I CSK 2128/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
24 października 2025 r.
SSN Kamil Zaradkiewicz
na posiedzeniu niejawnym 24 października 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E.T.
przeciwko M.S.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej M.S.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Rzeszowie
z 20 stycznia 2025 r., I ACa 527/24,
[M.O.]
1) odrzuca skargę kasacyjną co do punktu I zaskarżonego
wyroku w zakresie oddalającym apelację powódki oraz co do
punktów II i III,
2) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania w
pozostałym zakresie,
3) przyznaje od Skarbu Państwa – Sądu Apelacyjnego w
Rzeszowie pełnomocnikowi pozwanego – radcy prawnemu M.T.
kwotę 4050 (cztery tysiące pięćdziesiąt) zł podwyższoną o kwotę
podatku od towarów i usług tytułem kosztów pomocy prawnej
świadczonej z urzędu na rzecz pozwanego w postępowaniu
kasacyjnym.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 20 stycznia 2025 r. Sąd Apelacyjny w Rzeszowie w sprawie
z powództwa E.T. przeciwko M.S. o zapłatę, na skutek apelacji obu stron od wyroku
Sądu Okręgowego w Przemyślu z 13 marca 2024 r., I C 58/21, oddalił obie apelacje
I CSK 2128/25
2
(pkt I), rozstrzygnął o kosztach pomocy prawnej udzielonej powódce i pozwanemu
z urzędu (pkt II i III).
Pozwany, reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu,
wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu drugiej instancji, zaskarżając to
orzeczenie w całości oraz wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia i
przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi drugiej instancji. W
skardze został również sformułowany wniosek o przyznanie pełnomocnikowi z
urzędu ustanowionemu dla pozwanego kosztów pomocy prawnej, które nie zostały
uiszczone w całości ani w części.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący wskazał na potrzebę wykładni art. 446 § 4 k.c. jako przepisu budzącego
poważne wątpliwości i wywołującego rozbieżności w orzecznictwie.
Powódka nie wniosła odpowiedzi na skargę.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
W punkcie 1. postanowienia Sąd Najwyższy odrzucił skargę kasacyjną co do
punktu I. w części oddalającej apelację powódki oraz co do punktów II i III
zaskarżonego wyroku, którymi orzeczono o kosztach pomocy prawnej świadczonej
z urzędu na rzecz powódki i pozwanego z uwagi na jej niedopuszczalność w tym
zakresie (art. 3986 § 3 k.p.c.). Pozwany nie miał bowiem interesu w skarżeniu
rozstrzygnięcia o oddaleniu apelacji powódki z uwagi na to, że rozstrzygnięcie to
było dla niego korzystne. Tymczasem pokrzywdzenie orzeczeniem (gravamen) jest
przesłanką dopuszczalności środka zaskarżenia, chyba że interes publiczny
wymaga merytorycznego rozpoznania tego środka (uchwała SN z 15 maja 2014 r.,
III CZP 88/13, OSNC 2014, nr 11, poz. 108). Niedopuszczalne jest ponadto
skarżenie skargą kasacyjną przez stronę postępowania rozstrzygnięcia o
wynagrodzeniu pełnomocnika ustanowionego z urzędu dla strony.
W pozostałym zakresie wniesiona przez pozwanego skarga kasacyjna nie
kwalifikowała się do przyjęcia celem jej merytorycznego rozpoznania.
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, a zarazem
kwalifikowanym pismem procesowym o ściśle określonej przez ustawę treści. Sąd
I CSK 2128/25
3
Najwyższy, rozpoznając ten nadzwyczajny środek zaskarżenia, nie jest trzecią
instancją sądową, lecz działa w interesie publicznym (postanowienie SN
z 27 stycznia 2009 r., V CSK 358/08), na rzecz Państwa jako dobra wspólnego
(postanowienie SN z 11 lutego 2009 r., V CSK 388/08), jakkolwiek oczywiście nie
oznacza to braku indywidualnego interesu skarżącego w rozpoznaniu
nadzwyczajnego środka zaskarżenia, a w konsekwencji także weryfikacji tego
interesu (gravamen). Jednak przede wszystkim skarga kasacyjna ma służyć
ochronie prawidłowego wykonywania prawa oraz jego jednolitej wykładni. Interes
prywatny uwzględnia zaś tylko na tyle, na ile może się on stać podłożem
zaspokojenia interesu ogólnego (zob. aktualne uwagi w postanowieniu SN
z 4 lutego 2000 r., II CZ 178/99).
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy przewidziana
w art. 3989 k.p.c. instytucja tzw. przedsądu, w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony - co należy podkreślić - wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej (postanowienie SN z 12 marca 2024 r., I CSK 254/23).
Na etapie przedsądu Sąd Najwyższy ocenia wyłącznie wniosek o przyjęcie
skargi kasacyjnej do rozpoznania oraz jego uzasadnienie. Wniosek ten stanowi
element konstrukcyjny skargi odrębny od podstaw skargi i ich uzasadnienia, które
są oceniane dopiero, gdy skarga kasacyjna zostanie przyjęta do rozpoznania.
Dla spełnienia wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. konieczne
jest zawarcie w skardze kasacyjnej odrębnego wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, zawierającego profesjonalny wywód prawny nawiązujący do
wskazanych w art. 3989 § 1 k.p.c. przesłanek przedsądu ze wskazaniem, które z
nich występują w sprawie i z uzasadnieniem stanowiska skarżącego
(postanowienie SN z 17 czerwca 2021 r., IV CSK 1/21).
Jako przyczynę kasacyjną mającą uzasadniać przyjęcie skargi kasacyjnej do
rozpoznania skarżący wskazał potrzebę wykładni art. 446 § 4 k.c. jako przepisu
budzącego poważne wątpliwości i wywołującego rozbieżności w orzecznictwie.
I CSK 2128/25
4
Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania prowadzi do
wniosku, że pozwany nie zdołał wykazać, aby w sprawie zachodziła potrzeba
dokonania przez Sąd Najwyższy wykładni wskazanego wyżej przepisu. Wywód
prawny zaprezentowany przez skarżącego sprowadza się do przywołania różnych
orzeczeń wydanych przez sądy powszechne, w których sądy orzekały
zadośćuczynienia najbliższym członkom rodziny osoby zmarłej w wyniku czynu
niedozwolonego oraz do porównania wysokości przyznanych zadośćuczynień.
Z uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie wynika
jednak, że art. 446 § 4 k.c. jest przepisem, którego wykładnia budzi wątpliwości lub
wywołuje rozbieżności w orzecznictwie. Orzekanie przez sądy powszechne kwot
zadośćuczynienia, które się od siebie różnią, samo w sobie nie oznacza bowiem,
że art. 446 § 4 k.c. jest różnie przez te sądy interpretowany. Wysokość
zasądzanych zadośćuczynień jest pozostawiona uznaniu sądów i zależna od
okoliczności faktycznych rozpoznawanych spraw, w tym przede wszystkim
rozmiaru uszczerbku, który ma być rekompensowany.
Należy również podkreślić, że nie istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawa, podobnie jak nie występuje w sprawie istotne zagadnienie prawne, jeżeli
Sąd Najwyższy co do podnoszonych kwestii wyraził już swój pogląd we
wcześniejszym orzecznictwie, a nie zachodzą okoliczności uzasadniające zmianę
przyjętego stanowiska (zob. m.in. postanowienie SN z 30 listopada 2023 r., I CSK
6472/22). Co do okoliczności, jakie należy brać pod uwagę orzekając
zadośćuczynienie na podstawie art. 446 § 4 k.c., Sąd Najwyższy wypowiedział się
już wielokrotnie, m.in. w wyroku z 11 lipca 2019 r., V CSK 179/18, wskazując, że
zadośćuczynienie powinno uwzględniać dramatyzm doznań osoby bliskiej,
poczucie osamotnienia i pustki, cierpienia moralne i wstrząs psychiczny wywołany
śmiercią osoby najbliższej, rodzaj i intensywność więzi łączącej pokrzywdzonego
ze zmarłym, oparcie w innych osobach bliskich, wiek osoby uprawnionej do
zadośćuczynienia, stopień w jakim pokrzywdzony będzie umiał się znaleźć w nowej
rzeczywistości i zdolności jej zaakceptowania, leczenie doznanej traumy, a także
wiek pokrzywdzonego. Zadośćuczynienie powinno również przedstawiać
odczuwalną ekonomicznie wartość, a jego wysokość nie może sprowadzać się do
I CSK 2128/25
5
kwoty symbolicznej (zob. także wyroki SN: z 13 października 2021 r., I CSKP
151/21; z 13 lipca 2022 r., II CSKP 769/22; z 11 grudnia 2024 r., II CSKP 2332/22).
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania nie
przedstawiono argumentów na rzecz odejścia od dotychczasowego orzecznictwa
Sądu Najwyższego dotyczącego okoliczności, jakie należy brać pod uwagę,
ustalając wysokości zadośćuczynienia na podstawie art. 446 § 4 k.c.
Z przytoczonych względów należało odmówić przyjęcia skargi do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.). O kosztach pomocy prawnej udzielonej
pozwanemu przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu orzeczono na podstawie
art. 223 ust. 1 ustawy o radcach prawnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2024 r., poz. 499) w
zw. § 3, § 4 ust. 3, 8 pkt 6 oraz § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 14 maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego kosztów pomocy prawnej
udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz.U. z 2024 r., poz. 764)
SSN Kamil Zaradkiewicz
[M.O.]
[a.ł]
