I CSK 1806/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Beata Janiszewska
18 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 18 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku D.G.
o wykreślenie służebności w dziale III księgi wieczystej nr […],
na skutek skargi kasacyjnej D.G.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Opolu
z 28 grudnia 2023 r., II Ca 1051/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
[J.T.]
I CSK 1806/24
2
UZASADNIENIE
Wnioskodawczyni D.G. wniosła skargę kasacyjną od postanowienia Sądu
Okręgowego w Opolu, którym oddalono apelację skarżącej w sprawie
o wykreślenie służebności z działu III bliżej określonej księgi wieczystej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Jako przyczynę przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca
wskazała występowanie w sprawie istotnych zagadnień prawnych. Ujęła je w formę
czterech pytań zawartych na s. 2-3 skargi kasacyjnej. Zagadnienia te zmierzały do
ustalenia, w jaki sposób wnioskodawczyni, będąca właścicielką nieruchomości,
może doprowadzić do wykreślenia z księgi wieczystej tej nieruchomości
służebności ustanowionej jeszcze przed II wojną światową na rzecz podmiotu, który
już nie istnieje (spółki prawa niemieckiego). Skarżąca sformułowała przy tym
pytania o to, czy podstawę do takiego działania stanowić może art. 122 u.k.w.h.,
jakie dokumenty są w takim przypadku odpowiednie w rozumieniu art. 31
ust. 2 u.k.w.h., jaki podmiot powinien być stroną ewentualnego postępowania
z art. 10 ust. 1 u.k.w.h., a także – czy w sprawie mogą mieć zastosowanie przepisy
dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem orzecznictwa przywołanie przyczyny
kasacyjnej unormowanej w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c. wymaga poprawnego
zidentyfikowania problemu, w tym odniesienia go do konkretnych przepisów prawa.
Konieczne jest także przedstawienie argumentów prowadzących do rozbieżnych
ocen danego zagadnienia (zob. postanowienie SN z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01).
Podniesiony problem musi również charakteryzować się nowością; zagadnienie,
które było już przedmiotem wypowiedzi Sądu Najwyższego, co do zasady traci ten
walor (zob. postanowienie SN z 19 marca 2012 r., II PK 294/11). Istotność
problemu prawnego wyraża się natomiast w tym, że ma on znaczenie
precedensowe dla rozstrzygania podobnych spraw lub rozwoju jurysprudencji (zob.
postanowienie SN z 23 marca 2012 r., I CSK 496/11). Obowiązkiem wnoszącego
skargę jest wywiedzenie i uzasadnienie występującego w sprawie problemu
w sposób zbliżony do tego, jaki przewidziany jest przy przedstawianiu zagadnienia
I CSK 1806/24
3
prawnego przez sąd odwoławczy na podstawie art. 390 k.p.c. (zob. postanowienie
SN z 18 lutego 2015 r., II CSK 428/14).
Tylko we wskazanych wyżej okolicznościach może być realizowana
publicznoprawna funkcja skargi kasacyjnej. Jednocześnie przedstawiony Sądowi
Najwyższemu problem powinien mieć konkretny związek z rozstrzygnięciem danej
sprawy, to jest z zarzutami skargi oraz podstawą prawną i faktyczną zaskarżonego
wyroku (zob. postanowienie SN z 21 maja 2013 r., IV CSK 53/13). Przyjęcie skargi
do rozpoznania ma bowiem na celu zarówno realizację interesu publicznego, jak
i ochronę praw prywatnych. Zagadnienie prawne powinno mieć więc taki wymiar
problemowy, aby udzielona przez Sąd odpowiedź miała znaczenie dla
rozstrzygnięcia o zasadności skargi kasacyjnej wniesionej w sprawie, w której
pytanie zostało zadane, a jednocześnie – dzięki uniwersalnemu ujęciu – odpowiedź
ta uzyskiwała walor aplikacyjny w rozstrzyganiu innych spraw.
Postawione przez skarżącą pytania nie uzasadniają przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania. Nie są bowiem istotnymi zagadnieniami prawnymi,
które występują w sprawie.
Już z treści art. 122 u.k.w.h. wynika, że przepis ten dotyczy ograniczeń
możności rozporządzenia nieruchomością lub prawami rzeczowymi na
nieruchomości. Służebność gruntowa nie stanowi ograniczenia tego rodzaju. Od
ograniczenia możności rozporządzenia rzeczą (art. 57 k.c.) należy bowiem odróżnić
ograniczenie możności korzystania z rzeczy. Kwestia ta, jako oczywista, nie
stwarza trudności interpretacyjnych, które uzasadniałyby przyjęcie skargi
kasacyjnej do rozpoznania. Nie jest natomiast obecnie przedmiotem oceny
zdarzająca się praktyka wykreślania na tej podstawie prawnej dawnych hipotek
ustanowionych na nieruchomościach, podobnie jak stojące za nią względy
praktyczne. Sformułowane przez skarżącą pytanie dotyczy bowiem wyłącznie treści
normy wywodzonej z art. 122 u.k.w.h., a przepis ten, jak już wspomniano, nie
stwarza żadnych trudności w interpretacji.
Kwestia tego, jakie dowody strona powinna dołączyć do wniosku o wpis
(wykreślenie) konkretnego prawa, nie stanowi zagadnienia prawnego. Jest to
problem wyłącznie praktyczny, przy czym w art. 31 ust. 2 u.k.w.h. określono
I CSK 1806/24
4
minimalne wymagania stawiane formie dokumentów wystarczających do dokonania
wpisu. W określonych sytuacjach, w razie braku możliwości dokonania wpisu (także
w postaci wykreślenia) na tej podstawie, konieczne staje się natomiast wytoczenie
powództwa, o którym mowa w art. 10 ust. 1 u.k.w.h. Ustalenie podmiotu, który
powinien być pozwany w takiej sprawie, również nie stanowi istotnego
zagadnienia prawnego.
Za tezą o istnieniu problemu prawnego nie przemawia w szczególności
założenie wnioskodawczyni, że podmiot taki nie może być określony na podstawie
dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich, gdyż
jego „przepisy utraciły już moc prawną”. To właśnie założenie stało się osnową
stanowiska wnioskodawczyni, że nie istnieje następca prawny podmiotu wpisanego
do księgi wieczystej jako uprawniony z tytułu służebności. Tymczasem, choć
wskazany dekret obecnie już nie obowiązuje, to jednak stanowił on w swoim czasie
część polskiego porządku prawnego i wywołał skutki prawne, które nie uległy
anihilacji z uwagi na uchylenie tego aktu. Wobec treści art. 2 ust. 1 dekretu,
odnoszącego się do praw majątkowych (do których należy również służebność), nie
zachodzi więc potrzeba przyjmowania skargi kasacyjnej do rozpoznania w celu
określenia, na kogo, z mocy wspomnianego dekretu, przeszły prawa majątkowe.
Bez znaczenia jest przy tym to, że – wbrew art. 2 ust. 6 dekretu – fakt takiego
przejścia nie został ujawniony w księdze wieczystej, skoro skutek w sferze prawa
rzeczowego nastąpił z mocy samego prawa (zob. wyrok SN z 14 maja 2004 r.,
IV CK 584/03).
Kierując się przedstawionymi względami, Sąd Najwyższy uznał, że
z motywów skargi kasacyjnej nie wynika, by zachodziły przyczyny określone
w art. 3989 § 1 k.p.c., co uzasadniało odmowę przyjęcia tej skargi do rozpoznania.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 3989 § 1 k.p.c., orzeczono, jak
w sentencji postanowienia.
Beata Janiszewska
[J.T.]
[a.ł]
I CSK 1806/24
5
