I CSK 1287/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Marcin Krajewski
15 maja 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 15 maja 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa A.K. i J.K.
przeciwko Bankowi w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Banku w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku
z 17 listopada 2023 r., V ACa 1519/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od Banku w W. na rzecz A.K. i J.K. po 2700 zł
zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami
ustawowymi za opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia
doręczenia orzeczenia zobowiązanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 17 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Gdańsku oddalił apelację
pozwanego od wyroku Sądu Okręgowego w Elblągu z 27 października 2022 r.
Pozwany wniósł skargę kasacyjną od wyroku Sądu Apelacyjnego,
zaskarżając go w części. Wskazał, że w sprawie występują istotne zagadnienia
prawne (art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c.) dotyczące: możliwości uznania całej umowy
kredytu za nieważną, gdy za niedozwolone zostały uznane jedynie klauzule
I CSK 1287/24
2
spreadowe przy braku niedozwolonego charakteru klauzul ryzyka, możliwości
odwoływania się do stawki referencyjnej WIBOR dla określenia oprocentowania
celem utrzymania umowy kredytu w mocy oraz problemu uznania kredytu
indeksowanego lub denominowanego za kredyt złotowy, mimo że w tzw. ustawie
antyspreadowej przyznano kredytobiorcom możliwość spłaty rat bezpośrednio
w walucie obcej, co eliminuje konieczność sięgania do klauzul przeliczeniowych.
Ponadto, zdaniem skarżącego, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), tj. art. 4 ust. 2 oraz art. 6 ust. 1
dyrektywy 93/13, art. 65, 354, 358 § 2, art. 3851 § 1 i 2, art. 3852 k.c., art. 69 ust. 3
Prawa bankowego, art. 189 k.p.c. oraz art. 496 zw. z art. 497 k.c.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną powodowie wnieśli o odmowę przyjęcia
skargi do rozpoznania, a także o zasądzenie od pozwanego na ich rzecz kosztów
postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm
przepisanych.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie
występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości lub wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność postępowania lub skarga kasacyjna
jest oczywiście uzasadniona (art. 3989 § 1 k.p.c.).
Sformułowanych przez skarżącego zagadnień nie można uznać za istotne
zagadnienia prawne w rozumieniu art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., gdyż każde z nich
znalazło już rozstrzygnięcie w orzecznictwie Sądu Najwyższego. W szczególności
ustalono, iż między klauzulami ryzyka walutowego i spreadu walutowego występuje
ścisłe powiązanie (zob. uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia
2024 r., III CZP 25/22, OSNC 2024, nr 12, poz. 118, i przywołane tam
orzecznictwo). Jeżeli z umowy usunięte zostałyby postanowienia określające
sposób ustalenia kursu waluty, do zastosowania tzw. klauzuli ryzyka (zastosowania
mechanizmu indeksacji) konieczne byłoby zastąpienie takich postanowień innym
sposobem określenia kursu. Taki zabieg jest zaś niedopuszczalny zgodnie
I CSK 1287/24
3
z punktem pierwszym wskazanej uchwały, która ma moc zasady prawnej i wiąże
Sąd Najwyższy w niniejszej sprawie (art. 87 § 1 ustawy o Sądzie Najwyższym).
Sąd Najwyższy rozstrzygnął już także kwestię, czy po uznaniu za abuzywne
postanowień przewidujących indeksację umowa może wiązać jako umowa kredytu
złotowego oprocentowanego według stawki WIBOR. W tej mierze należy odwołać
się do punktu drugiego przywołanej uchwały Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024
r., III CZP 25/22, zgodnie z którym w razie niemożliwości ustalenia wiążącego
strony kursu waluty obcej w umowie kredytu indeksowanego lub denominowanego
umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie.
Przechodząc do problemu konsekwencji wejścia w życie tzw. ustawy
antyspreadowej i umożliwienia spłaty kredytu bezpośrednio w walucie obcej,
wskazać należy, iż samo wejście w życie wskazanej ustawy nie wpłynęło na ocenę
abuzywności postanowień umów kredytu zawartych wcześniej oraz konsekwencji
prawnych wynikających z tej oceny (zob. wyroki SN: z 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/18, OSNC-ZD 2021, nr B, poz. 20, z 10 maja 2022 r., II CSKP 285/22, i z 28
października 2022 r., II CSKP 894/22), a stworzyło jedynie podstawy do zmiany
postanowień umowy co do sposobu waloryzacji na przyszłość niespłaconych
jeszcze rat kredytu. Oceny abuzywności postanowienia umownego dokonuje się
natomiast według stanu z chwili zawarcia umowy, a nie następczo (zob. uchwałę
składu siedmiu sędziów SN z 20 czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1,
poz. 2).
Sąd Najwyższy nie dostrzega również w niniejszej sprawie potrzeby
dokonania wykładni wskazywanych przez skarżącego przepisów. Do przyjęcia
skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 2
k.p.c. wymaga się bowiem wykazania, że treść i znaczenie przepisu nie zostały
dostatecznie wyjaśnione w dotychczasowym orzecznictwie lub że istnieje potrzeba
zmiany ich dotychczasowej wykładni (zob. postanowienie SN z 21 listopada 2023 r.,
I CSK 4931/22). Część z przedstawionych wyżej rozważań w odpowiedzi na
sformułowane przez skarżącego zagadnienia prawne dotyczy tych samych kwestii,
co dowodzi, iż wykładnia powoływanych przez skarżącego przepisów nie budzi
w orzecznictwie wątpliwości.
I CSK 1287/24
4
Uzasadniając konieczność dokonania wykładni przepisów, skarżący
wskazuje m.in. na możliwość zastępowania wyeliminowanej klauzuli spreadowej
innym sposobem ustalenia kursu, na brak interesu prawnego kredytobiorców
w żądaniu ustalenia nieważności umowy kredytu oraz na dopuszczalność
podniesienia przez bank zarzutu zatrzymania kwoty odpowiadającej kwocie
wypłaconego kapitału.
Na tym tle ponownie należy zauważyć, że, po pierwsze, zgodnie z punktem
pierwszym przywoływanej wyżej uchwały z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22,
w razie uznania, że postanowienie umowy kredytu indeksowanego lub
denominowanego odnoszące się do sposobu określania kursu waluty obcej stanowi
niedozwolone postanowienie umowne i nie jest wiążące, w obowiązującym stanie
prawnym nie można przyjąć, że miejsce tego postanowienia zajmuje inny sposób
określenia kursu waluty obcej wynikający z przepisów prawa lub zwyczajów.
Po drugie, w swoim orzecznictwie Sąd Najwyższy wielokrotnie wskazywał, że
dochodzenie roszczenia o zwrot zapłaconych rat kredytu nie eliminuje interesu
prawnego w żądaniu ustalenia nieistnienia stosunku prawnego w związku
z nieważnością umowy kredytu. Wyrok zasądzający świadczenie restytucyjne na
rzecz kredytobiorcy nie rozstrzygałby bowiem – ze skutkiem wynikającym z art. 365
§ 1 k.p.c. – czy stosunek kredytu został ważnie nawiązany (zob. wyroki SN: z 17
marca 2022 r., II CSKP 474/22, OSNC-ZD 2022, Nr 4, poz. 44; z 28 lipca 2023 r.,
II CSKP 611/22, oraz postanowienia SN z 28 lipca 2023 r., I CSK 4275/22, i z 29
września 2023 r., I CSK 212/23).
Po trzecie, wspomnieć należy, że w uchwale składu siedmiu sędziów
z 5 marca 2025 r., III CZP 37/24 (OSNC 2025, nr 11, poz. 98), Sąd Najwyższy
stwierdził, że w razie dochodzenia od banku zwrotu świadczenia spełnionego na
podstawie umowy kredytu, która okazała się niewiążąca, bankowi nie przysługuje
prawo zatrzymania na podstawie art. 496 w zw. art. 497 k.c.
Z tych przyczyn należało odmówić przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania (art. 3989 § 2 k.p.c.).
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 98 § 1,
11, 3 i 4, art. 99 k.p.c. w zw. z § 10 ust. 4 pkt 2, § 2 pkt 7 oraz § 20 rozporządzenia
I CSK 1287/24
5
Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za
czynności radców prawnych. Suma zwrotu została rozdzielona na powodów
w częściach równych (zob. uchwałę SN z 16 listopada 2023 r., III CZP 54/23,
OSNC 2024, nr 6, poz. 57).
Marcin Krajewski
(E.M.)
[SOP]
