Sądu
Najwyższego i sądów powszechnych, mające stanowić egzemplifikację szerszego
postrzegania granic prawomocności wyroku (art. 365 w związku z art. 366 k.p.c.)
niż przez pryzmat jego sentencji. In casu problem nie dotyczył bowiem
przedmiotowych granic prawomocności materialnej wyroku in abstracto, lecz w
jednym, konkretnym, aspekcie tego zagadnienia, tj. w odniesieniu do zawartego w
motywach wyroku rozstrzygnięcia co do wysokości wzajemnych roszczeń, które
uległy umorzeniu przez potrącenie, co w rezultacie doprowadziło do oddalenia
powództwa. Rozstrzygnięcie tej kwestii wynika natomiast z powołanej uchwały
powiększonego składu Sądu Najwyższego z dnia 15 maja 2014 r., III CZP 88/13.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2, art. 98 § 1-11, art. 108 § 1,
art. 391 § 1 i art. 39821 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji.
Paweł Grzegorczyk
(K.G.)
[a.ł]
