I CSK 1303/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
22 kwietnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 22 kwietnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M.H. i K.H.
przeciwko Bank w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 16 lipca 2024 r., VI ACa 1332/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Bank w W. łącznie na rzecz M.H. i K.H. 5400
(pięć tysięcy czterysta) zł kosztów postępowania kasacyjnego z
odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie po
upływie tygodnia od dnia doręczenia niniejszego postanowienia
zobowiązanemu.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 25 maja 2022 r., XXVIII C 2845/21, Sąd Okręgowy w Warszawie
ustalił nieistnienie między powodowymi kredytobiorcami i pozwanym bankiem
stosunku prawnego wynikającego z umowy kredytu, zasądził od banku na rzecz
kredytobiorców do ich majątku wspólnego 188 214,14 zł z odsetkami i oddalił
powództwo w pozostałym zakresie.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Warszawie
oddalił apelację banku.
I CSK 1303/25
2
Sąd drugiej instancji ustalił, że 6 listopada 2009 r. powodowie zawarli
z poprzednikiem prawnym pozwanego banku umowę kredytu w wysokości 200
000,00 zł, indeksowanego o franka szwajcarskiego (CHF), podlegającego spłacie
przez 264 miesiące. Kredyt został wypłacony w trzech transzach. Integralną
częścią umowy kredytu stanowił regulamin, zgodnie z którym kredyt indeksowany
do waluty obcej to kredyt oprocentowany według stopy procentowej opartej na
stopie referencyjnej dotyczącej waluty innej niż złote, którego wypłata oraz spłata
odbywa się w złotych, w oparciu o kurs waluty obcej według tabeli banku. Od 6
listopada 2009 r. do 13 stycznia 2021 r. kredytobiorcy spłacili tytułem rat kapitałowo
- odsetkowych i prowizji 188 214,14 zł.
Sąd drugiej instancji uznał, że postanowienia umowy kredytu dotyczące
indeksacji mogą być uznane za abuzywne, o ile nie zostały sformułowane w sposób
jednoznaczny (art. 3851 § 1 zdanie drugie k.c.), czyli nie zostały wyrażone prostym
i zrozumiałym językiem. Brak jest podstaw, aby uznać, że klauzule waloryzacyjne
zostały wyrażone w umowie kredytu w sposób jasny i precyzyjny. Przede
wszystkim kredytobiorcy, jako konsumenci nie zostali przed zawarciem umowy
poinformowani przez przedsiębiorcę o ryzyku kursowym w sposób, który mógłby
uzasadniać przyjęcie, że główne świadczenie zostało sformułowane w sposób
jednoznaczny. Bez znaczenia jest fakt złożenia przez kredytobiorców
oświadczenia, iż są świadomi ryzyka kursowego, związanego ze zmianą kursu
waluty indeksacyjnej w stosunku do złotego, w całym okresie kredytowania i
akceptuje to ryzyko. Formalne poinformowanie strony powodowej o ryzyku
kursowym nie jest wystarczające dla uznania postanowień umowy dotyczących
mechanizmu indeksacji za transparentne. Skutkiem zawarcia w umowie klauzul
indeksacyjnych jest ryzyko kursowe, ponoszone przez obie strony umowy, przy
czym ryzyko ponoszone przez przedsiębiorcę jest ograniczone, zaś ryzyko
konsumenta nie jest niczym ograniczone. Sąd drugiej instancji nadmienił, że za
niedozwolone postanowienia umowne należy uznać te klauzule zawarte w umowie
z konsumentem, które uzależniają wysokość sumy, w jakiej kredyt ma być
wypłacony i zwrócony, od decyzji tylko jednej ze stron, w dodatku strony silniejszej.
Wobec konkluzji, że umowa kredytu zawierająca abuzywne klauzule
obejmujące główne świadczenia stron jako nieważna (bezskuteczna) ex lege nie
I CSK 1303/25
3
wiąże stron ze skutkiem ex tunc, roszczenie kredytobiorców o zwrot spełnionego
świadczenia było zasadne w świetle art. 410 k.c.
Pozwany bank wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze
względu na potrzebę wykładni:
1) art. 4 ust. 2 i art. 6 ust. 1 dyrektywy 93/13, art. 65 , 354, 358 § 2, art. 3851
§ 1 i 2 i art. 3852 k.c. oraz art. 69 ust. 3 pr.bank.;
2) art. 189 k.p.c.;
oraz wystąpienie w sprawie istotnych zagadnień prawnych:
1) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany kursem waluty obcej klauzul spreadowych,
nieokreślających głównego przedmiotu umowy, za niedozwolone (nieuczciwe)
warunki umowne, prawidłowym jest przyjęcie nieważności całej umowy, skoro
klauzule ryzyka walutowego, określające - zgodnie z jednolitym orzecznictwem
Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej - główny przedmiot tej umowy, nie
stanowią niedozwolonych (nieuczciwych) warunków umownych;
2) czy wobec umożliwienia kredytobiorcom posiadającym kredyty
denominowane lub indeksowane do waluty innej niż waluta polska dokonywania
spłaty rat kapitałowo-odsetkowych oraz dokonania przedterminowej spłaty pełnej
lub częściowej kwoty kredytu bezpośrednio w tej walucie na podstawie art. 69 ust. 3
pr.bank., wziąwszy pod uwagę aksjomat racjonalności krajowego ustawodawcy,
uzasadnione jest przyjęcie, że kredyty denominowane lub indeksowane do waluty
innej niż waluta polska są kredytami udzielonymi w złotych polskich,
3) czy w przypadku uznania w wyniku kontroli incydentalnej obecnych
w umowie o kredyt indeksowany do waluty obcej klauzul odnoszących się do
indeksacji kredytu kursem waluty obcej za niedozwolone (nieuczciwe) warunki
umowne i w konsekwencji przyjęcia upadku umowy, jako konsekwencji
wyeliminowania z niej mechanizmu indeksacji, kierując się zasadą utrzymania
umowy w mocy oraz mając na uwadze postulat przywrócenia sytuacji prawnej i
faktycznej konsumenta, w jakiej znajdowałby się on w przypadku braku
nieuczciwych warunków umownych, prawidłowe jest odwołanie się, jako do
I CSK 1303/25
4
podstawy dla określenia oprocentowania zobowiązań kredytowych wyrażonych w
walucie polskiej, do stawki referencyjnej WIBOR.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Bank nie objął wnioskiem o przyjęcie skargi do rozpoznania zagadnienia
abuzywności postanowień umowy przewidujących dokonywanie przeliczeń złotych
na CHF i odwrotnie kursami ustalanymi jednostronnie przez bank. Natomiast
uchwałą całego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, do
rangi zasady prawnej podniesiono tezy:
1) w razie uznania, iż postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów;
2) w razie niemożliwości ustalenia wiążącego strony kursu waluty obcej
w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego umowa nie wiąże także w
pozostałym zakresie.
Powyższe tezy, wiążąc w niniejszej sprawie (art. 88 u.s.n.), uniemożliwiają
przyjęcie skargi kasacyjnej w oparciu o powyższe podstawy, gdyż wykluczają
istnienie stosunku prawnego po usunięciu z treści umowy kredytu indeksowanego
źródła kursu walutowego. W celu uwzględnienia wniosku o przyjęcie skargi do
rozpoznania skarżący musiałby zakwestionować tezę Sądu drugiej instancji o
nieuczciwym charakterze przeliczników walutowych ustanowionych w umowie lub
zakwalifikowaniu umowy jako umowy kredytu indeksowanego do waluty obcej.
Należy przy tym zaznaczyć, że na podstawie art. 3852 k.c. dla stosowania
art. 3851 k.c. istotna jest chwila zawarcia umowy (uchwały w składzie 7 sędziów SN
z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2, z 7 maja 2021 r., III
CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56), a nie ewentualne, późniejsze zmiany
nieważnej umowy lub stanu prawnego (jak wejście w życie art. 69 ust. 3 pr.bank.),
chyba że przepisy przejściowe stanowiłyby o sanowaniu nieważnych umów.
I CSK 1303/25
5
Wykładni nie wymaga art. 189 k.p.c. co do tego, czy w sytuacji, gdy
kredytobiorcy przysługuje roszczenie o zapłatę, ma on interes prawny do
wytoczenia powództwa wyłącznie o ustalenie nieistnienia stosunku prawnego.
Wprawdzie art. 189 k.p.c. nie może być podstawą ustalenia nieważności umowy,
gdyż nieważność umowy jest jedynie przesłanką rozstrzygnięcia o innych
żądaniach, w tym o żądaniu ustalenia istnienia lub nieistnienia stosunku kredytu.
Jednak w praktyce orzeczniczej przyjęło się orzekanie o ważności umowy
rozumianej jako skrótowe określenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego
mającego powstać na mocy spornej umowy. Przy tym dopóki nieważna umowa nie
zostanie wykonana w całości lub z innych przyczyn nie przestanie wiązać, strona
umowy ma interes prawny w ustaleniu nieistnienia stosunku kredytu, tj. nieważności
umowy kreującej ten stosunek, niezależnie od roszczeń powstałych w związku z
wykonaną częścią umowy.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. powodowm przysługuje od skarżącego zwrot
kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
[SOP]
