I CSK 1626/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
25 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 25 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa E. P.
przeciwko […] Bank w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej […] Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 23 grudnia 2023 r., VI ACa 565/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od […] Bank w W. na rzecz E. P. 5400 (pięć tysięcy
czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 2 lutego 2021 r., XXV C 503/19 Sąd Okręgowy w Warszawie w
zakresie objętym skargą kasacyjną ustalił nieważność umowy kredytu zawartej
6 sierpnia 2008 roku przez powódkę z poprzednikiem prawnym pozwanego banku.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie
oddalił apelację banku
Sąd apelacyjny ustalił, że 6 sierpnia 2008 roku kredytobiorca zawarł
poprzednikiem prawnym banku umowę o kredyt hipoteczny. Bank zobowiązał się
oddać do dyspozycji 1 450 000 zł, kredyt był indeksowany do CHF. Zgodnie
z regulaminem, w przypadku kredytów indeksowanych do waluty obcej wypłata
I CSK 1626/24
2
kredytu następowała w złotych według kursu nie niższego niż kurs kupna zgodnie
z „Tabelą kursów walut obcych obowiązującą w banku” w momencie wypłaty
środków z kredytu.
Sąd drugiej instancji dokonał oceny abuzywności postanowień zawartej
przez strony umowy w świetle przesłanek wskazanych w art. 3851 k.c. O ile
ustawodawca posłużył się w art. 3851 k.c. pojęciem rażącego naruszenia interesów
konsumenta, co mogłoby wskazywać na ograniczenie treści stosowania przepisów
do przypadków skrajnej nierównowagi interesów stron, to w treści art. 3 ust.1
dyrektywy ta sama przesłanka została określona jako wymóg spowodowania
poważnej i znaczącej nierównowagi wynikających z umowy praw i obowiązków
stron ze szkodą dla konsumenta. Oceny tej nie zmieniają wprowadzone do umowy
postanowienia przewidujące możliwość przewalutowania kredytu na wniosek
konsumenta, gdyż możliwość ta uzależniona jest od decyzji przedsiębiorcy i
ograniczona wskazanymi w umowie licznymi warunkami.
Skutkiem uznania za abuzywne postanowień umowy w zakresie indeksacji
jest brak możliwości utrzymania umowy w mocy w pozostałym zakresie, zaś
kredytobiorca wyraził jednoznacznie brak woli sanowania postanowień umowy,
obstając przy skutku nieważności umowy. Nie jest też możliwe przyjęcie, że
skutkiem usunięcia indeksacji powinno być uznanie, że kredyt jest kredytem
złotowym, oprocentowanym według stawki referencyjnej WIBOR.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na potrzebę wykładni art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65,
354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank., a także
potrzebę wykładni art. 189 k.p.c., a ponadto wystąpienie istotnych zagadnień
prawnych:
1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy jako konsekwencji
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i
I CSK 1626/24
3
faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w
walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR;
2) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie wyżej
powołanego art. 69 ust. 3 pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności
krajowego ustawodawcy, uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub
indeksowane do waluty innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych
polskich.
Skarżący podniósł także nieważność postępowania przed Sądem drugiej
instancji z uwagi na naruszenie art. 367 § 3 k.p.c. w związku z art. 15zzs1 ust. 1 pkt
4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z
zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób
zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych poprzez rozpoznanie
i rozstrzygnięcie sprawy na skutek apelacji od wyroku Sądu Okręgowego w
składzie jednego sędziego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Apelacja podlegała rozpoznaniu w składzie jednego sędziego na podstawie
art. 15zzs1 ust. 1 pkt 4 ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z
zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób
zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych. Powołaną przez
skarżącego uchwałą składu 7 sędziów z 26 kwietnia 2023 r., III PZP 6/22, Sąd
Najwyższy uznał ten przepis za sprzeczny z Konstytucją, czym usiłował
przywłaszczyć sobie kompetencje Trybunału Konstytucyjnego. Przy tym skład 7
sędziów był konsekwentny w uzurpowaniu sobie tych kompetencji i zgodnie z art.
190 ust. 3 Konstytucji, dotyczącym orzeczeń TK, określił, że uchwała obowiązuje
od dnia jej podjęcia. Tymczasem zaskarżony wyrok został wydany wcześniej, 23
I CSK 1626/24
4
grudnia 2022 r., zatem i w świetle uchwały nie zaszła nieważność postępowania
przed Sądem Apelacyjnym.
Pozostałe podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania zmierzają do
możliwości obowiązywania umowy mimo niedozwolonego charakteru postanowień
kursowych. Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają
istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego
źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji
o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub
zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.
W orzecznictwie jest utrwalona teza o niedopuszczalności stosowania kursów
walutowych ogłaszanych jednostronnie przez bank.
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III
CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
Problemów prawnych nie budzi art. 3851 § 1 i 2 k.c. – które postanowienia
charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do franka szwajcarskiego są
I CSK 1626/24
5
abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula ryzyka walutowego. Skoro
będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd Najwyższy w niniejszej
sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną, bezprzedmiotowe jest
rozważanie abuzywności części umowy w postaci mechanizmu indeksacji.
Wykładni nie wymaga także art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy
kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do
wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.
Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,
gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych
żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy
rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie
zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona
umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności
umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z
wykonaną częścią umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
oddalił wniosek o przyjęcie skargi do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 k.p.c. powódce przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności adwokackie.
(G.G.)
[a.ł]
I CSK 1626/24
6
