I CSK 1195/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Tomasz Szanciło
4 sierpnia 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 4 sierpnia 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa O.W.
przeciwko E. spółce z ograniczoną odpowiedzialnością w J.
o uznanie czynności prawnej za bezskuteczną,
na skutek skargi kasacyjnej O.W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Warszawie
z 26 lipca 2023 r., VI ACa 22/21,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od O.W. na rzecz E. spółki
z ograniczoną odpowiedzialnością w J. kwotę 5.400 zł
(pięć tysięcy czterysta złotych) tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego – wraz z odsetkami w wysokości
odsetek ustawowych za opóźnienie od dnia następnego
po upływie tygodnia od dnia doręczenia powódce odpisu
postanowienia do dnia zapłaty.
[P.L.]
UZASADNIENIE
W związku ze skargą kasacyjną powódki O.W. od wyroku Sądu
Apelacyjnego w Warszawie z 26 lipca 2023 r. Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
I CSK 1195/25
2
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną
do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości
lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Tylko na tych
przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
W judykaturze już wielokrotnie wypowiadano się na temat charakteru skargi
kasacyjnej (zob. np. postanowienia SN: z 13 czerwca 2018 r., II CSK 71/18;
z 15 kwietnia 2021 r., I CSK 43/21; z 25 sierpnia 2021 r., II CSK 216/21; z 23 maja
2024 r., I CSK 364/24). Wskazano m.in., że skarga kasacyjna została
ukształtowana w przepisach kodeksu postępowania cywilnego jako nadzwyczajny
środek zaskarżenia, nakierowany na ochronę interesu publicznego przez
zapewnienie rozwoju prawa, jednolitości orzecznictwa oraz prawidłowej wykładni,
a także w celu usunięcia z obrotu prawnego orzeczeń wydanych w postępowaniu
dotkniętym nieważnością lub oczywiście wadliwych, nie zaś jako ogólnie dostępny
środek zaskarżenia orzeczeń umożliwiający rozpoznanie sprawy w kolejnej
instancji sądowej.
Koniecznej selekcji skarg pod kątem realizacji tego celu służy instytucja
tzw. przedsądu, ustanowiona w art. 3989 k.p.c., w ramach której Sąd Najwyższy
dokonuje wstępnej oceny skargi kasacyjnej. Ten etap postępowania przed Sądem
Najwyższym jest ograniczony – co należy podkreślić – wyłącznie do zbadania
przesłanek przewidzianych w art. 3989 § 1 pkt 1-4 k.p.c., nie zaś merytorycznej
oceny skargi kasacyjnej. W razie spełnienia co najmniej jednej z tych przesłanek,
przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania jest usprawiedliwione.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżąca oparła
na przesłance uregulowanej w art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c. Przesłanka ta nie została
jednak spełniona.
Powołanie się na przesłankę przedsądu przewidzianą w powyższym
przepisie wymaga wskazania przepisu prawa, którego wykładnia budzi wątpliwości,
określenia zakresu koniecznej wykładni, wykazania, że wątpliwości interpretacyjne
I CSK 1195/25
3
mają poważny charakter i wymagają zajęcia stanowiska przez Sąd Najwyższy,
a jeżeli podstawą wniosku w tym zakresie jest twierdzenie o występujących
w orzecznictwie sądowym rozbieżnościach wynikających z dokonywania przez
sądy różnej wykładni przepisu, konieczne jest wskazanie rozbieżnych orzeczeń,
dokonanie ich analizy i wykazanie, że rozbieżność wynika z różnej wykładni
przepisu (zob. np. postanowienia SN: z 15 października 2002 r., II CZ 102/02;
z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07; z 12 grudnia 2008 r., II PK 220/08; z 24 lutego
2012 r., II PK 274/11; z 15 kwietnia 2021 r., IV CSK 617/20). Nie może stanowić
przesłanki przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania jedynie przekonanie
skarżącej strony o „istotności” czy „ważności” problemu, który pojawia się na tle
konkretnego rozstrzygnięcia w postępowaniu przed sądem drugiej instancji ani nie
może sprowadzać się jedynie do polemiki ze stanowiskiem co do wykładni prawa
przyjętym przez ten sąd.
Skarżąca wskazała, że rozbieżności w orzecznictwie dotyczą – w jej ocenie –
wykładni art. 531 § 2 w zw. z art. 527 k.p.c. i sprowadzają się do odpowiedzi
na pytanie, czy w sytuacji gdy doszło do szeregu dalszych czynności
rozporządzających korzyścią majątkową, która wyszła z majątku dłużnika
z pokrzywdzeniem wierzyciela, a wierzyciel dochodzi uznania za bezskuteczną
jedynie czynności dokonanej z jego pokrzywdzeniem przez dłużnika z osobą
trzecią, legitymacja bierna przysługuje wyłącznie tej osobie trzeciej, a jeżeli
wierzyciel wystąpił ze skarga pauliańską przeciwko ostatniemu nabywcy korzyści
majątkowej, zaskarżoną czynnością może być wyłącznie ostatnia czynności
w łańcuchu, czy też można domagać się uznania za bezskuteczną wyłącznie
czynności dokonanej przez dłużnika z osobą trzecią.
Problematyka ta była jednak przedmiotem analizy Sądu Najwyższego.
Pomimo że na przestrzeni lat ukształtowały się w orzecznictwie dwa przeciwstawne
stanowiska, to zgodnie z dominującym poglądem w razie dalszego rozporządzenia
korzyścią zaskarżona powinna być nie czynność dłużnika dokonana z osobą trzecią,
lecz dalsze, a w istocie – ostatnie rozporządzenie korzyścią. W celu uzyskania
orzeczenia uznającego „dalsze rozporządzenie” za bezskuteczne względem
wierzyciela, wierzyciel ten nie musi występować z odrębnym żądaniem uznania
za bezskuteczną również czynności prawnej dłużnika dokonanej z osobą trzecią.
I CSK 1195/25
4
Zgodnie z art. 531 § 2 k.c. wierzyciel powinien wystąpić z powództwem
bezpośrednio przeciwko osobie czwartej, przy czym w toku tego postępowania,
dążąc do uwzględnienia powództwa dotyczącego „dalszego rozporządzenia”
korzyścią, musi wykazać, że także czynność dłużnika z osobą trzecią została
dokonana w okolicznościach uzasadniających uznanie tej czynności
za bezskuteczną. Na wierzycielu ciąży dowód przesłanek określonych w art. 531
§ 2 k.c., dotyczących zaskarżonego w sprawie dalszego rozporządzenia korzyścią
– przez osobę trzecią na rzecz osoby czwartej (zob. np. wyrok SN z 7 czerwca
2019 r., IV CSK 169/18). To stanowisko doczekało się aprobaty w dalszych
orzeczeniach (zob. m.in. wyrok SN z 16 marca 2022 r., II CSKP 190/22;
postanowienia SN z 25 kwietnia 2022 r., I CSK 443/22, i z 10 lipca 2024 r., I CSK
3618/23).
Wyrażone zatem przez Sąd Najwyższy stanowisko dotyczące podniesionej
przez skarżącą problematyki jest aktualnie jednolite, a skarżąca nie przedstawiła
przekonywujących argumentów uzasadniających jego zmianę. Trafnie zatem Sąd
Apelacyjny wyjaśnił, że powódka powinna domagać się uznania za bezskuteczną
względem niej czynności prawnej, na podstawie której osoba trzecia rozporządziła
uzyskaną od dłużnika korzyścią na rzecz kolejnej osoby, tj. w niniejszej sprawie
powinna to być czynność z 26 października 2011 r., dokonana między T.W., a E. sp.
z o.o. w organizacji w J., na podstawie której T.W. przeniósł na tę spółkę własność
przedmiotowej nieruchomości, darowanej mu wcześniej przez E.W.
Z powyższych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności,
które w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego Sąd Najwyższy orzekł na podstawie
art. 98 § 1 i 3 w zw. z art. 391 § 1 w zw. z art. 39821 k.p.c. w zw. z § 2 pkt 7 w zw.
z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października
2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz.U. z 2023 r.
poz. 1964 ze zm.).
I CSK 1195/25
5
[P.L.]
[a.ł]
