I CSK 1609/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Karol Weitz
17 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Miasta B.
przeciwko K. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
o zapłatę,
na skutek skarg kasacyjnych K. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W. i
Miasta B.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 11 października 2023 r., I AGa 176/22,
1. odmawia przyjęcia do rozpoznania obu skarg kasacyjnych;
2. znosi między stronami koszty postępowania kasacyjnego.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
Cel wymagania przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być wobec tego
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Na tych jedynie przesłankach Sąd
I CSK 1609/24
2
Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie w kwestii przyjęcia bądź odmowy
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W niniejszej sprawie nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania
skargi kasacyjnej powoda od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11
października 2023 r.
W uzasadnieniu wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
skarżący wskazał na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego.
Zgodnie z utrwalonym poglądem judykatury Sądu Najwyższego
przedstawienie okoliczności uzasadniających rozpoznanie skargi kasacyjnej ze
względu na występujące w sprawie istotne zagadnienie prawne polega na
sformułowaniu tego zagadnienia i wskazaniu argumentów, które prowadzą do
rozbieżnych ocen. Musi przy tym chodzić o zagadnienie nowe, dotychczas
nierozpatrywane w judykaturze, które zarazem ma znaczenie dla rozpoznania
wniesionej skargi kasacyjnej (por. postanowienia z dnia 10 maja 2001 r., II CZ
35/01, OSNC 2002, nr 1, poz. 11 i z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01,
OSNC 2002, nr 12, poz. 151).
Istotność zagadnienia prawnego (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) konkretyzuje się
w tym, że w danej sprawie występuje zagadnienie prawne mające znaczenie dla
rozwoju prawa lub znaczenie precedensowe dla rozstrzygnięcia innych podobnych
spraw. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że przedstawienie okoliczności uzasadniających
rozpoznanie skargi kasacyjnej ze względu na przesłankę istotnego zagadnienia
prawnego polega na sformułowaniu tego zagadnienia, wskazaniu przepisów prawa,
na których tle zagadnienie to wyłoniło się, oraz zaprezentowaniu argumentacji
jurydycznej uzasadniającej możliwość rozbieżnych ocen prawnych
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 10 maja 2001 r., II CZ 35/01, OSNC
2002, nr 1, poz. 11, z dnia 11 stycznia 2002 r., III CKN 570/01, OSNC 2002, nr 12,
poz. 151, z dnia 24 maja 2016 r., I CSK 666/15, nie publ.).
Skarżący w skardze podniósł jako istotne zagadnienie prawne potrzebę
rozstrzygnięcia i wyjaśnienia kwestii:
- „czy w razie podjęcia przez dłużnika w procesie o zasądzenie kary
umownej obrony przed powództwem poprzez zgłoszenie wniosku (zarzutu) o
miarkowanie tej kary na podstawie przepisu art. 484 § 2 k.c., opartego na rażącym
I CSK 1609/24
3
wygórowaniu kary umownej motywowanym brakiem wystąpienia szkody lub jej
niewielkim rozmiarem, ciężar udowodnienia samego wystąpienia szkody (i to
pozostającej w adekwatnym związku przyczynowym z inkryminowanym
naruszeniem zobowiązania przez dłużnika) oraz ew. także jej konkretnej wysokości
spoczywa na dochodzącym kary wierzycielu, chcącym zapobiec miarkowaniu tej
kary przez sąd, czy też - jako okoliczności mające wykazywać spełnienie się
przesłanek do żądanego przez dłużnika miarkowania kary ze względu na jej rażąco
wygórowany charakter - to wyłącznie na pozwanym spoczywa ciężar udowodnienia
bądź to braku szkody, bądź niewielkiego jej rozmiaru?”
Tymczasem w orzecznictwie Sądu Najwyższego utrwalony jest pogląd,
że wyłączona jest możliwość całkowitego uchylenia obowiązku zapłaty kary
w wypadku, kiedy wystąpiły przesłanki jej naliczenia. Taki wniosek płynie
z przyznania dłużnikowi w art. 484 § 2 k.c. jedynie prawa żądania zmniejszenia
kary, a nie całkowitego uwolnienia od jej zapłaty. Ponieważ jednak kara umowna
jest niewątpliwie instytucją blisko spokrewnioną z odszkodowaniem, kwestia
rozmiaru szkody doznanej przez wierzyciela stanowi podstawowy czynnik oceny w
wypadku rozpoznawania wniosku o jej miarkowanie. Celem jakiemu służy
możliwość miarkowania kary umownej jest usunięcie rażącej nierównowagi
pomiędzy wysokością obciążającej dłużnika kary, ustalonej zgodnie z
postanowieniami umownymi, a zakresem i dolegliwością skutków, jakie zdarzenia
uprawniające do naliczenia kary spowodowały dla wierzyciela, zaś konieczność
zapłacenia kary - dla dłużnika. Artykuł 484 § 2 k.c. przyznaje tzw. prawo
sędziowskie do odpowiedniego zredukowania kary ustalonej zgodnie z umową
stron i wskazuje kryteria, które należy wziąć pod uwagę. Są nimi wykonanie
zobowiązania w znacznej części lub rażące wygórowanie kary. W ramach tych
przesłanek bada się istnienie szkody oraz jej rozmiar, oceniany przy założeniu, że
uprawnienie do naliczenia kary nie stanowi wystarczającej aksjologicznie podstawy
do wzbogacenia się wierzyciela. Z uwagi na "słusznościowy" aspekt miarkowania,
ocena obydwu przesłanek miarkowania kary powinna następować z
uwzględnieniem całokształtu stosunku umownego, w ramach którego została
naliczona kara. Przyjmuje się więc, że rażące wygórowanie kary należy ważyć
mając na uwadze stosunek pomiędzy wysokością kary, a wartością zobowiązania
I CSK 1609/24
4
głównego, jak też długotrwałość, dolegliwość, istotność i konsekwencje naruszenia
przez dłużnika obowiązków umownych. Nie bez znaczenia jest też to, czy intencją
stron było wykorzystanie z uzasadnionych przyczyn represyjnego celu kary (por.
wyroki Sądu Najwyższego z dnia 18 grudnia 2018 r., IV CSK 491/17, LEX nr
2618489; z dnia 12 grudnia 2025 r., II CSKP 2149/22, nie publ.)
Z tych powodów również nie zachodzą przesłanki przyjęcia do rozpoznania
skargi kasacyjnej pozwanej od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 11
października 2023 r.
W sprawie nie występuje bowiem istotne zagadnienie prawne, na które
powołuje się pozwana, związane z kwestią, „czy zmiana sposobu wykonania
określonego obowiązku umownego (w następstwie odtworzenia zgodnego zamiaru
stron zgodnie z art. 65 § 2 k.c.) skutkuje automatycznie modyfikacją postanowienia
umownego zastrzegającego karę umowną względem tego obowiązku, które to
postanowienie w autonomiczny sposób (inny niż wynik wykładni zgodnego zamiaru
stron, nie mniej jednak błędny – tj. uniemożliwiający naliczenie kary umownej)
kształtowało przesłankę zastosowania tej kary, a to wszystko w ramach
specyficznego stosunku prawnego jaki wynika z umowy w sprawie zamówienia
publicznego, gdzie to wyłącznie zamawiający publiczny redaguje wszelką
dokumentację, w tym samą umowę? Innymi słowy – czy rezultat wykładni
zgodnego zamiaru stron co do sposobu realizacji danego obowiązku powinien
skutkować konwalidacją, a przez to niekorzystną modyfikacją podstaw zakresu
odpowiedzialności kontraktowej wykonawcy zamówienia publicznego co do
obciążających go kar umownych?”
Pozwana w skardze kasacyjnej nie wykazała także występowania innej
przesłanki przedsądu w postaci oczywistej zasadności skargi. W judykaturze Sądu
Najwyższego zgodnie przyjmuje się, że oczywista zasadność skargi kasacyjnej
oznacza, że dla przeciętnego prawnika podstawy wskazane w skardze prima facie
zasługują na uwzględnienie. Sytuacja taka w szczególności istnieje wtedy, gdy bez
wątpienia wystąpiły uchybienia, na które powołuje się skarżący, lub gdy jest pewne,
że miały one wpływ na treść zaskarżonego orzeczenia albo podniesione zarzuty
oczywiście uzasadniają wniesiony środek zaskarżenia. Pamiętać przy tym trzeba,
że oczywiste jest to, co jest widoczne bez potrzeby głębszej analizy, czy
I CSK 1609/24
5
przeprowadzenia dłuższych badań lub dociekań. Skarżący musi zatem wykazać,
że wyrok zapadł z oczywistym, rażącym naruszeniem przepisów prawa lub
podstawowych zasad obowiązujących w praworządnym państwie, widocznym na
pierwszy rzut oka, bez konieczności przeprowadzenia bardziej szczegółowej
analizy (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 18 czerwca 2008 r., III CSK
110/08, nie publ.).
Bliższa analiza uzasadnienia wniosku nie pozwala jednak na stwierdzenie,
że skarga kasacyjna w niniejszej sprawie jest – w powyższym rozumieniu –
oczywiście uzasadniona.
Należy także zauważyć, że między twierdzeniem skarżącej, iż w sprawie
występuje istotne zagadnienia prawne oraz że skarga kasacyjna jest oczywiście
uzasadniona zachodzi wewnętrzna sprzeczność. Sąd Najwyższy w postanowieniu
z dnia 25 kwietnia 2008 r., III CSK 64/08 (nie publ.) wyjaśnił, że powoływanie się na
oczywistość skargi i konieczność dokonania wykładni prawa wzajemnie się
wyklucza. Taki sposób konstruowania skargi kasacyjnej jest pozorowaniem
występowania w sprawie okoliczności publicznoprawnych, w oparciu o które Sąd
Najwyższy dokonuje oceny na podstawie art. 3989 k.p.c.
Z tych wszystkich względów należało odmówić przyjęcia obu skarg
kasacyjnych do rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 100
k.p.c. w zw. z art. 391 § 1 oraz art. 39821 k.p.c.
Karol Weitz
[SOP]
