I CSK 1182/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Monika Koba
31 lipca 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 31 lipca 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa R. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R.
przeciwko U. spółce akcyjnej w W.
z udziałem interwenienta ubocznego M.K.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej R. spółki z ograniczoną odpowiedzialnością w R.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Lublinie
z 20 listopada 2023 r., I AGa 54/23,
1) odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania,
2) zasądza od powódki na rzecz pozwanego kwotę 5400 (pięć
tysięcy czterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania
kasacyjnego z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od doręczenia powódce
odpisu niniejszego postanowienia do dnia zapłaty,
3) zasądza od powódki na rzecz interwenienta ubocznego
M.K. kwotę 5417 (pięć tysięcy czterysta siedemnaście) złotych
tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego z odsetkami
w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie za czas po
upływie tygodnia od doręczenia powódce odpisu niniejszego
postanowienia do dnia zapłaty.
[A.T.]
I CSK 1182/24
2
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 20 grudnia 2022 r. Sąd Okręgowy w Lublinie zasądził od
pozwanej U. spółki akcyjnej w W. na rzecz powódki R. spółki z ograniczoną
odpowiedzialnością w R. kwotę 429 499,69 zł z ustawowymi odsetkami
ustawowymi za opóźnienie od 28 maja 2017 r. do dnia zapłaty tytułem gwarancji
ubezpieczeniowej, a w pozostałej części powództwo oddalił i orzekł o kosztach
procesu.
Wyrokiem z 20 listopada 2023 r. Sąd Apelacyjny w Lublinie - orzekając na
skutek apelacji pozwanej i interwenienta ubocznego M.K. - zmienił wyrok Sądu
Okręgowego, w ten sposób, że oddalił powództwo i orzekł o kosztach
postępowania za obie instancje.
Orzeczenie to zostało zaskarżone skargą kasacyjną przez powódkę.
Skarżąca we wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania powołała się na
przesłankę z art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.
Zdaniem skarżącej skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona, z uwagi
na błędną wykładnię przez Sąd Apelacyjny celu gwarancji ubezpieczeniowej
o charakterze abstrakcyjnym oraz rażąco nieprawidłowe przyjęcie rozszerzonej
prawomocności wyroku ze stosunku podstawowego na stosunek prawny
z gwarancji, a w konsekwencji oddalenie powództwa na skutek zastosowania art. 5
k.c. W ocenie skarżącej nadużycie prawa do gwarancji nie mogło wynikać
z nieistnienia roszczenia ze stosunku podstawowego potwierdzonego
prawomocnym wyrokiem, skoro gwarant miał obowiązek wypłaty świadczenia
z gwarancji po powiadomieniu go przez powódkę (beneficjenta gwarancji) o nie
wykonaniu zapłaty przez dłużnika ze stosunku podstawowego (interwenienta
ubocznego). W konsekwencji Sąd Apelacyjny stosując art. 5 k.c. doprowadził do
zanegowania stosunku abstrakcyjnej gwarancji ubezpieczeniowej, sprzecznie z jej
celem.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pozwana wniosła o odmowę przyjęcia jej
do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
I CSK 1182/24
3
Interwenient uboczny w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o odmowę
przyjęcia jej do rozpoznania oraz zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarga kasacyjna jest nadzwyczajnym środkiem zaskarżenia, którego
rozpoznanie przez Sąd Najwyższy musi być uzasadnione względami o szczególnej
doniosłości, wykraczającymi poza indywidualny interes skarżącego, a mającymi
swoje źródło w interesie publicznym. Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy
przyjmuje skargę kasacyjną do rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne
zagadnienie prawne, potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi
nieważność postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Sąd
Najwyższy w ramach przedsądu bada tylko wskazane w skardze kasacyjnej
okoliczności uzasadniające jej przyjęcie do rozpoznania, a nie podstawy kasacyjne
i ich uzasadnienie. Cel wymagania określonego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być
osiągnięty tylko przez powołanie i uzasadnienie istnienia przesłanek o charakterze
publicznoprawnym, które będą mogły stanowić podstawę oceny skargi kasacyjnej
pod kątem przyjęcia jej do rozpoznania. Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją
sądową i nie jest jego rolą usuwanie błędów w zakresie wykładni i stosowania
prawa w każdej indywidualnej sprawie.
Zgodnie z utrwalonym stanowiskiem Sądu Najwyższego przez oczywistą
zasadność skargi kasacyjnej (art. 3989 § 1 pkt 4 k.p.c.) należy natomiast rozumieć
sytuację, w której skarga jest uzasadniona w sposób ewidentny, wskazując na
rażące i poważne uchybienia zaskarżonego orzeczenia, które są możliwe do
stwierdzenia bez konieczności prowadzenia bardziej złożonych rozumowań.
Jedynie w takim wypadku możliwa jest kontrola prawomocnego orzeczenia sądu
drugiej instancji w postępowaniu kasacyjnym. Obciążenie go oczywistą i istotną
wadą wskazuje, że usunięcie tego orzeczenia z obrotu leży w interesie publicznym
– a tym samym, że może dojść do realizacji celu skargi kasacyjnej, jako
nadzwyczajnego środka zaskarżenia (zob. m.in. postanowienia Sądu Najwyższego
z 10 kwietnia 2013 r., III CSK 67/13, niepubl. i z 29 września 2017 r., V CSK
162/17, niepubl.). Przesłanką przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania nie jest
I CSK 1182/24
4
oczywiste naruszenie konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego,
lecz sytuacja, w której naruszenie to spowodowało wydanie oczywiście
nieprawidłowego orzeczenia (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego
z 8 października 2015 r., IV CSK 189/15, niepubl. i przywołane tam orzecznictwo).
Analiza uzasadnienia wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania
nie pozwala przyjąć, by skarga była – w powyższym rozumieniu – oczywiście
uzasadniona.
Treścią stosunku gwarancji – mającego charakter jednostronnie
zobowiązujący - wiążącego ubezpieczyciela (gwaranta) i wierzyciela ze stosunku
podstawowego (beneficjenta gwarancji), jest spełnienie świadczenia pieniężnego
na rzecz beneficjenta, po realizacji przez niego określonych wymogów. Zakres
obowiązków gwaranta oraz możliwości jego obrony w ramach stosunku gwarancji
jest uzależniony od treści umowy gwarancji, którą strony mogą kształtować
w ramach zasady swobody umów (art. 3531 k.c.). Gwarant nie może podnosić
wobec gwarantariusza zarzutów z umowy zlecenia gwarancji ubezpieczeniowej ani
ze stosunku podstawowego, chyba że strony ukształtują zobowiązanie gwaranta
jako akcesoryjne (zob. uchwała składu siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 16
kwietnia 1993 r., III CZP 16/93, OSNC 1993, nr 10, poz. 166; uchwała Izby Cywilnej
Sądu Najwyższego z 28 kwietnia 1995 r., III CZP 166/94, OSNC 1995, nr 10, poz.
135 oraz wyroki Sądu Najwyższego z 16 kwietnia 1996 r., III CRN 38/96, OSP
1996, nr 11, poz. 212; z 14 stycznia 2004 r., I CK 102/03, niepubl.; z 12 kwietnia
2006 r., III CSK 25/06, niepubl.; z 27 marca 2013 r., I CSK 630/12, OSNC – ZD
2014, nr 1, poz. 14; z 23 września 2013 r., II CSK 670/12, OSNC 2014, nr 5, poz.
53; i z 21 sierpnia 2014r., IV CSK 683/13, M.Pr.Bank. 2016, nr 1, s. 24-29).
W razie zapłaty przez gwaranta gwarantariuszowi sumy gwarancyjnej, mimo
braku uzasadnienia materialnoprawnego w stosunku podstawowym, rozliczenie
korzyści majątkowej następuje między stronami tego stosunku (zob. m.in. wyroki
Sądu Najwyższego z 10 lutego 2010 r., V CSK 233/09, OSNC 2010, nr 11, poz.
146; z 11 października 2013 r., I CSK 769/12, OSNC – ZD 2014, nr 4, poz. 70;
z 23 października 2019 r., III CSK 279/17, niepubl.; i z 20 kwietnia 2023 r., II
CSKP 581/22, niepubl.).
Wbrew stanowisku skarżącej z motywów zaskarżonego orzeczenia nie
I CSK 1182/24
5
wynika, by Sąd Apelacyjny nie uwzględnił – wynikającej z wyżej przytoczonego
orzecznictwa - istoty gwarancji, która w okolicznościach sprawy została
ukształtowana jako abstrakcyjna i nie rozróżniał stosunku gwarancji łączącego
powoda z pozwanym, od stosunku podstawowego łączącego powódkę
z interwenientem ubocznym.
Sąd Apelacyjny w specyficznych okolicznościach sprawy przyjął natomiast,
że żądanie beneficjenta gwarancji wobec gwaranta stanowi nadużycie prawa, skoro
w dacie orzekania przez ten Sąd istniał prawomocny wyrok oddalający powództwo
beneficjenta gwarancji ze stosunku podstawowego, które zabezpieczać miała
gwarancja. Na nieporozumieniu oparta jest teza, że Sąd Apelacyjny naruszył art.
365 § 1 k.p.c. i art. 366 k.p.c. Sąd ten zgodnie - z art. 365 § 1 k.p.c. - uwzględnił
istnienie prawomocnego wyroku rozstrzygającego spór między powódką
a interwenientem ubocznym. Nie rozszerzył natomiast zakresu jego mocy wiążącej
na spór między stronami.
Nie przekonuje także stanowisko skarżącej, że przyjęcie przez Sąd
Apelacyjny, że nadużywa ona prawa z gwarancji dowodzi oczywistej zasadności
skargi.
Przede wszystkim stosowanie klauzul generalnych, a zwłaszcza art. 5 k.c.
stanowi domenę sądów meriti. Sąd Najwyższy w postępowaniu kasacyjnym ma zaś
ograniczone możliwości w tym zakresie, może zakwestionować oceny tych Sądów
tylko wtedy, gdy są rażąco błędne i krzywdzące. Sąd Najwyższy prezentuje bowiem
konsekwentnie pogląd, że zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5 k.c.
są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem okoliczności
danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy, granice i kierunki
jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten ma na względzie.
Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena całokształtu
szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu nadużycia
prawa z konkretnym stanem faktycznym (zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego z 22
listopada 1994 r., II CRN 127/94, niepubl. i z 2 października 2015 r., II CSK 757/14,
niepubl.). Analiza wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania na tle jej podstaw oraz
motywów zaskarżonego orzeczenia, nie prowadzi do oceny, że Sąd Apelacyjny
stosując art. 5 k.c. dopuścił się kardynalnych błędów, w stopniu przemawiającym za
I CSK 1182/24
6
oczywistą zasadnością skargi.
W judykaturze Sądu Najwyższego dopuszczono bowiem możliwość obrony
gwaranta przez zgłoszenie nadużycia prawa z gwarancji ( art. 5 k.c.), ale wyłącznie
w sytuacjach wyjątkowych, gdy gwarancja jest wykorzystywana w sposób
ewidentnie sprzeczny z celem w związku, z którym została udzielona i staje się
narzędziem uzyskania nienależnych korzyści ( zob. m.in. wyroki Sądu Najwyższego
z 25 stycznia 1995 r., III CRN 70/94, OSNC 1995, nr 5, poz. 86; z 10 lutego 2010
r., nr 11, poz. 146; z 21 sierpnia 2014 r., IV CSK 683/13, niepubl.; z 14 kwietnia
2016 r., II CSK 307/15, niepubl.; i z 12 lipca 2022 r., II CSKP 436/22, niepubl.).
Podtrzymywanie przez beneficjenta gwarancji roszczenia z gwarancji
w sytuacji, gdy w dacie orzekania przez Sąd istnieje prawomocny wyrok oddalający
jego żądanie ze stosunku podstawowego, którego zabezpieczeniem miała być
gwarancja, może być ocenione jako nadużycie prawa gwarancji. Beneficjent
gwarancji chce bowiem w takich okolicznościach uzyskać korzyść ze stosunku
gwarancji, mimo że prawomocnie orzeczono w sporze między nim a dłużnikiem ze
stosunku podstawowego (podmiotem zlecającym wystawienie gwarancji), że nie są
spełnione warunki materialne uzasadniające przesunięcie majątkowe ze stosunku
podstawowego. Świadczenie gwaranta z umowy gwarancyjnej, mimo że stanowi
samodzielne zobowiązanie gwaranta wobec gwarantariusza i służy umorzeniu jego
własnego długu jest bowiem jednocześnie zarachowywane przez wierzyciela ze
stosunku podstawowego na poczet świadczenia dłużnika z tego stosunku
prawnego (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 10 lutego 2010 r., V CSK 233/09). Sąd
jest natomiast zobligowany uwzględniać stan rzeczy istniejący w dacie zamknięcia
rozprawy (art. 316 § 1 k.p.c.) i nie ma w tej sytuacji do czynienia ze spornością
roszczenia ze stosunku podstawowego.
Z tych względów, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy odmówił
przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania, nie znajdując też okoliczności, które
w ramach przedsądu jest obowiązany brać pod uwagę z urzędu.
O kosztach postępowania kasacyjnego należnych pozwanemu oraz
interwenientowi ubocznemu Sąd Najwyższy orzekł na podstawie art. 98 § 3, art. 98
§ 11 k.p.c., art. 99 w zw. z art. 391 § 1 i w zw. z art. 39821 k.p.c., a także § 2 pkt 7 w
zw. z § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22
I CSK 1182/24
7
października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst. jedn.
Dz.U. z 2023 r., poz. 1935, ze zm.).
[A.T.]
[SOP]
