I CSK 1931/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Ewa Stefańska
24 marca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 24 marca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa J.B. i E.B.
przeciwko Skarbowi Państwa - Staroście M.
z udziałem interwenienta ubocznego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa
w Warszawie
o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym,
na skutek skargi kasacyjnej J. B. i E. B.
od wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy
z 8 października 2024 r., II Ca 163/24,
(M.T.)
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od powodów na rzecz Skarbu Państwa -
Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kwoty po 1350
zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych) tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego, z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia
od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu niniejszego
postępowania do dnia zapłaty;
3. zasądza od powodów na rzecz interwenienta ubocznego
kwoty po 1350 zł (jeden tysiąc trzysta pięćdziesiąt złotych)
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu
niniejszego postępowania do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
I CSK 1931/25
2
Powodowie wnieśli skargę kasacyjną od wyroku Sądu Okręgowego
w Bydgoszczy z 8 października 2024 r., II Ca 163/24.
Pozwany Skarb Państwa - Starosta M. wniósł o odmowę przyjęcia skargi do
rozpoznania oraz zasądzenie od skarżącego na rzecz Skarbu Państwa –
Prokuratorii Generalnej Rzeczypospolitej Polskiej kosztów postępowania
kasacyjnego. Interwenient uboczny wniósł o odmowę przyjęcia skargi oraz
o zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo jest
uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Zatem nie w każdej sprawie, skarga kasacyjna może być
przyjęta do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową
i nie rozpoznaje sprawy, a jedynie skargę, będącą szczególnym środkiem
zaskarżenia. W judykaturze Sądu Najwyższego, odwołującej się do orzecznictwa
Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w Strasburgu, jeszcze w okresie
obowiązywania kasacji zostało utrwalone stanowisko, że ograniczenie dostępności
i dopuszczalności kasacji nie jest sprzeczne z Konstytucją RP, ani z wiążącymi
Polskę postanowieniami konwencji międzynarodowych (zob. uzasadnienie uchwały
składu siedmiu sędziów SN z 17 stycznia 2001 r., III CZP 49/00, OSNC 2001, nr 4,
poz. 53).
Podstawowym celem postępowania kasacyjnego jest ochrona interesu
publicznego przez zapewnienie jednolitości wykładni oraz wkład Sądu Najwyższego
w rozwój prawa i jurysprudencji (zob. postanowienie SN z 4 lutego 2000 r.,
II CZ 178/99, OSNC 2000, nr 7-8, poz. 147).
I CSK 1931/25
3
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł
na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. oraz na przesłance
nieważności postępowania. Przesłanki te nie zostały jednak spełnione.
Według ugruntowanego orzecznictwa Sądu Najwyższego, przedstawienie
okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu
na przesłankę istotnego zagadnienia prawnego polega na sformułowaniu tego
zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do rozbieżnych ocen. Musi
przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas nierozpatrywane w judykaturze,
które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania wniesionej skargi kasacyjnej oraz
innych podobnych spraw (zob. postanowienia SN: z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,
OSNC 2002, nr 1, poz.11, z 11 stycznia 2002, III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,
poz. 151, z 21 czerwca 2016 r., V CSK 21/16, z 15 czerwca 2016 r., V CSK 4/16).
Istotnych zagadnień prawnych powodowie upatrywali w konieczności
rozstrzygnięcia
1. czy sąd powszechny może badać spełnienie przesłanek z art. 2 ust. 1
lit. e Dekretu PKWN, podczas gdy art. 5 ust. 1 lit. b Rozporządzenia Ministra
Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania
dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej wskazuje, że kompetencję taką posiada
jedynie organ administracji publicznej,
2. czy zawężenie kompetencji organu administracyjnego do orzekania,
jedynie w sprawach, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu
art. 2 ust. 1 pkt e Dekretu PKWN stanowi znaczące ograniczenie możliwości
dochodzenia swoich roszczeń osób, którym bezprawnie wywłaszczono
nieruchomości na podstawie Dekretu PWKN poprzez uniemożliwienie
wystąpienia z roszczeniem na drodze administracyjnej oraz dopuszczalność
jedynie cywilnej drogi sądowej, która jest bardziej kosztowna oraz wymagająca
znajomości procedury cywilnej,
3. określeniu niejasnego statusu prawnego KOWR poprzez
I CSK 1931/25
4
rozstrzygnięcie, czy w związku z art.5 ust. 1 Ustawy z dnia 19 października
1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa KOWR
stanowi statio fisci Skarbu Państwa, co ma wpływ na status prawny
nieruchomości rozmieszczonych na terenie całego kraju,
4. rozstrzygnięciu, czy istniały podstawy do przyjęcia przez Sąd za
wadliwą legitymacji biernej przysługującej w chwili wniesienia pozwu oraz
przyjęcia, że w sprawie legitymowanym biernie jest jedynie podmiot, który po
złożeniu pozwu został wpisany do księgi wieczystej, w sytuacji gdy Sąd nie
wezwał do udziału w sprawie po stronie pozwanej KOWR-u i w konsekwencji
czego oddalił apelację na tej podstawie oraz doprowadził do ograniczenia
możliwości dochodzenia roszczeń przez powodów.
Z kolei oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na tym,
że istnieje potrzeba wykładni przepisów budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga wykazania, że
określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie doczekał się
wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane przez
skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN:
z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 26 czerwca 2015 r., III CSK 77/15, z 20
maja 2016 r., V CSK 692/15).
Potrzebę wykładni skarżący łączył z art. 5 ust.1 ustawy z dnia
19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu
Państwa, z uwagi na niejasny status prawny KOWR-u.
Skarżący powoływali się również na nieważność postępowania wskazując,
iż zaskarżony wyrok został wydany w warunkach nieważności postępowania,
tj. z naruszeniem art. 379 pkt 4 w zw. z art. 6 Europejskiej Konwencji o Ochronie
Praw Człowieka i Podstawowych Wolności oraz art. 45 Konstytucji Rzeczpospolitej
Polskiej poprzez wydanie wyroku przez Sąd, który ze względu na sposób
wyłonienia nie spełniał warunku niezależności i bezstronności, tj. w składzie sądu
brała udział osoba powołana na urząd sędziego sądu okręgowego na wniosek
I CSK 1931/25
5
Krajowej Rady Sądownictwa ukształtowanej w trybie określonym przepisami ustawy
z 2017 r. o zmianie ustawy o Krajowej Radzie Sądownictwa oraz niektórych innych
ustaw, co stanowi przyczynę nieważności postępowania wskazaną
w art. 379 pkt 4 k.p.c.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że powołanie sędziego sądu
powszechnego na wniosek aktualnie funkcjonującej Krajowej Rady Sądownictwa
nie skutkuje nieważnością postępowania z udziałem takiego sędziego,
w rozumieniu art. 379 k.p.c. (zob. m.in. postanowienia SN: z 20 października
2022 r., I CSK 4589/22; z 29 marca 2022 r., I CSK 7016/22; z 28 kwietnia 2021 r.,
IV CZ 5/21; z 18 listopada 2020 r., IV KK 290/20). W orzecznictwie Trybunału
Konstytucyjnego, Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego
wyłączono dopuszczalność kwestionowania umocowania sędziego sądu
powszechnego do orzekania wyłącznie na podstawie okoliczności dotyczących
procedury nominacyjnej. Nieważność postępowania wyłącznie z powodu
wystąpienia takich okoliczności nie wynika również z orzecznictwa Trybunału
Sprawiedliwości UE.
Odnosząc się do pozostałych przesłanek wskazanych przez skarżącego
również nie zasługują one na uwzględnienie. W pierwszej kolejności wskazać
należy, że podstawą oddalenia powództwa oraz oddalenia apelacji stanowił brak
legitymacji biernej po stronie pozwanej. Tym samym nietrafne jest upatrywanie
istotnego zagadnienia prawnego. Niezależnie od powyższego, problematyka ta
została wyjaśniona w uchwale SN z 18 maja 2011 r. III CZP 21/11, gdzie Sąd
Najwyższy przesądził, że „ w przedmiocie objęcia danej nieruchomości przepisem
art.2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia
6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej orzeka organ administracyjny
na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia
1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia
Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (…)
Wtedy więc, gdy nie jest możliwe uzyskanie merytorycznej decyzji administracyjnej
koniecznej do rozpoznania sprawy cywilnej, sąd powszechny może rozstrzygnąć,
czy w świetle art. 2 ust. 1 lit. e dekretu nieruchomość stanowi nieruchomość
I CSK 1931/25
6
ziemską, po to, aby móc rozpoznać zgłoszone w postępowaniu cywilnym
roszczenie prawnorzeczowe.
Ponadto stwierdzić należy, że uregulowany jest także status prawny
Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa, gdyż został on wprost zdefiniowany
w art. 2 ust. 1 ustawy z 10 lutego 2017 r. o Krajowym Ośrodku Wsparcia Rolnictwa,
z którego wynika, że KOWR jest państwową osobą prawną będącą agencją
wykonawczą w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach
publicznych.
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. O kosztach postępowania kasacyjnego
orzeczono zgodnie z art. 98 § 1,11 i 3 k.p.c. w związku z art. 99 k.p.c.
w zw. z § 2 pkt 7, § 5 pkt 8 w zw. § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie.
Ewa Stefańska
(M.T.)
[a.ł]
