I CSK 157/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
23 lipca 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 23 lipca 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa D. S. i K. S.
przeciwko Bankowi M. S.A. w W.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku M. S.A. w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 28 maja 2024 r., V ACa 2361/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku M. S.A. w W. łącznie na rzecz D. S. i K. S.
5400 (pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie po upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego
postanowienia zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 27 września 2023 r., I C 519/23, Sąd Okręgowy w Toruniu
zasądził od pozwanego banku na rzecz powodowych kredytobiorców 400 030,87 zł
z ustawowymi odsetkami od 11 kwietnia 2023 r. z tytułu zwrotu świadczenia
nienależnego, spełnionego w wykonaniu nieważnej umowy kredytu, i oddalił
powództwo w pozostałym zakresie.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Gdańsku
zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od pozwanego banku
I CSK 157/25
2
na rzecz powodowych kredytobiorców 303 843,14 zł z odsetkami od 4 kwietnia
2023 r. i 22 778,46 CHF z odsetkami od 21 lipca 2023 r. w miejsce sumy
zasądzonej w pierwszej instancji oraz oddalił apelacje stron w pozostałym zakresie.
Sąd drugiej instancji ustalił, że 26 sierpnia 2008 r. powodowie zawarli
z pozwanym bankiem umowę kredytu hipotecznego w wysokości 169 108,00 zł.
Suma kredytu została wyrażona w walucie obcej według kursu kupna waluty
określonego w tabeli obowiązującej w banku na dzień sporządzenia umowy
wynosiła 86 187,25 CHF. W umowie wskazano, że suma kredytu ma charakter
informacyjny i nie stanowi zobowiązania banku, a wartość kredytu wyrażona w
walucie obcej w dniu uruchomienia kredytu lub pierwszej transzy może być różna
od podanej w mniejszym punkcie.
Raty kredytu indeksowanego do waluty obcej określone były w CHF, a
spłacane w PLN, przeliczane po kursie sprzedaży danej waluty zgodnie z tabelą
obwiązującą w dniu poprzedzającym dzień spłaty raty określony w umowie.
Sąd Apelacyjny wskazał, że Sąd pierwszej instancji z nieznanych przyczyn
pominął modyfikację powództwa dokonaną przez kredytobiorców, którzy
oświadczyli, że w miejsce roszczenia o zapłatę 401 663,87 zł z odsetkami wnoszą
o zasądzenie 303 843,14 zł z odsetkami od dnia doręczenia pozwu oraz 22 778,46
CHF z odsetkami od dnia doręczenia pisma modyfikującego powództwo. Dlatego
Sąd drugiej instancji zmienił wyrok zaskarżony apelacją powodów.
Sąd Apelacyjny uznał za niedozwolone w rozumieniu art. 3851 § 1 k.c.
postanowienia umowy określające zasady przeliczenia udzielonego kredytu i
spłacanych rat na CHF, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty
obcej. Przy tym postanowienia te wprawdzie określają główne świadczenia stron,
lecz nie zostały sformułowane w sposób jednoznaczny, ponieważ umowa nie
zawierała mechanizmu kształtowania kursu CHF przez bank. Ze względu na
niedookreślenie kursu koniecznego do stosowania indeksacji Sąd drugiej instancji
uznał za nieważne wszystkie postanowienia umowy dotyczące indeksacji. Umowa
jest nieważna w całości, ponieważ nie może nadal obowiązywać bez
kwestionowanych warunków z tego powodu, że ich usunięcie spowodowałoby
zmianę charakteru głównego przedmiotu umowy.
I CSK 157/25
3
W dalszej kolejności Sąd drugiej instancji wskazał, że jeżeli umowa stała się
trwale bezskuteczna (nieważna), świadczenia spełnione na jej podstawie powinny
być postrzegane jako świadczenia nienależne w rozumieniu art. 410 § 2 k.c. i jako
takie podlegały zwrotowi.
Za niezasadny został również uznany zarzut skorzystania z prawa
zatrzymania. Pomimo pojawiających się w orzecznictwie rozbieżności, Sąd
Apelacyjny w niniejszym składzie pozostaje na stanowisku, że umowa kredytu nie
jest umową wzajemną, co wyklucza zastosowanie do niej art. 496 k.c. w zw. z art.
497 k.c. wprost, jak również w drodze analogii.
Uzasadniając wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
pozwany bank wskazał na potrzebę wykładni:
1) art. 3852 § 1 i 2 k.c. w kontekście umów kredytów indeksowanych do
waluty obcej tj.:
- czy zakres obowiązku informacyjnego banku wobec kredytobiorcy w zakresie
ryzyka kursowego związanego z umową kredytu indeksowanego do waluty
obcej należy oceniać z uwzględnieniem wymogów prawnych (albo ich braku)
oraz rekomendacji organów nadzoru bankowego obowiązujących wówczas w
tym zakresie, czy też dopuszczalne i prawidłowe jest obarczanie obecnie banku
niespełnieniem bliżej nieokreślonych obowiązków informacyjnych, nie
znajdujących podstawy prawnej;
- czy dopuszczalne i prawidłowe jest zakwestionowanie przez sąd należytego
spełnienia przez bank wobec kredytobiorców obowiązku informacyjnego przed
zawarciem umowy kredytu poprzez posłużenie się w tym zakresie zwrotami
ogólnikowymi, z których nie wynikają konkretne kryteria realizacji
przedmiotowego obowiązku;
2) art. 3851 § 1 i 2 k.c. w kontekście sporów sądowych dotyczących kredytów
indeksowanych do franka szwajcarskiego i związanego z tym pojęcia zakresu
ewentualnej abuzywności postanowień dotyczących indeksacji: czy sąd uznając
za abuzywne postanowienia umowne powinien określić w sposób konkretny
zakres tej abuzywności, czy powinien uzasadnić przyjęty zakres abuzywności;
I CSK 157/25
4
3) art. 3851 § 1 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r.
Prawo bankowe: czy postanowienia określające zasadę i sposób indeksacji
kredytu do CHF mają charakter uboczny i kształtują jedynie dodatkowy
mechanizm wykonania umowy, czy też dotyczą głównych świadczeń stron;
4) art. 3531 k.c. w zw. z art. 69 ust. 1 i 2 pr.bank. w kontekście wątpliwości
pojawiających się w rozstrzygnięciach sądów dotyczących roszczeń
wywodzonych z kredytów indeksowanych do CHF, co do charakteru
postanowień dotyczących indeksacji kredytu do waluty obcej;
5) art. 497 w zw. z art. 496 k.c. przez wyjaśnienie, czy w powołanych
przepisach w istocie chodzi o wzajemność umowy, czy raczej wzajemność
świadczeń;
6) art. 487 § 2 w zw. z art. 497 w zw. z art. 496 k.c. w kontekście wątpliwości
pojawiających się w rozstrzygnięciach sądów dotyczących roszczeń
wywodzonych z kredytów indeksowanych do CHF, co do uwzględnienia
złożonego przez banki zarzutu prawa zatrzymania i rozstrzygnięcie, czy umowa
kredytu indeksowanego do waluty obcej ma charakter umowy wzajemnej
w świetle regulacji art. 497 k.c. w zw. z art. 496 k.c.;
7) art. 487 § 2 w zw. z art. 497 w zw. z art. 496 k.c. ze względu na
wątpliwości pojawiające się w rozstrzygnięciach sądów w kontekście
podnoszonego w sporach dotyczących umów kredytów indeksowanych do CHF
przez banki prawa zatrzymania, czy warunkiem przyjęcia wzajemnego
charakteru umowy zobowiązującej jest różnorodzajowość świadczeń z niej
wynikających, czy też raczej istota umowy wzajemnej oraz świadczeń
wzajemnych wyraża się w takiej ich relacji, iż jedno z nich ma być
odpowiednikiem drugiego i w takim ich funkcjonalnym sprzężeniu, że istnienie
(nieważność) jednego z nich wpływa na istnienie (nieważność) drugiego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Uchwałą pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP
25/22, do rangi zasady prawnej podniesiono tezy, iż:
I CSK 157/25
5
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej w
umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej, gdyż wykluczają trwanie stosunku prawnego po
usunięciu z treści umowy źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku
o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu
drugiej instancji o nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych
ustanowionych w umowie lub zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej. W orzecznictwie jest utrwalona teza
o niedopuszczalności stosowania kursów walutowych ogłaszanych jednostronnie
przez bank.
Kurs walut obcych ogłaszany przez bank na podstawie art. 111 ust. 1 pkt 4
pr.bank. wiąże klientów banku przy dokonywaniu z bankiem czynności prawnych w
okresie od ogłoszenia kursu do ogłoszenia nowego kursu. Istotne jest tu jednak to,
iż nie można umową związać konsumenta kursami, które dopiero zostaną
ogłoszone, a orzecznictwo jednolicie uznaje takie związanie przyszłym kursem za
niedozwolone. Postanowienie o odesłaniu do tabeli kursowej banku, jako
współokreślające wysokość pozostałego do spłaty zadłużenia, czyli główne
świadczenie kredytobiorcy, co do zasady nie podlega ocenie w świetle art. 3851 § 1
k.c., lecz tylko pod warunkiem, że postanowienie to zostało sformułowane w
sposób jednoznaczny. Utrwalona jest rozszerzająca wykładnia tego warunku jako
obejmującego nie tylko tekst warunku (jest jasne, co znaczy stosowanie kursu
ogłoszonego przez bank), lecz także mechanizm działania tego warunku. Aby
odesłanie było dozwolone, w umowie musiałyby zostać zawarte szczegółowe
I CSK 157/25
6
zasady ustalania kursu tak, aby kredytobiorca sam mógł obliczyć ten kurs w danej
chwili.
Problemów prawnych nie budzi też to – wobec treści art. 3851 § 1 i 2 k.c. –
które postanowienia charakterystyczne dla umów kredytów indeksowanych do
franka szwajcarskiego są abuzywne, tj. tylko klauzula kursowa czy także klauzula
ryzyka walutowego. Skoro będąc związanym uchwałą SN z 25 kwietnia 2024 r. Sąd
Najwyższy w niniejszej sprawie nie mógł uznać umowy kredytu za ważną,
bezprzedmiotowe jest rozważanie abuzywności części umowy w postaci
mechanizmu indeksacji.
Obecnie nie budzi już wątpliwości nieprzysługiwanie prawa zatrzymania dla
ochrony roszczeń stron o zwrot świadczeń spełnionych w wykonaniu nieważnej
umowy kredytu. W uchwale składu 7 sędziów z 19 czerwca 2024 r. (III CZP 31/23,
OSNC 2025, nr 3, poz. 25) Sąd Najwyższy uznał, że prawo zatrzymania nie
przysługuje stronie, która może potrącić swoją wierzytelność z wierzytelności
drugiej strony. Z argumentacji przytoczonej w uzasadnieniu uchwały wynika, że
również brak możliwości potrącenia nie przesądza o przyznaniu stronom umowy
kredytu prawa zatrzymania. Wręcz przeciwnie, Sąd Najwyższy wyraźnie wskazał,
że uprawnienia prawokształtujące w postaci potrącenia i zatrzymania nie mogą
pozostawać w zbiegu, ponieważ zakres ich zastosowania jest rozłączny. W
przypadku świadczeń jednorodzajowych zastosowanie znajdzie potrącenie, a w
przypadku świadczeń różnorodzajowych - prawo zatrzymania. W uchwale składu 7
sędziów z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24, Sąd Najwyższy uznał, że w razie
dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na podstawie umowy
kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje prawo zatrzymania
na podstawie art. 496 w zw. z art. 497 k.c.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. kredytobiorcom przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
I CSK 157/25
7
(G.G.)
[a.ł]
