I CSK 1779/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Jacek Grela
25 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D.R.
przeciwko W. w S.
o zapłatę,
na skutek skargi o wznowienie postępowania adwokata P.T.
od postanowienia Sądu Najwyższego - Izba Cywilna
z 3 listopada 2022 r., I CSK 1557/22,
1. zmienia postanowienie Sądu Najwyższego z 3 listopada
2022 r. w ten sposób, że przyznaje adwokatowi P.T. od Skarbu
Państwa - Sądu Apelacyjnego w Szczecinie dodatkowo 1800
(jeden tysiąc osiemset) złotych, powiększonych o należną stawkę
podatku od towarów i usług, kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej powodowi z urzędu w postępowaniu
kasacyjnym;
2. oddala wniosek o zasądzenie kosztów postępowania
wznowieniowego.
UZASADNIENIE
Sąd Najwyższy postanowieniem z 3 listopada 2022 r. (I CSK 1557/22)
uzupełnił postanowienie Sądu Najwyższego z 23 sierpnia 2022 r. (I CSK 1557/22)
w ten sposób, że dodał punkt 3, w którym przyznał adw. P.T. od Skarbu Państwa -
I CSK 1779/24
2
Sądu Apelacyjnego w Szczecinie 3 600 zł powiększoną o stawkę należnego
podatku od towarów i usług, z tytułu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej
udzielonej skarżącemu z urzędu w postępowaniu kasacyjnym.
Adwokat P.T. wniósł o zmianę postanowienia w zakresie przyznanych
kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu oraz o zwrot kosztów postępowania.
Powołał się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, w
którym orzeczono, że § 2 pkt 1 w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb
Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z
urzędu w zakresie, w jakim określa opłaty stanowiące ponoszone przez Skarb
Państwa koszty nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu
w wysokości niższej niż stawki minimalne opłat określonych w rozporządzeniu
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności adwokackie, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32
ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji Rzeczypospolitej
Polskiej.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 4161 k.p.c. w sprawie zakończonej prawomocnym wyrokiem
mogą być uchylone postanowienia niekończące postępowania w sprawie, jeżeli
zostały wydane na podstawie aktu normatywnego uznanego przez Trybunał
Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową
lub z ustawą. Przepisy o wznowieniu postępowania stosuje się odpowiednio.
Artykuł 4161 k.p.c. przewiduje więc szczególny środek prawny o cechach skargi
o wznowienie postępowania, pozwalający na uchylenie prawomocnych
postanowień niekończących postępowania ze względu na następcze stwierdzenie
przez Trybunał Konstytucyjny wadliwości podstawy prawnej tego postanowienia.
Literalne brzmienie przepisu prowadziłoby do wniosku, że znajduje on
zastosowanie jedynie w przypadku zakończenia postępowania wyrokiem
(orzeczeniem merytorycznym). Jednak uzależnienie zakresu uprawnień stron,
dotkniętych rozstrzygnięciem opartym na normie zakwestionowanej przez Trybunał
Konstytucyjny, od sposobu zakończenia postępowania w danej sprawie nie
I CSK 1779/24
3
znajduje żadnego uzasadnienia. Prokonstytucyjna wykładnia art. 4161 k.p.c.
wymaga więc przyjęcia, że wniosek, o którym mowa w tym przepisie może
dotyczyć także postanowienia niekończącego postępowania wydanego w każdej
sprawie prawomocnie zakończonej, również w razie zakończenia jej orzeczeniem
niemerytorycznym. Poza tym wniosek z art. 4161 k.p.c. może dotyczyć każdego
wydanego w sprawie postanowienia, które nie kończy postępowania w sprawie,
w tym także postanowienia o kosztach procesu (zob. postanowienie SN z 21 marca
2013 r., II CZ 3/13).
Pełnomocnik ustanowiony przez sąd (pełnomocnik z urzędu) jest
legitymowany do złożenia wniosku na podstawie art. 4161 k.p.c. w zakresie
przyznania na jego rzecz kosztów nieopłaconej pomocy prawnej (zob. uchwały SN:
z 20 maja 2011 r., III CZP 14/11, OSNC 2012, nr 1, poz. 2, i z 8 marca 2012 r.,
III CZP 2/12, OSNC 2012, nr 10, poz. 115). Taki wniosek pełnomocnik wnosi
w imieniu własnym i na własną rzecz, nie działając w tym zakresie w imieniu
mocodawcy.
Kierując się prokonstytucyjną wykładnią art. 4161 k.p.c. należało uznać
wniosek o zmianę rozstrzygnięcia o kosztach za dopuszczalny. Regulacja
przewidziana w powołanym przepisie ma charakter szczególny i przyznaje
uprawnienia stronie, której prawa zostały naruszone.
Trybunał Konstytucyjny w wielu wyrokach uznał za pozbawione podstaw
różnicowanie sytuacji pełnomocników ustanawianych z urzędu i z wyboru
w zakresie przysługującego im wynagrodzenia (zob.m.in. wyroki: z 23 kwietnia
2020 r., SK 66/19, OTK ZU 2020, z. A, poz. 13; z 20 grudnia 2022 r., SK 78/21,
OTK ZU, z. A, poz. 20, i z 20 kwietnia 2023 r., SK 53/22, OTK ZU 2023, z. A, poz.
49). Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 27 lutego 2024 r., SK 90/22, stwierdził
niekonstytucyjność przepisów rozporządzeń Ministra Sprawiedliwości z dnia 3
października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów
nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu oraz
w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy
prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z 27
kwietnia 2023 r., I CSK 3767/22, przyjął, że wobec niekonstytucyjnego charakteru
I CSK 1779/24
4
wskazanych przepisów pierwszego z tych rozporządzeń w systemie prawa
powstała luka, uzasadniająca ustalenie stawki wynagrodzenia należnej
pełnomocnikowi z urzędu w drodze analogii do unormowań dotyczących ogólnych
stawek zastępstwa procesowego (podobnie np. postanowienie SN z 13 września
2023 r., I CSK 4563/22).
W związku z tym konieczne jest zastąpienie zakwestionowanych przez
Trybunał Konstytucyjny stawek - stosownie do wartości przedmiotu zaskarżenia
i rodzaju postępowania - stawkami wynagrodzenia (opłat), jakie prawodawca
przewidział za tego samego rodzaju prace (pomoc prawną) wyświadczone przez
adwokata ustanowionego z wyboru, wynikające z rozporządzenia Ministra
Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności
adwokackie.
Z tych względów Sąd Najwyższy, mając na względzie wskazywaną
w skardze kasacyjnej wartość przedmiotu zaskarżenia, zasądził stawkę wynikającą
z § 4 ust. 1 i 3 w zw. z § 8 pkt 7 w zw. z § 16 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia z dnia 14
maja 2024 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa albo jednostki samorządu
terytorialnego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata
z urzędu.
Wniosek o zwrot kosztów postępowania, a w tym kosztów nieopłaconej
pomocy prawnej udzielonej przez adwokata z urzędu wywołanego przedmiotowym
wnioskiem podlegał oddaleniu, jako że nikogo nie można uznać za stronę
przeciwną do pełnomocnika z urzędu w niniejszym postępowaniu, a wniosek ten
pełnomocnik składa samodzielnie, działając w imieniu własnym i na własną rzecz.
(M.M.)
[SOP]
Jacek Grela
I CSK 1779/24
5
