I CSK 1787/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek
19 grudnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 19 grudnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A. W. i R. W.
przeciwko […] spółce akcyjnej w W.
o ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej […] spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku
z 19 grudnia 2023 r., I ACa 1451/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
i zasądza od pozwanej na rzecz powodów tytułem zwrotu
kosztów postępowania kasacyjnego 5400,00 (pięć tysięcy
czterysta) zł z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po
upływie tygodnia od dnia doręczenia pozwanej odpisu
postanowienia do dnia zapłaty.
(A.T.)
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
I CSK 1787/24
2
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o pierwszą i
drugą spośród wymienionych przesłanek (omyłkowo powołując się również na art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c.).
Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle
konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że
jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć
charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć
rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego
wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w
związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez
sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w
związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21
maja 2013 r., IV CSK 53/13, z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11, nie publ.). Konieczne
jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.
Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub
procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną
argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie
(zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, z 9 lutego 2011 r.,
III SK 41/10, nie publ.).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
I CSK 1787/24
3
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN: z
13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ.).
Zdaniem skarżącej w niniejszej sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne polegające na konieczności ustalenia, czy brak możliwości oszacowania
kwoty, którą strona umowy kredytu będzie świadczyć w przyszłości stanowi per se
o niejednoznaczności tego postanowienia umownego, a w konsekwencji, czy
postanowienie takie powinno podlegać badaniu pod kątem abuzywności. Potrzebę
wykładni skarżąca związała z przepisami art. 3851 § 1 i 2 k.c. w zakresie, w jakim
odnoszą się one do skutków uznania postanowień umownych za abuzywne i
możliwości zastąpienia takich postanowień przepisami dyspozytywnymi.
W orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że klauzule
kształtujące mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego
indeksowanego do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają
główne świadczenie kredytobiorcy (zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/18, OSNC-ZD 2021, nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia stanowisko
Trybunału Sprawiedliwości UE podkreślające, że za postanowienia umowne
mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2
dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia 1993 r. w sprawie nieuczciwych
warunków w umowach konsumenckich należy uważać te, które określają
podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które z tego względu
charakteryzują tę umowę (zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r., C-26/13, Kásler i
Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt 54; z 23
kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-186/16,
Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne
(waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej
mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka
walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem
zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.
wyroki TSUE: z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z
14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18,
Dziubak, pkt 44). Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie
kredytu w sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia
I CSK 1787/24
4
przesłanek z art. 3851 § 1 k.c. Przyjmuje się przy tym, że wymaganie wyrażenia
warunku umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa
przedstawiała w sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego
odnosi się ów warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym
mechanizmem a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by
konsument był w stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe
kryteria, wypływające dla niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Sąd
Najwyższy wyjaśnił, że postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno
zasady przeliczenia kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu,
jak i spłacanych rat na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować
kurs waluty obcej, mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob.
np. wyrok z 22 stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134);
kształtują prawa i obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi
obyczajami, rażąco naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i
naruszenie interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu
wysokości świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od
swobodnej decyzji banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili
jego wypłaty, jak i przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych
spłacanych rat, służy określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie
postanowienia, które uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut,
są nietransparentne i pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają
kredytobiorcę nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron.
Są one niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku)
w ustaleniu kursu jest pełna, czy w jakiś sposób ograniczona, np. w razie
wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z
wykorzystaniem obiektywnych kryteriów. Abuzywne klauzule indeksacyjne są od
początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść
kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli on świadomej i wolnej zgody na te
klauzule i w ten sposób przywróci ich skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwała
składu siedmiu sędziów SN – zasada prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21,
OSNC 2021, nr 9, poz. 56). Wyeliminowanie ryzyka kursowego,
charakterystycznego dla umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i
I CSK 1787/24
5
uzasadniającego powiązanie stawki oprocentowania ze stawką LIBOR, jest
równoznaczne z tak daleko idącym przekształceniem umowy, że należy ją uznać za
umowę o odmiennej istocie i charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny
podtyp czy wariant umowy kredytu. Oznacza to z kolei, że bez tego rodzaju klauzul
utrzymanie umowy o charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co
przemawia za opowiedzeniem się o jej nieważności (zob. wyrok SN z 11 grudnia
2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD B/2021, poz. 20). Wyeliminowanie abuzywnych
klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do utrzymania w mocy kredytu
indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego oprocentowanego według
stawki LIBOR. Brak także podstaw do zastąpienia stawki oprocentowania LIBOR
stawką WIBOR (zob. wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, OSNC-ZD
D/2022, poz. 45; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, nie publ.). W razie
stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul przeliczeniowych
utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia. Jest tak
zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie tylko do
zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale również –
pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio związane z
indeksacją kredytu do waluty. W konsekwencji art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13 nie stoi
na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu nieuczciwego charakteru
niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej i
oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio powiązanej ze stopą
międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem krajowym, że ta umowa
nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego powodu, iż ich usunięcie
spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy (zob. wyroki
TSUE: z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca 2019 r., C-38/17, HS, pkt
43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; a także postanowienie SN z 24
listopada 2022 r., I CSK 3127/22, nie publ.).
Mając powyższe na uwadze nie można przyjąć, że przesłanki przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały w sposób właściwy wykazane.
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
I CSK 1787/24
6
Grzegorz Misiurek
(A.T.)
[a.ł]
