I CSK 1713/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.Ś. i S.Ś.
przeciwko Bank w W.
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 31 maja 2023 r., VI ACa 1460/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank w W. łącznie na rzecz A.Ś. i S.Ś. 5400 (pięć
tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 21 lipca 2022 r., XXV C 2727/18, Sąd Okręgowy w Warszawie
oddalił powództwo główne, ustalił, że zapisy regulaminu i umowy regulujące sposób
zaliczania spłat kredytu w złotych na poczet zadłużenia wyrażonego we frankach
szwajcarskich (CHF) nie wiążą powodowych kredytobiorców i oddalił powództwo
ewentualne w pozostałym zakresie.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie
zmienił zaskarżony wyrok w ten sposób, że ustalił nieważność umowy kredytu
w całości i zasądził od pozwanego banku na rzecz kredytobiorców zwrot spłat
z odsetkami zastrzegając, iż spełnienie świadczenia nastąpi za jednoczesnym
I CSK 1713/24
2
zaofiarowaniem bankowi przez kredytobiorców 245 000 zł tytułem zwrotu
wypłaconego kredytu lub zabezpieczenia tego roszczenia.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 21 listopada 2007 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu hipotecznego,
indeksowanego do CHF, w której bank zobowiązał się oddać do dyspozycji
kredytobiorców 245 000 zł, indeksowaną do CHF, na okres 300 miesięcy.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące
indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny (art. 3851 § 1 k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym i zrozumiałym
językiem w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy 93/13. Brak jest podstaw, aby uznać,
że klauzule waloryzacyjne zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny
i precyzyjny. Przede wszystkim strona powodowa jako konsument nie została przed
zawarciem umowy poinformowana przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym
w sposób, który mógłby uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało
sformułowane w sposób jednoznaczny.
Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców oświadczenia, iż są
świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu waluty indeksacyjnej
w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i akceptuje to ryzyko.
Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku kursowym nie jest
wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących mechanizmu
indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul indeksacyjnych
jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy czym ryzyko
ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko konsumenta nie jest
niczym ograniczone.
Sąd drugiej instancji wskazał, że za niedozwolone postanowienia umowne
należy uznać te klauzule zawarte w umowie z konsumentem, które uzależniają
wysokość kwoty w jakiej kredyt ma być wypłacony i zwrócony od decyzji tylko
jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej. Wobec konkluzji, że umowa kredytu
zawierająca abuzywne klauzule obejmujące główne świadczenia stron jako
nieważna (bezskuteczna) ex lege nie wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie
I CSK 1713/24
3
kredytobiorców o zwrot spełnionego świadczenia było zasadne w świetle art. 410
k.c.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:
1) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 Prawa bankowego, wziąwszy pod uwagę aksjomat
racjonalności krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami
udzielonymi w złotych polskich, skoro dokonanie przez kredytobiorcę spłaty raty
kapitałowo- odsetkowej albo dokonanie przedterminowej spłaty pełnej lub
częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w walucie, do której denominowany lub
indeksowany jest kredyt, prowadzi do skutecznego spełnienia świadczenia
wynikającego ze stosunku zobowiązaniowego w postaci umowy kredytu oraz
zaspokojenia wierzyciela w osobie kredytodawcy, bez konieczności dokonywania
jakichkolwiek przeliczeń bądź innych operacji walutowych wpłacanych przez
kredytobiorcę środków w walucie innej, niż waluta krajowa;
2) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i
faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w
walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;
oraz ze względu na potrzebę wykładni pojęcia interesu prawnego w art. 189
k.p.c.
I CSK 1713/24
4
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Obydwa przedstawione zagadnienia prawne zmierzają do możliwości
obowiązywania umowy mimo niedozwolonego charakteru postanowień kursowych.
Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do
rangi zasady prawnej podniesiono tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają
istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego
źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o
nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub
zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III
CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
Wykładni nie wymaga także art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy
kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do
wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.
I CSK 1713/24
5
Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,
gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych
żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy
rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie
zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona
umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności
umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z
wykonaną częścią umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
(G.G.)
[SOP]
