I CSK 1115/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Krzysztof Wesołowski
29 września 2025 r.
na posiedzeniu niejawnym 29 września 2025 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa M. T. i A. N.
przeciwko Bank spółce akcyjnej w W.
o ustalenie i zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej Bank spółki akcyjnej w W.
od wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu
z 25 września 2024 r., I ACa 3519/23,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od pozwanego na rzecz każdego z powodów
tytułem kosztów postępowania kasacyjnego po 2700 (dwa
tysiące siedemset) złotych z odsetkami ustawowymi za
opóźnienie za czas po upływie tygodnia od dnia doręczenia
odpisu postanowienia pozwanemu do dnia zapłaty.
UZASADNIENIE
I CSK 1115/25
2
W związku ze skargą kasacyjną pozwanego Banku spółki akcyjnej w W. od
wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z 25 września 2024 roku.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3989 § 1 k.p.c. Sąd Najwyższy przyjmuje skargę kasacyjną do
rozpoznania, jeżeli w sprawie występuje istotne zagadnienie prawne, istnieje
potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne wątpliwości lub
wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, zachodzi nieważność
postępowania lub skarga kasacyjna jest oczywiście uzasadniona. Cel wymagania
przewidzianego w art. 3984 § 2 k.p.c. może być osiągnięty jedynie przez powołanie
i uzasadnienie istnienia przesłanek umożliwiających realizację publicznoprawnych
funkcji skargi kasacyjnej. Tylko na tych przesłankach Sąd Najwyższy może oprzeć
rozstrzygnięcie o przyjęciu lub odmowie przyjęcia skargi kasacyjnej do
rozpoznania. Dopuszczenie i rozpoznanie skargi kasacyjnej ustrojowo i procesowo
jest uzasadnione jedynie w tych sprawach, w których mogą być zrealizowane jej
funkcje publicznoprawne. Nie w każdej zatem sprawie, nawet w takiej, w której
rozstrzygnięcie oparte jest na błędnej subsumpcji czy wadliwej wykładni prawa,
skarga kasacyjna może być przyjęta do rozpoznania. Podkreślenia wymaga, że
Sąd Najwyższy nie jest trzecią instancją sądową i nie jest jego rolą korygowanie
ewentualnych błędów w zakresie stosowania czy wykładni prawa w każdej
indywidualnej sprawie.
Wniosek o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania skarżący oparł na
przesłankach uregulowanych w art. 3989 § 1 pkt 1 i 2 k.p.c. Przesłanki te nie zostały
spełnione.
Powołanie się na występowanie w sprawie istotnego zagadnienia prawnego,
a więc zagadnienia, które wiąże się z określonym przepisem prawnym i którego
wyjaśnienie ma znaczenie nie tylko dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy, ale
także dla rozstrzygnięcia innych podobnych spraw, wymaga jego precyzyjnego
sformułowania i wskazania argumentów prawnych, które prowadzą do rozbieżnych
ocen (zob. m.in. postanowienie Sądu Najwyższego z 10 maja 2001 r., II CZ 35/01,
OSNC 2002, nr 1, poz. 11). Chodzi przy tym o zagadnienie nowe, którego
I CSK 1115/25
3
wyjaśnienie przyczyni się do rozwoju jurysprudencji (zob. postanowienie Sądu
Najwyższego z 10 lutego 2023 r., I CSK 4691/22).
Natomiast oparcie wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania na
tym, że istnieje potrzeba wykładni przepisów prawnych budzących poważne
wątpliwości lub wywołujących rozbieżności w orzecznictwie sądów, wymaga
wykazania, że określony przepis prawa, mimo iż budzi poważne wątpliwości, nie
doczekał się wykładni albo niejednolita wykładnia wywołuje wyraźnie wskazane
przez skarżącego rozbieżności w orzecznictwie w odniesieniu do identycznych lub
podobnych stanów faktycznych, które należy przytoczyć (zob. postanowienia Sądu
Najwyższego z 13 czerwca 2008 r., III CSK 104/08; z 28 marca 2007 r., II CSK
84/07). Skarżącego obciąża obowiązek przedstawienia odrębnej i pogłębionej
argumentacji prawnej wskazującej na zaistnienie powołanej okoliczności
uzasadniającej przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania, zawierającej
szczegółowy opis tego, na czym polegają poważne wątpliwości interpretacyjne
(por. postanowienia Sądu Najwyższego z 8 lipca 2009 r., I CSK 111/09; z 12
grudnia 2008 r., II PK 220/06).
Według skarżącego w sprawie wystąpiła potrzeba wykładni przepisów
prawnych budzących poważne wątpliwości i wywołujących rozbieżności
w orzecznictwie sądów, a to: art. 221 w zw. z art. 3851 § 1 k.c. przez rozstrzygnięcie
czy wystarczające dla uznania, że osoba fizyczna nie zawarła umowy w obrocie
konsumenckim (jako kredytobiorca z bankiem), jest ustalenie zakresu
komercyjnego wykorzystania nieruchomości, której nabycie sfinansował bank
środkami z kredytu?
Jednocześnie w ocenie autora skargi kasacyjnej powstała potrzeba wykładni
art. 221 w zw. z art. 3851 § 1 k.c. budzących poważane wątpliwości i wywołujących
rozbieżności w orzecznictwie sądów co do tego: kiedy i w jakich warunkach
prowadzenie w nieruchomości sfinansowanej kredytem działalności gospodarczej
lub zawodowej ma znaczenie dla oceny, czy umowa kredytu została zawarta przez
konsumenta w świetle art. 221 w zw. z art. 3851 § 1 k.c.?
Ponadto skarżący wskazał, że w sprawie występuje istotne zagadnienie
prawne, tj. czy przewidziane w art. 3851 § 1 k.c. prawo konsumenta do ochrony
I CSK 1115/25
4
przed niedozwolonymi postanowieniami umownymi może być przedmiotem
nadużycia, o którym mowa w art. 5 k.c.?
Podniesione przez autora skargi kasacyjnej kwestie w istocie są pytaniem
o trafność stanowiska Sądu Apelacyjnego wyrażonego w związku
z rozstrzygnięciem konkretnej sprawy i polemiką z tym stanowiskiem, związaną
z zastosowaniem konkretnych przepisów prawa. Skarżący nie przedstawił
argumentów, które świadczyłyby o możliwych rozbieżnościach interpretacyjnych,
innych niż ocena, którą przyjął Sąd drugiej instancji. Skarżący nie wykazał także
wskazanego powyżej elementu „istotności” ani „nowości”, ograniczając się do
przedstawienia argumentacji stanowiącej w istocie polemikę ze stanowiskiem Sądu
drugiej instancji. Ograniczył się do zgłoszenia wątpliwości, które w istocie stanowią
pozór występowania przesłanek kasacyjnych.
Sąd Apelacyjny ustalił, że powódka w chwili zawierania umowy o kredyt
hipoteczny była przedsiębiorcą, jednak umowy nie zawierała jako przedsiębiorca,
ponieważ celem kredytu było wybudowanie domu mieszkalnego i taki też cel został
osiągnięty. Na żadnym etapie zawierania umowy o kredyt hipoteczny nie było
mowy i wskazania, że ma on być zawarty na jakiekolwiek cele gospodarcze;
jedynym celem zawarcia umowy kredytu były cele mieszkaniowe. Nieruchomość
nabyta z kredytu nigdy nie stanowiła, środka trwałego przedsiębiorcy, powódka nie
odliczała zakupionych materiałów budowlanych jako koszt uzyskania przychodu,
wreszcie rata kredytu nie była ujmowana w kosztach prowadzonej działalności
gospodarczej. Powódka zawierając umowę ani razu nie posłużyła się NIP, REGON
lub nazwą firmy. Pozwany od początku procedowania umowy o kredyt hipoteczny
wiedział, że powódka prowadzi działalność gospodarczą, chociażby z tego tytułu,
że świadczyła usługi na jego rzecz. Dla stron umowy jasny był cel wybudowania
domu jednorodzinnego i taki został ostatecznie wybudowany. Dom jest obecnie
wykorzystywany na cele mieszkaniowe.
Zgodnie z art. 221 k.c. za konsumenta uważa się osobę fizyczną dokonującą
z przedsiębiorcą czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością
gospodarczą lub zawodową. Konsumencki charakter umowy oraz abuzywność
zawartych w niej postanowień ocenia się na chwilę jej zawarcia. Z umowy zaś
wynika, że kredyt został zaciągnięty na finansowanie budowy domu
I CSK 1115/25
5
jednorodzinnego. Nie można zatem uznać, że czynność prawna była bezpośrednio
związana z działalnością gospodarczą lub zawodową. Zarejestrowanie pod
adresem nieruchomości, na której zakup zaciągnięty został kredyt, działalności
gospodarczej i wykorzystywanie nieruchomości do celów prowadzenia działalności
gospodarczej miało charakter następczy i nie ma znaczenia dla uznania powodów
za konsumentów (zob. wyroki SN z 27 maja 2022 r., II CSKP 314/22, OSNC-ZD
2022, nr 4, poz. 50, i z 14 czerwca 2023 r., II CSKP 254/22, oraz postanowienie SN
z 20 grudnia 2023 r., I CSK 2646/23).
Natomiast odnosząc się do przytoczonego przez skarżącego zagadnienia
prawnego należy wskazać, że zasady współżycia społecznego w rozumieniu art. 5
k.c. są pojęciem pozostającym w nierozłącznym związku z całokształtem
okoliczności danej sprawy i w takim całościowym ujęciu wyznaczają podstawy,
granice i kierunki jej rozstrzygnięcia w wyjątkowych sytuacjach, które przepis ten
ma na względzie. Dlatego dla zastosowania art. 5 k.c. konieczna jest ocena
całokształtu szczególnych okoliczności danego wypadku w ścisłym powiązaniu
nadużycia prawa z konkretnym stanem faktycznym. W konsekwencji stosowanie
klauzuli generalnej z art. 5 k.c. pozostaje domeną sądów meriti, a Sąd Najwyższy w
postępowaniu kasacyjnym mógłby zakwestionować oceny tych sądów, gdyby były
rażąco błędne i krzywdzące (zob. wyrok Sądu Najwyższego z 4 lipca 2024 r., II
CSKP 96/24).
Natomiast strona, która nie zachowuje się uczciwie i lojalnie wobec drugiej
strony, nie może powoływać się wobec niej na nadużycie prawa, o którym stanowi
art. 5 k.c. Powoływanie się przez pozwanego na nadużycie prawa przez powodów,
należy zatem uznać za oczywiście nieakceptowalne.
Konkludując, należy uznać, że kwestie podniesione przez skarżącego we
wniosku o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania zostały już wyjaśnione
w orzecznictwie SN i obecnie nie wymagają dalszej analizy
Wobec powyższego, na podstawie art. 3989 § 2 k.p.c., Sąd Najwyższy orzekł
jak w sentencji. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie
art. 98 k.p.c.
M.L.
[a.ł]
I CSK 1115/25
6
