I CSK 1913/26

I CSK 1913/26 POSTANOWIENIE Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie: SSN Piotr Telusiewicz 27 sierpnia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym 27 sierpnia 2026 r. w Warszawie w sprawie z powództwa M. spółki akcyjnej w W. przeciwko I.R. i K.R. o zapłatę, na skutek skargi kasacyjnej I.R. i K.R. od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 8 grudnia 2025 r., VII AGa 887/24, I. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania; II. zasądza solidarnie od pozwanych na rzecz powoda 5400 zł (pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia obowiązanemu odpisu niniejszego postanowienia. UZASADNIENIE 1. Wyrokiem z 8 grudnia 2025 r., Sąd Apelacyjny w Warszawie, w sprawie z powództwa M. spółki akcyjnej w W. przeciwko I.R., K.R., o zapłatę, na skutek apelacji powoda od wyroku częściowego Sądu Okręgowego w Warszawie z 10 kwietnia 2024 r., zmienił zaskarżony wyrok: w punkcie pierwszym częściowo w ten sposób, że zasądził od I.R. i K.R. solidarnie na rzecz M. spółki akcyjnej w W. kwotę I CSK 1913/26 2 890 518,07 zł wraz z ustawowymi odsetkami za opóźnienie od 25 sierpnia 2022 r. do dnia zapłaty; orzekł o kosztach postępowania (pkt I); oddalił apelację w pozostałej części (pkt II); orzekł o kosztach postępowania apelacyjnego (pkt III). 2. Od wyroku Sądu Apelacyjnego skargę kasacyjną wywiedli pozwani, zaskarżając wyrok w części, tj. w zakresie pkt I i III. 3. Skarżący wnieśli o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, powołując się na przesłanki określone w art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 4 k.p.c. Sąd Najwyższy zważył, co następuje: 4. Skarga kasacyjna została ukształtowana w przepisach Kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni, a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej instancji sądowej. Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem Najwyższym jest ograniczony wyłącznie do zbadania przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie służy zaś merytorycznej ocenie skarg)i kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek, przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione. 5. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Nakładając na skarżących obowiązek wskazania i uzasadnienia oznaczonej przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, ustawodawca zmierzał do zagwarantowania, że skarga kasacyjna, nadzwyczajny środek zaskarżenia prawomocnych orzeczeń, będzie pełnić przypisane jej funkcje publicznoprawne. Ograniczenie przesłanek do I CSK 1913/26 3 czterech ma więc zapewnić, że przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ustrojowo i procesowo jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej funkcje publicznoprawne, a skarga kasacyjna nie stanie się instrumentem wykorzystywanym w każdej sprawie. Tak więc, nie w każdej sprawie, nawet w takiej, w której rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa, skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania, w przeciwnym razie Sąd Najwyższy stałby się wbrew obowiązującym regulacjom sądem trzeciej instancji. Nie jest rolą Sądu Najwyższego korygowanie ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej indywidualnej sprawie. 6. Skarga kasacyjna pozwanych nie zawiera argumentów dostatecznych dla uznania, że skarżący skutecznie wykazał, iż w sprawie zachodzą powołane przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1, 2, 4 k.p.c. 7. Istotnym zagadnieniem prawnym w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. jest zagadnienie nowe, nierozwiązane dotychczas w orzecznictwie, którego wyjaśnienie może przyczynić się do rozwoju prawa. Zagadnienie prawne powinno, przede wszystkim, być sformułowane w oparciu o okoliczności mieszczące się w stanie faktycznym sprawy wynikającym z dokonanych przez sąd ustaleń (postanowienie Sądu Najwyższego z 7 czerwca 2001 r., III CZP 33/01), a jednocześnie być przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny tak, aby umożliwić Sądowi Najwyższemu udzielenie uniwersalnej odpowiedzi, niesprowadzającej się do samej subsumpcji i rozstrzygnięcia konkretnego sporu (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., III CZP 66/02; z 22 października 2002 r., III CZP 64/02; z 5 grudnia 2008 r., III CZP 119/08). 8. Oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na potrzebie wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) wymaga wykazania, jaki konkretny przepis prawa, zastosowany w danej sprawie, jest przedmiotem rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta polega, co wymaga przytoczenia orzeczeń sądów wydanych w takich samych lub istotnie zbliżonych stanach faktycznych, względnie, jaki konkretny przepis prawa, I CSK 1913/26 4 zastosowany w danej sprawie, wymaga interpretacji ze strony Sądu Najwyższego, z czego potrzeba ta wynika i z jakich powodów dotychczasowy dorobek doktryny i orzecznictwa jest w tej mierze niewystarczający. Nieodzowne jest ponadto, podobnie jak w przypadku przyczyny kasacyjnej określonej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., wykazanie związku między oczekiwaną od Sądu Najwyższego wykładnią prawa a wynikiem postępowania kasacyjnego (postanowienia Sądu Najwyższego: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02; z 29 lipca 2015 r., I CSK 980/14; z 19 czerwca 2018 r., IV CSK 56/18). 9. Powołanie się na przesłankę oczywistej zasadności skargi kasacyjnej oznacza, zgodnie z poglądem utrwalonym w judykaturze, że skarżący musi przedstawić dokładny wywód, na czym – jego zdaniem – polega oczywista zasadność skargi w danej sprawie z przytoczeniem przepisów, których naruszenie ją spowodowało oraz argumentację wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej, w trybie z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c., nie jest oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście nieprawidłowego orzeczenia (zob. postanowienie SN z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15 i przywołane tam orzecznictwo). Skarżący, przedstawiając – jako okoliczność uzasadniającą rozpoznanie skargi kasacyjnej „oczywiste naruszenie prawa” – powinien zatem wykazać kwalifikowany charakter tego naruszenia (zob. postanowienia SN: z 8 marca 2002 r., I PKN 341/01, OSNP 2004, nr 6, poz. 100; z 10 stycznia 2003 r., V CZ 187/02, OSNC 2004, nr 3, poz. 49; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). 10. W przedmiotowej sprawie nie została spełniona żadna z wyżej wymienionych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. W kontekście przesłanki oczywistej zasadności skargi kasacyjnej, na którą w pierwszej kolejności powołują się skarżący, uzasadnienie w tym zakresie ograniczono do następującego sformułowania: „Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona z powodu nieprawidłowej wykładni przez Sąd Apelacyjny przepisów art. 299 § 1 k.s.h. w zw. z art. 410 § 2 k.c. i art. 405 k.c. oraz na skutek naruszenia I CSK 1913/26 5 przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 415 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c.”. Zatem pomimo wskazania przepisów, których naruszenie spowodowało – według skarżących - oczywistą zasadność skargi, nie zawarto w tej części uzasadnienia skargi kasacyjnej argumentacji wskazującą na to, dlaczego opisane naruszenie doprowadziło do wydania oczywiście nieprawidłowego orzeczenia. Przypomnieć dodatkowo trzeba, że w orzecznictwie SN wskazuje się, że wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania i jego uzasadnienie podlegają analizie na etapie przedsądu, natomiast podstawy kasacyjne i ich uzasadnienie oceniane są dopiero po przyjęciu skargi do rozpoznania, w trakcie jej merytorycznego rozpoznawania. Oba te elementy muszą być przez skarżącego wyodrębnione, oddzielnie przedstawione i uzasadnione, a dla spełnienia wymogu z art. 3984 § 2 k.p.c. nie wystarczy odwołanie się do podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia, ponieważ mimo że argumenty mogą być podobne, to Sąd Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze okoliczności uzasadniające przyjęcie jej do rozpoznania, nie analizuje zaś podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienia (zob. postanowienia SN z 22 maja 2024 r., I CSK 786/24). Uznaje się, że nie ma możliwości pośredniego wyartykułowania wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z innych wniosków formalnych. W konsekwencji tego nie można w treści uzasadnienia skargi kasacyjnej doszukiwać się fragmentów mogących wskazywać na uzasadnienie podstaw przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania określonych w art. 3989 § 1 k.p.c. Całość uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wyczerpuje odniesienie do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. W pierwszej kolejności należy wskazać, że istotne zagadnienie prawne zostało przedstawione w sposób ogólny i abstrakcyjny, co w tym przypadku należy potraktować, co do zasady, jako działanie prawidłowe. Zostało ono sformułowane w następujący sposób: „Czy w rozumieniu art. 299 § 1 k.s.h. zobowiązanie spółki z tytułu zwrotu nienależnego świadczenia (art. 410 § 2 k.c.) powstaje i obciąża członków zarządu już w dacie uchylenia przez Sąd Najwyższy wyroku oddalającego apelację od wyroku sądu I instancji zasądzającego świadczenie i przekazującego sprawę do ponownego rozpoznania przez sąd odwoławczy, skoro w obrocie prawnym pozostaje wyrok sądu pierwszej instancji zasądzający należne świadczenie, który I CSK 1913/26 6 nie został prawomocnie uchylony ani zmieniony, czy też dopiero w dacie ponownego, merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy przez sąd odwoławczy, które to rozstrzygnięcie uchyla wyrok sądu I instancji stanowiący podstawę świadczenia oraz definitywnie przesądza o braku obowiązku tego świadczenia?” W kontekście tejże przesłanki należy jednak wskazać, że to co ma świadczyć o oczywistej zasadności skargi nie może być jednocześnie ujmowane jako podstawa przedsądu z art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c., gdyż jeżeli występuje istotne zagadnienie prawne albo poważny problem świadczący o potrzebie wykładni przepisu, to nie można jednocześnie twierdzić, że z tych samych przyczyn skarga jest oczywiście uzasadniona, jako że twierdzenie o oczywistej zasadności skargi pozostaje wówczas w kolizji z problemami prawnymi warunkującymi pierwszą i drugą podstawę przedsądu. Taka konstrukcja wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania dyskwalifikuje jego zasadność już na samym wstępie (zob. postanowienie SN z 24 czerwca 2021 r., III CSK 77/21). Analiza treści wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania wskazuje, że opisana powyżej sytuacja (traktowana jako niedopuszczalna) zachodzi w niniejszej sprawie. Skarżący konstruują swoje wywody w wokół art. 299 § 1 k.s.h. oraz art. 410 § 2 k.c., wskazując zarówno na ich naruszenie (odnosząc się w tren sposób do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.), jak i występowanie istotnego zagadnienia prawnego (nawiązując do przesłanki z art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.). Opisana sytuacja zachodzi również w przypadku powołanej przez skarżących przesłanki wykładni przepisów prawa budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.) Ponadto w kontekście tejże przesłanki nie spełniono wymagania wskazania tych przepisów oraz wykazania rozbieżnej wykładni w judykaturze sądowej i na czym rozbieżność ta miałaby polegać. Kolejny raz należy podkreślić, że w uzasadnieniu skargi kasacyjnej brak odrębnej argumentacji odnoszącej się do powoływanej przesłanki. I CSK 1913/26 7 Biorąc pod uwagę przedstawione argumenty należy jeszcze raz podkreślić, że nie została spełniona żadna z wyżej wymienionych przesłanek przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Na wyżej zaprezentowane wątpliwości zwrócono również uwagę w odpowiedzi na skargę kasacyjną. Ponowne przywoływanie wskazanych tam argumentów Sąd Najwyższy uznaje w tym miejscu za zbędne. 11. Według Sądu Najwyższego, nie ma przy tym innych przyczyn uzasadniających przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, w szczególności nieważności postępowania (art. 3989 § 1 pkt 3 k.p.c.). 12. Z powyższych względów Sąd Najwyższy odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania (art. 3989 § 1 i 2 k.p.c.). 13. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono zgodnie z art. 98 § 1, 11 i 3 k.p.c. w związku z § 2 pkt 7 i § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych. [SOP]