I CSK 1299/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Roman Trzaskowski
15 kwietnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 kwietnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa „T.” spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
przeciwko Izbie Administracji Skarbowej w Rzeszowie
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej "T." spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w W.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Rzeszowie
z 30 października 2023 r., VI Gz 238/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 30 października 2023 r. Sąd Okręgowy w Rzeszowie
oddalił zażalenie powódki od postanowienia Sądu Rejonowego w Rzeszowie
z 24 marca 2023 r. odrzucającego pozew na podstawie art. 199 § 1 pkt 3 k.p.c.
W skardze kasacyjnej, w uzasadnieniu wniosku o jej przyjęcie do
rozpoznania, powódka wskazała przyczyny kasacyjne określone w art. 3989 § 1 pkt
2 oraz 4 k.p.c.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Z art. 3981 § 1 k.p.c. wynika, że skarga kasacyjna przysługuje co do zasady
od prawomocnych orzeczeń sądów drugiej instancji, a więc orzeczeń wieńczących
dwuinstancyjne postępowanie sądowe, w którym sądy obu instancji dysponują
pełną kognicją w zakresie faktów i dowodów. Jednakże zgodnie z art. 3989 § 1
I CSK 1299/24
2
k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania tylko wtedy, gdy
w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni
przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub
skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. W zamyśle ustawodawcy skarga
kasacyjna stanowi zatem nadzwyczajny środek zaskarżenia, którego rozpoznanie
przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej doniosłości,
wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi swoje źródło w
interesie publicznym, w szczególności przez zapewnienie jednolitej wykładni i
stosowania prawa. Wyłączną podstawą oceny pod kątem przyjęcia skargi
kasacyjnej do rozpoznania są wskazane w niej przyczyny kasacyjne wraz z
uzasadnieniem (art. 3984 § 2 k.p.c.).
Powołanie się na przyczynę kasacyjną przewidzianą w art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. wymaga wykazania przez stronę skarżącą, że chodzi o wykładnię przepisów
prawa, których treść i znaczenie nie zostały dostatecznie wyjaśnione
w dotychczasowym orzecznictwie lub, że istnieje potrzeba zmiany ich
dotychczasowej wykładni, podania, w drodze stosownego jurydycznego wywodu,
na czym owe wątpliwości polegają, a także że mają one poważny oraz rzeczywisty
charakter i ich rozstrzygnięcie wiąże się z rozpatrywaną sprawą i jest istotne z
punktu widzenia wyniku postępowania oraz publicznoprawnych funkcji skargi
kasacyjnej. Jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o
występujących w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z
dokonywania przez sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie
rozbieżnych orzeczeń, dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z
różnej wykładni przepisu (por.m.in. postanowienia z 15 października 2002 r., II CZ
102/02, niepubl.; z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, niepubl.; z 8 lipca 2008 r. I CSK
111/08, niepubl.; z 20 listopada 2015 r., III CSK 269/15, niepubl.; z 20 maja 2016 r.,
V CSK 692/15, niepubl.; z 3 sierpnia 2017 r., IV CSK 85/17, niepubl.; z 7 grudnia
2017 r., I CSK 499/17, niepubl.; z 26 kwietnia 2018 r., IV CSK 571/17, niepubl.).
Skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona w rozumieniu art. 3989 § 1
pkt 4 k.p.c., jeżeli zachodzi niewątpliwa, widoczna na pierwszy rzut oka, tj. bez
konieczności głębszej analizy, sprzeczność orzeczenia z przepisami prawa nie
I CSK 1299/24
3
podlegającymi różnej wykładni (zob. np. postanowienie Sądu Najwyższego
z 24 sierpnia 2016 r., II CSK 94/16, niepubl.) i w wyniku takiego naruszenia prawa
zapadło w drugiej instancji orzeczenie oczywiście wadliwe. O przyjęciu skargi
kasacyjnej do rozpoznania nie decyduje samo oczywiste naruszenie konkretnego
przepisu prawa materialnego lub procesowego przez sąd, który wydał zaskarżone
orzeczenie, lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego
z 15 października 2015 r., III CSK 198/15, niepubl.; z 13 kwietnia 2016 r., V CSK
622/15, niepubl.; z 2 czerwca 2016 r., III CSK 113/16, niepubl.; z 27 października
2016 r., III CSK 217/16, niepubl.; z 29 września 2017 r., V CSK 162/17, niepubl.;
z 7 marca 2018 r., I CSK 664/17, niepubl.; z 18 kwietnia 2018 r., II CSK 726/17,
niepubl.; z 5 października 2018 r., V CSK 168/18, niepubl.).
Skarżąca nie wykazała wystąpienia powołanych we wniosku przyczyn
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania. Przede wszystkim należy zwrócić
uwagę, że przyczyny te wykluczały się wzajemnie. Jeżeli bowiem dany przepis
budzi poważne wątpliwości, które są źródłem rozbieżności w orzecznictwie lub w
sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, od którego wyjaśnienia zależy
prawidłowe rozstrzygnięcie sprawy, to ewentualny błąd orzeczniczy popełniony w
tym zakresie przez sąd drugiej instancji nie może mieć tym samym charakteru
oczywistego i podstawowego (zob. np. postanowienia Sądu Najwyższego z dnia 19
kwietnia 2016 r., I CSK 477/15, nie publ. i z dnia 19 kwietnia 2018 r., akt I CSK
707/17, nie publ.).
Kwestia dopuszczalności uzupełnienia braku zdolności sądowej jednostek
organizacyjnych pozbawionych osobowości prawnej była przedmiotem licznych
wypowiedzi Sądu Najwyższego. Przedmiotem tych wypowiedzi była również
kwestia dopuszczalności uzupełniania zdolności sądowej statio fisci i statio
municipi. Wbrew zapatrywaniu skarżącej powołane przez nią rozbieżności mają
charakter w istocie pozorny, gdyż ocena, czy niewłaściwe - wedle sądu -
oznaczenie pozwanego stanowi niedokładność podlegającą wyjaśnieniu w
procedurze uzupełnienia braków pozwu dokonywana może być tylko na
podstawie konkretnych okoliczności sprawy. W orzecznictwie Sądu Najwyższego
wyjaśniono, że usunięcie braku zdolności sądowej zakłada tożsamość podmiotową
I CSK 1299/24
4
po stronie, która jest pozbawiona zdolności sądowej i nie może prowadzić do
podmiotowej zmiany powództwa polegającej na wstąpieniu do postępowania osoby
mającej zdolność sądową w miejsce podmiotu, który takiej zdolności nie posiada.
Nie można w konsekwencji mówić o usunięciu braku zdolności sądowej w
przypadku, gdy powództwo zostało wytoczone przeciwko jednostce organizacyjnej
nieposiadającej zdolności sądowej i niemogącej jej uzyskać. Brak zdolności
sądowej ma wówczas charakter nieusuwalny i powinien prowadzić do odrzucenia
pozwu wprost, bez potrzeby podejmowania prób, które miałyby prowadzić do
usunięcia takowego braku. Odnosi się to zwłaszcza do sytuacji, gdy powództwo
zostaje wytoczone przeciwko państwowym lub samorządowym jednostkom
organizacyjnym, które nie posiadają zdolności sądowej (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z dnia 15 maja 2009 r., II CSK 681/08, niepubl.). Zwrócono również
uwagę na konieczność odróżnienia sytuacji niewłaściwego oznaczenia strony od
niewłaściwego doboru podmiotów procesu. Sytuacja pierwsza może wprawdzie w
konkretnych okolicznościach obejmować również wypadek, gdy powód nie
orientując się, kto według przyjętej konstrukcji prawnej powinien być stroną,
wciągnął do procesu niewłaściwą stronę pozwaną (np. jednostkę organizacyjną
osoby prawnej zamiast tę osobę). Odróżnić ją jednak należy od sytuacji, gdy powód
prawidłowo oznaczył podmiot, który według jego intencji miał być stroną przeciwną,
ale - z punktu widzenia prawa materialnego - dokonał doboru tego podmiotu w
sposób nietrafny (postanowienie Sądu Najwyższego z 20 maja 2009 r., I CSK
400/08, niepubl.). W świetle obowiązujących unormowań prawnych i orzecznictwa
Sądu Najwyższego brak podstaw do utożsamiania w każdym wypadku intencji
powoda z wolą pozwania podmiotu - wedle oceny sądu - właściwego w konkretnej
sprawie.
Wniosek nie przekonuje również o wystąpieniu w sprawie przyczyny z art.
3989 § 1 pkt 4 k.p.c. W świetle treści wniesionego przez powoda pozwu, brak
bowiem dostatecznych podstaw do uznania, że stanowisko Sądu Okręgowego
traktujące oznaczenie przez powoda strony pozwanej, jako przypadek
niewłaściwego doboru strony pozwanej, niepodlegający usunięciu jako brak
formalny pozwu, jest oczywiście wadliwe w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
I CSK 1299/24
5
Z tych względów Sąd Najwyższy, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c.,
postanowił jak w sentencji.
[SOP]
[r.g.]
