I CSK 1132/24
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Grzegorz Misiurek
20 listopada 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 20 listopada 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa G. W.
przeciwko Bank
o zapłatę i ustalenie,
na skutek skargi kasacyjnej Bank
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Łodzi
z 31 października 2023 r., I ACa 1383/22,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania
i zasądza od pozwanej na rzecz powódki tytułem zwrotu kosztów
postępowania kasacyjnego 2700,00 (dwa tysiące siedemset) zł
z odsetkami w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie
w spełnieniu świadczenia pieniężnego za czas po upływie
tygodnia od dnia doręczenia pozwanej odpisu postanowienia do
dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c., Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona.
I CSK 1132/24
2
Skarżąca wniosła o przyjęcie skargi do rozpoznania w oparciu o pierwszą i
drugą z wymienionych przesłanek.
Przez istotne zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1
k.p.c., należy rozumieć problem o charakterze prawnym, powstały na tle
konkretnego przepisu prawa, mający charakter rzeczywisty w tym znaczeniu, że
jego rozwiązanie stwarza realne i poważne trudności. Problem ten musi mieć
charakter uniwersalny, co oznacza, że jego rozwiązanie powinno służyć
rozstrzyganiu innych, podobnych spraw. Chodzi przy tym o problem, którego
wyjaśnienie jest konieczne dla rozstrzygnięcia danej sprawy, a więc pozostający w
związku z podstawami skargi oraz z wiążącym Sąd Najwyższy, a ustalonym przez
sąd drugiej instancji, stanem faktycznym sprawy (art. 39813 § 2 k.p.c.) i także w
związku z podstawą prawną zaskarżonego wyroku (zob. postanowienia SN: z 21
maja 2013 r., IV CSK 53/13, z 3 lutego 2012 r., I UK 271/11, nie publ.). Konieczne
jest przytoczenie argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych ocen.
Skarżący powinien nie tylko wskazać przepis prawa (materialnego lub
procesowego), którego dotyczy zagadnienie, ale także przedstawić pogłębioną
argumentację prawną w celu wykazania, że zagadnienie jest istotne, a jego
rozstrzygnięcie ma znaczenie dla merytorycznego rozstrzygnięcia w jego sprawie
(zob. m.in. postanowienia SN: z 23 sierpnia 2007 r., I UK 134/07, z 9 lutego 2011 r.,
III SK 41/10, nie publ.).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo, iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia SN: z
13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08, z 28 marca 2007 r., II CSK 84/07, nie publ.).
Zdaniem skarżącej, w niniejszej sprawie występują istotne zagadnienia
prawne, a także potrzeba wykładni przepisów prawa, szczegółowo sformułowane
przez skarżącą w pkt IV skargi. Ich znacząco rozbudowana treść oraz powtarzanie
I CSK 1132/24
3
tych problemów w innych już rozpoznanych sprawach powodują, że bezcelowe jest
przywoływanie i powielanie podnoszonych przez skarżącą licznych wątpliwości;
wszystkie one mają na celu zakwestionowanie ustalenia nieważności spornej
umowy kredytu waloryzowanego kursem franka szwajcarskiego i zwrotu
nienależnego świadczenia uiszczonego na rzecz skarżącej tytułem rat kapitałowo-
odsetkowych.
Sposób ujęcia wątpliwości przedstawionych przez skarżącą nie
odzwierciedla występowania istotnych zagadnień prawnych, a przepisy ich
dotyczące były przedmiotem wykładni Trybunału Sprawiedliwości UE oraz Sądu
Najwyższego. Problemy sformułowane przez skarżącą obecnie można zatem
uznać za wyjaśnione.
Oczywistym jest, że konsument ma interes prawny w ustaleniu nieważności
umowy. Interes prawny, o którym mowa w art. 189 k.p.c., należy postrzegać
elastycznie, z uwzględnieniem celowościowej wykładni tego pojęcia, szeroko
pojmowanego dostępu do sądów oraz konkretnych okoliczności sprawy. Powód
zachowuje interes prawny w zgłoszeniu powództwa o ustalenie nieistnienia
(nieważności) stosunku prawnego, jeżeli mimo przysługującego mu powództwa o
świadczenie na podstawie spornego stosunku prawnego ze stosunku tego wynikają
inne, dalej idące skutki, których dochodzenie w drodze powództwa o zapłatę nie
jest możliwe lub aktualne. W takich stanach faktycznych jedynie powództwo o
ustalenie nieistnienia tego stosunku prawnego może w pełny sposób zaspokoić
interes prawny powoda, zapobiec potencjalnym sporom między stronami na
przyszłość, a tym samym w sposób definitywny rozstrzygnąć niepewną sytuację
prawną związaną ze spornym stosunkiem prawnym (zob. wyrok SN z 28 lipca 2023
r., II CSKP 611/22, nie publ. oraz przywołane tam orzecznictwo).
Za pozbawione podstaw należy uznać wątpliwości mające na celu
podważenie stwierdzenia nieważności całej spornej umowy kredytu. W
orzecznictwie Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że klauzule kształtujące
mechanizm indeksacji, zastrzeżone w umowie kredytu złotowego indeksowanego
do waluty obcej (denominowanego w walucie obcej), określają główne świadczenie
kredytobiorcy (zob. np. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK 382/18, OSNC-ZD
I CSK 1132/24
4
2021, nr 2, poz. 20). Pogląd ten uwzględnia stanowisko TSUE podkreślające, że
za postanowienia umowne mieszczące się w pojęciu „głównego przedmiotu
umowy” w rozumieniu art. 4 ust. 2 dyrektywy Rady 93/13/EWG z dnia 5 kwietnia
1993 r. w sprawie nieuczciwych warunków w umowach konsumenckich należy
uważać te, które określają podstawowe świadczenia w ramach danej umowy i które
z tego względu charakteryzują tę umowę (zob. wyroki: z 30 kwietnia 2014 r., C-
26/13, Kásler i Káslerné Rábai, pkt 49-50; z 26 lutego 2015 r., C-143/13, Matei, pkt
54; z 23 kwietnia 2015 r., C-96/14, Van Hove, pkt 33; z 20 września 2017 r., C-
186/16, Andriciuc i in., pkt 35). Za takie uznawane są klauzule indeksacyjne
(waloryzacyjne), jak i postanowienia odnoszące się do ustalonego w walucie obcej
mechanizmu waloryzacji świadczeń (określane niekiedy jako „klauzule ryzyka
walutowego”), które wiążą się z obciążeniem kredytobiorcy – konsumenta ryzykiem
zmiany kursu waluty i związanym z tym ryzykiem zwiększenia kosztu kredytu (zob.
wyroki TSUE: z 20 września 2018 r., C-51/17, OTP Bank i OTP Faktoring, pkt 68; z
14 marca 2019 r., C-118/17, Dunai, pkt 48; z 3 października 2019 r., C-260/18,
Dziubak, pkt 44).
Klauzule waloryzacyjne, które nie zostały wyrażone w umowie kredytu w
sposób jasny i precyzyjny, podlegają badaniu pod kątem spełnienia przesłanek z
art. 3851 § 1 k.c. Przyjmuje się przy tym, że wymaganie wyrażenia warunku
umownego prostym i zrozumiałym językiem nakazuje, by umowa przedstawiała w
sposób przejrzysty konkretne działanie mechanizmu, do którego odnosi się ów
warunek, a także, w zależności od przypadku, związek między tym mechanizmem
a mechanizmem przewidzianym w innych warunkach, tak by konsument był w
stanie oszacować, w oparciu o jednoznaczne i zrozumiałe kryteria, wypływające dla
niego z tej umowy konsekwencje ekonomiczne. Sąd Najwyższy wyjaśnił, że
postanowienia umowy (regulaminu), określające zarówno zasady przeliczenia
kwoty udzielonego kredytu na złotówki przy wypłacie kredytu, jak i spłacanych rat
na walutę obcą, pozwalające bankowi swobodnie kształtować kurs waluty obcej,
mają charakter niedozwolonych postanowień umownych (zob. np. wyrok z 22
stycznia 2016 r., I CSK 1049/14, OSNC 2016, nr 11, poz. 134); kształtują prawa i
obowiązki konsumenta w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami, rażąco
naruszając jego interesy. Sprzeczność z dobrymi obyczajami i naruszenie
I CSK 1132/24
5
interesów konsumenta polega w tym przypadku na uzależnieniu wysokości
świadczenia banku oraz wysokości świadczenia konsumenta od swobodnej decyzji
banku. Zarówno przeliczenie kwoty kredytu na złotówki w chwili jego wypłaty, jak i
przeliczenie odwrotne w chwili wymagalności poszczególnych spłacanych rat, służy
określeniu wysokości świadczenia konsumenta. Takie postanowienia, które
uprawniają bank do jednostronnego ustalenia kursów walut, są nietransparentne i
pozostawiają pole do arbitralnego działania banku; obarczają kredytobiorcę
nieprzewidywalnym ryzykiem oraz naruszają równorzędność stron. Są one
niedopuszczalne, niezależnie od tego, czy swoboda przedsiębiorcy (banku) w
ustaleniu kursu jest pełna, czy w jakiś sposób ograniczona, np. w razie
wprowadzenia możliwych maksymalnych odchyleń od kursu ustalanego z
wykorzystaniem obiektywnych kryteriów.
Ocena tych klauzul powinna uwzględniać normatywny charakter umowy;
przedmiotem badania jest mający samodzielne znaczenie normotwórcze fragment
umowy, a nie wyodrębniona redakcyjnie jednostka takiej umowy.
Abuzywne klauzule indeksacyjne są od początku, z mocy samego prawa,
dotknięte bezskutecznością na korzyść kredytobiorcy, chyba że następczo udzieli
on świadomej i wolnej zgody na te klauzule i w ten sposób przywróci ich
skuteczność z mocą wsteczną (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN – zasada
prawna – z 7 maja 2021 r., III CZP 6/21, OSNC 2021, nr 9, poz. 56).
Wyeliminowanie ryzyka kursowego, charakterystycznego dla umowy kredytu
indeksowanego do waluty obcej i uzasadniającego powiązanie stawki
oprocentowania ze stawką LIBOR, jest równoznaczne z tak daleko idącym
przekształceniem umowy, że należy ją uznać za umowę o odmiennej istocie i
charakterze, choćby nadal chodziło tu tylko o inny podtyp czy wariant umowy
kredytu. Oznacza to z kolei, że bez tego rodzaju klauzul utrzymanie umowy o
charakterze zamierzonym przez strony nie jest możliwe, co przemawia za
opowiedzeniem się o jej nieważności (zob. wyrok SN z 11 grudnia 2019 r., V CSK
382/18, OSNC-ZD B/2021, poz. 20).
Wyeliminowanie abuzywnych klauzul przeliczeniowych nie prowadzi do
utrzymania w mocy kredytu indeksowanego kursem CHF jako kredytu złotowego
I CSK 1132/24
6
oprocentowanego według stawki LIBOR. Brak także podstaw do zastąpienia stawki
oprocentowania LIBOR stawką WIBOR (zob. wyroki SN: z 10 maja 2022 r., II CSKP
285/22, OSNC-ZD D/2022, poz. 45; z 13 maja 2022 r., II CSKP 293/22, nie publ.).
W razie stwierdzenia abuzywności klauzuli ryzyka walutowego i klauzul
przeliczeniowych utrzymanie umowy nie jest możliwe z prawnego punktu widzenia.
Jest tak zwłaszcza wówczas, gdy unieważnienie tych klauzul doprowadziłoby nie
tylko do zniesienia mechanizmu indeksacji oraz różnic kursów walutowych, ale
również – pośrednio – do zaniknięcia ryzyka kursowego, które jest bezpośrednio
związane z indeksacją kredytu do waluty obcej. W konsekwencji art. 6 ust. 1
dyrektywy 93/13 nie stoi na przeszkodzie temu, aby sąd krajowy, po stwierdzeniu
nieuczciwego charakteru niektórych warunków umowy kredytu indeksowanego do
waluty obcej i oprocentowanego według stopy procentowej bezpośrednio
powiązanej ze stopą międzybankową danej waluty, przyjął, zgodnie z prawem
krajowym, że umowa ta nie może nadal obowiązywać bez takich warunków z tego
powodu, iż ich usunięcie spowodowałoby zmianę charakteru głównego przedmiotu
umowy (zob. wyroki TSUE: z 14 marca 2019 r., C-118/17, pkt 52; z 5 czerwca 2019
r., C-38/17, HS, pkt 43; z 3 października 2019 r., C-260/18, pkt 44 i 45; także
postanowienie SN z 24 listopada 2022 r., I CSK 3127/22, nie publ.).
W ugruntowanym już orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że
mechanizm ustalania kursów waluty na podstawie tabel kursowych banku jest w
sposób oczywisty sprzeczny z dobrymi obyczajami, narusza rażąco interesy
konsumenta i równowagę stron, a klauzula która nie zawiera jednoznacznej treści i
przez to pozwala na pełną swobodę decyzyjną banku jest klauzulą niedozwoloną w
rozumieniu art. 3851 § 1 k.c. oraz że niedozwolone postanowienie umowne jest od
początku, z mocy samego prawa, dotknięte bezskutecznością na korzyść
konsumenta, który może udzielić następczo świadomej i wolnej zgody na to
postanowienie i w ten sposób przywrócić mu skuteczność z mocą wsteczną (zob.
wyroki SN: z 23 czerwca 2022 r., II CSKP 36/22 i z 27 listopada 2019 r., II CSK
483/18 - nie publ. oraz uchwała w sprawie III CZP 6/21).
Oceny, czy postanowienie umowne jest niedozwolone (art. 3851 § 1 k.c.),
dokonuje się według stanu z chwili zawarcia umowy. Wykładnia językowa art. 3851
§ 1 zdanie pierwsze k.c. nie stwarza podstaw do przyjęcia, że w ramach oceny
I CSK 1132/24
7
abuzywności postanowienia istotny jest sposób jego stosowania przez
przedsiębiorcę. Decydujące znaczenie ma nie to, w jaki sposób przedsiębiorca
stosuje postanowienie i dla kogo jest to korzystne, lecz to, w jaki sposób
postanowienie kształtuje prawa i obowiązki konsumenta. Z przepisu wynika, że
przedmiotem oceny jest samo postanowienie, a więc wyrażona w określonej formie
(przeważnie słownej) treść normatywna, tzn. norma lub jej element określający
prawa lub obowiązki stron (zob. uchwała składu siedmiu sędziów SN z 20 listopada
2015 r., III CZP 17/15, OSNC 2016, nr 4, poz. 40), a jej punktem odniesienia –
sposób oddziaływania postanowienia na prawa i obowiązki konsumenta. Samo
postanowienie może bezpośrednio kształtować prawa i obowiązki tylko w sensie
normatywnym, wpływając na zakres i strukturę praw lub obowiązków stron. Taka
interpretacja pozostaje w zgodzie z powszechnie akceptowanym poglądem, że art.
3851 § 1 k.c. jest instrumentem kontroli treści umowy (zob. uchwała SN z 20
czerwca 2018 r., III CZP 29/17, OSNC 2019, nr 1, poz. 2). Sankcje będące
konsekwencją abuzywności postanowień umownych działają ze skutkiem ex tunc,
co oznacza, że zdarzenia o charakterze następczym w stosunku do daty zawarcia
umowy zawierającej klauzule abuzywne pozostają bez znaczenia dla takiego
charakteru tych postanowień umownych: wyjątek stanowi wola konsumenta
(postanowienie SN z 10 grudnia 2024 r., I CSK 2074/23, nie publ.).
Z tych względów Sąd Najwyższy orzekł, jak w sentencji (art. 3989 § 2 k.p.c.).
Grzegorz Misiurek
(A.T.)
[r.g.]
