I CSK 1687/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
22 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 22 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E. sp. z o. o. w D.
przeciwko Miastu Sosnowiec
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Miasta Sosnowiec
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 27 listopada 2023 r., V AGa 219/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Miasta Sosnowiec na rzecz E. sp. z o.o. w D.
2700 (dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
postanowienia zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 22 lutego 2022 r., XIV GC 494/18, Sąd Okręgowy Katowicach
zasądził od pozwanego inwestora na rzecz powodowego wykonawcy 979 495,16 zł
z odsetkami tytułem wynagrodzenia za dodatkowe roboty budowlane.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Katowicach
zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od inwestora na rzecz
wykonawcy 526 598,66 zł z odsetkami i w pozostałej części oddalił powództwo.
I CSK 1687/24
2
Sąd drugiej instancji ustalił, że 16 maja 2017 r., w drodze zamówienia
publicznego strony zawarły umowę, na podstawie której wykonawca miał wykonać
dokumentację projektową, a następnie zadanie inwestycyjne zgodnie ze
specyfikacją istotnych warunków zamówienia i programem funkcjonalno-
użytkowym. W toku realizacji umowy doszło do zwiększenia zakresu robót o
wybudowanie dodatkowego toru ścieżki rowerowej wraz z deptakiem oraz
infrastrukturą towarzyszącą. Strony zawarły aneks, na podstawie którego
zwiększono wynagrodzenie o 15%, a inwestor zapłacił wykonawcy dodatkowo
400 488 zł. Roboty zostały wykonane i odebrane 17 lipca 2017 r.
W trakcie realizacji zadania, podczas robót rozbiórkowych, doszło do
spotkania przedstawicieli stron w czasie którego stwierdzono, że zachodzi
konieczność zwiększenia zakresu robót o wykonanie dodatkowej ścieżki rowerowej.
Inwestor zapewnił wykonawcę, że koszt związanych z tym prac zostanie
uregulowany. Wykonawca wyliczył wartość robót dodatkowych na około 1 100 000
zł brutto, na co inwestor wyraził zgodę i w tym zakresie strony podpisały stosowny
aneks do umowy.
W tym samym czasie został także sporządzony przez inwestora projekt
aneksu, który przewidywał podwyższenie wynagrodzenia o 400 488 zł: z 3 284 100
zł brutto do 3 684 588 zł brutto, nie wskazując jednak za jakie prace należne było
dodatkowe wynagrodzenie. Aneks został podpisany przez przedstawiciela
wykonawcy. Mimo to w późniejszym czasie między stronami zaistniał spór, co do
wysokości wynagrodzenia za prace dodatkowe i ostatecznie inwestor odmówił
zapłaty 1 113 457,50 zł brutto. Na podstawie opinii biegłego ustalono, że łączny
koszt prac dodatkowych (poza czerwonym asfaltem) wyniósł 769 731,62 zł brutto.
Sąd drugiej instancji uznał, że po rozpoczęciu wykonywania umowy przez
wykonawcę inwestor zorientował się, że jej zakres nie obejmuje wszystkich ścieżek
rowerowych. Zamiast wdrożyć kolejne postępowanie w trybie ustawy
o zamówieniach publicznych zlecił wykonanie tych prac wykonawcy nie zachowując
wymaganej formy. Zostało też uzgodnione, że inwestor pokryje koszty prac
dodatkowych z zastrzeżeniem, że aneksem do umowy, którego sporządzenie
I CSK 1687/24
3
przewidziano, można - z uwagi na ograniczenia prawne - podwyższyć umówione
wynagrodzenie tylko o 15%.
Sąd drugiej instancji uznał, że wartość bezpodstawnego wzbogacenia
związana bezpośrednio z pracami budowlanymi wynosi 769 731,62 zł brutto. Sąd
uznał, że uwzględnieniu podlega również podatek VAT, gdyż jako element
cenotwórczy wpływa na wartość przysporzenia. Gdyby prace tego rodzaju zostały
wykonane w ramach umowy, inwestor byłby zobligowany do uiszczenia
wynagrodzenia obejmującego również należny podatek VAT, tj. w kwocie brutto.
Zakresem bezpodstawnego wzbogacenia objęta została także należność za
wykonanie dokumentacji technicznej w zakresie prac dodatkowych w wysokości
23 091,94 zł brutto, dlatego łączna wartość prac dodatkowych wynosi 792 822,62
zł.
Jak wskazał Sąd apelacyjny, strony zawarły aneks do umowy nie wiążąc go
z konkretnymi pracami. Wprawdzie w prowadzonej korespondencji mailowej
wskazano na koszt położenia tzw. czerwonego asfaltu, jednak zabieg ten miał
charakter pozorny, skoro kwota z aneksu była trzykrotnie wyższa niż wartość prac.
Wynika stąd, że należność uiszczona na podstawie aneksu stanowiła w istocie
wynagrodzenie należne za wykonanie prac dodatkowych jako takich. Stąd różnica
266 223,96 zł, między wypłaconym wynagrodzeniem 400 488 zł a wartością
położenia asfaltu 134 64,04 zł, powinna zostać uwzględniona przy wyliczeniu
wartości bezpodstawnego wzbogacenia. W tym bowiem zakresie wykonawca
otrzymał wynagrodzenie na podstawie umowy, a zatem nie może być mowy
o zubożeniu. Ostatecznie zatem wartość prac dodatkowych, nieznajdujących
pokrycia w otrzymanym wynagrodzeniu przewidzianym umową i aneksem wynosi
526 598,66 zł, czyli różnicę między 792 822,62 zł i 266 223,96 zł.
Uzasadniając przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania inwestor wskazał
na jej oczywistą zasadność przez naruszenie art. 405 k.c. i uznanie, że
niezapłacony przez wykonawcę podatek VAT może stanowić bezpodstawne
wzbogacenie podmiotu, na rzecz którego nastąpiło wykonanie świadczenia, czyli
inwestora.
I CSK 1687/24
4
W odpowiedzi na skargę kasacyjną wykonawca wniósł o odmowę przyjęcia
jej do rozpoznania, ponieważ zapłata wynagrodzenia za bezpodstawne uzyskanie
korzyści (bezpodstawne wzbogacenie) podlega opodatkowaniu podatkiem VAT tak
samo jak odpłatne świadczenie usług, powołując się na wyrok NSA z 10 maja
2011 roku , I FSK 743/10. Wykonawca podniósł, że zapłacił VAT niezwłocznie po
wydaniu zaskarżonego wyroku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zarówno w orzecznictwie sądów powszechnych i Sądu Najwyższego, jak
i w orzecznictwie NSA wskazuje się, że zapłata wynagrodzenia za bezpodstawne
uzyskanie korzyści (bezpodstawne wzbogacenie) podlega opodatkowaniu
podatkiem VAT, tak samo jak odpłatne świadczenie usług. Poza powołanym
w odpowiedzi na skargę wyrokiem NSA z 10 maja 2011 r., I FSK 743/10, można
wskazać wyrok Sądu Najwyższego z 26 stycznia 2024 r., II CSKP 1230/22,
stwierdzający, że „zwrot na rzecz wykonawcy równowartości prac budowlanych
bezumownie wykonanych przez niego i zatrzymanych przez - wzbogaconego tymi
pracami - inwestora należy traktować jako usługę podlegającą opodatkowaniu
podatkiem od towarów i usług. Nie ulega zatem wątpliwości, że w każdym
wariancie - zarówno jeśli sporne roboty miały charakter prac dodatkowych, jak i w
razie uznania ich za prace zamienne - powódka ma obowiązek odprowadzić
podatek VAT, a w konsekwencji może żądać zapłaty jego równowartości od
pozwanego. Fakt niewystawienia faktury nie ma przy tym decydującego znaczenia”.
Skarżący nie wykazał istnienia przesłanki oczywistej zasadności skargi
kasacyjnej. W postępowaniu kasacyjnym Sąd Najwyższy nie może ustalać nowych
faktów, a tym samym sprawdzać, czy wykonawca rzeczywiście zapłacił VAT. Nawet
jeśli tego nie uczynił, to w świetle prawa podatkowego jest do tego zobowiązany.
Do ewentualnego wzbogacenia wykonawcy doszłoby w przypadku dopuszczenia
przez organy podatkowe do przedawnienia zobowiązana, lecz w takim przypadku z
chwilą przedawnienia zobowiązania podatkowego wykonawcy powstałoby
roszczenie inwestora z tytułu bezpodstawnego wzbogacenia wykonawcy.
I CSK 1687/24
5
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. wykonawcy przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[a.ł]
