I CSK 106/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
17 lutego 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 17 lutego 2026 r. w Warszawie
w sprawie z powództwa Miasta Nowy Sącz
przeciwko S. sp. z o. o. w K. i C. S.A. w K.
o zapłatę,
na skutek skargi kasacyjnej S. sp. z o. o. w K.
od wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z 4 lipca 2023 r., I AGa 187/22,
1. odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania;
2. zasądza od S. sp. z o.o. w K. na rzecz Miasta Nowy Sącz
2700 (dwa tysiące siedemset) zł kosztów postępowania
kasacyjnego.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Wyrokiem z 5 maja 2022 roku, IX GC 843/14, Sąd Okręgowy w Krakowie
oddalił powództwo zamawiającego (gminy) przeciwko wykonawcom o zapłatę kary
umownej za niewykonanie zamówienia w terminie.
Wyrokiem zaskarżonym skargą kasacyjną Sąd Apelacyjny w Krakowie
zmienił wyrok Sądu Okręgowego w ten sposób, że zasądził od wykonawców
solidarnie na rzecz zamawiającego 91 000,00 zł z odsetkami, oddalił powództwo w
pozostałej części i oddalił apelację w pozostałym zakresie.
I CSK 106/25
2
Sąd drugiej instancji ustalił, że strony 19 września 2012 r. zawarły umowę
o wykonanie wdrożenia rozwiązań informatycznych projektu systemu informacji
przestrzennej gminy miejskiej. Przedmiot umowy został podzielony na trzy zadania,
które zostały oznaczone jako A, B i C. Strony ustaliły, że wykonawca zapłaci
zamawiającemu karę umowną za opóźnienie w wykonaniu zamówienia w
wysokości 0,2% pełnego wynagrodzenia umownego brutto za każdy dzień
przekroczenia terminu wykonania zamówienia.
W trakcie realizacji umowy zamawiający dokonał odbioru zadania A bez
zastrzeżeń. Realizacja zadań B i C przeciągała się z powodu wad i usterek po
stronie wykonawców oraz ze względu na brak dokumentacji, co obciążało
zamawiającego. Zadanie B zostało odebranie 8 kwietnia 2013 r. bez zastrzeżeń.
Termin odbioru zadania C oraz odbioru końcowego gmina wyznaczyła na 6 maja
2013 r. W tym dniu został dokonany częściowy odbiór zadania C. Termin odbioru
końcowego został przesunięty. Zamawiający 7 maja 2013 r. odstąpił od umowy w
zakresie, w jakim nie doszło do odbioru zadania C, i jednocześnie złożył
wykonawcom oświadczenie o obniżeniu umówionego wynagrodzenia o 61 619,93
zł brutto. Termin ostatecznego odbioru został wyznaczony przez gminę na 3
czerwca 2013 roku, jednak i wówczas do odbioru nie doszło.
Od 19 lipca 2013 r. gmina wzywała wykonawców kilkakrotnie do usunięcia
wad w funkcjonowaniu oprogramowania. Pismem z 8 października 2013 r. gmina
wezwała lidera konsorcjum wykonawców do zmiany sposobu wykonywania umowy
w terminie 21 dni pod rygorem odstąpienia od umowy. W odpowiedzi lider
konsorcjum zwrócił się do gminy o przedłużenie tego terminu do 13 listopada
2013 r. Wobec nieusunięcia wszystkich wad wskazanych przez gminę wykonawcy
zostali ponownie wezwani do usunięcia wad w terminie 10 dni z zastrzeżeniem, że
po upływie tego terminu zamawiający naprawy nie przyjmie i odstąpi od umowy.
W odpowiedzi wykonawca wezwał zamawiającego do wyznaczenia odbioru
końcowego, a następnie 12 grudnia 2013 r. złożył gminie oświadczenie o
odstąpieniu od umowy. Pismem doręczonym wykonawcom 19 grudnia 2013 r.
gmina złożyła oświadczenie o odstąpieniu od umowy.
I CSK 106/25
3
W ocenie Sądu drugiej instancji, dokumenty zgromadzone w aktach sprawy
wskazują, że od 21 grudnia 2012 r. do 7 maja 2013 r. zamawiający nie przekazywał
dokumentacji koniecznej do wykonania całości dzieła. Podział realizacji umowy na
trzy zadania nie oznacza, że każde z nich było odrębną częścią zobowiązania.
Przedmiot umowy miał znaczenie dla zamawiającego jako całość i wtedy, gdy był
kompletny. Strony umówiły się, że oddanie i odbiór końcowy całego zamówionego
dzieła zostanie potwierdzony protokolarnie. Umowa nie przewidywała również
odrębnego częściowego wynagrodzenia za poszczególne zadania. Z uwagi na brak
dokumentacji wykonawcy nie mieli możliwości wykonania całego zamówionego
dzieła. Z uwagi na to, że wykonawcy nie mieli możliwości ukończenia dzieła przed 7
maja 2013 r. nie można przypisać im zwłoki w wykonaniu dzieła. Dopiero
odstąpienie od części zadania C przez gminę w piśmie z 7 maja 2013 r. i
wyznaczenie terminu odbioru końcowego na 3 czerwca 2013 roku spowodowało,
że po tym dniu wykonawcy popadli w zwłokę.
Sąd Apelacyjny, odmiennie niż Sąd Okręgowy, przyjął, że zapis o karze
umownej jest ważny i skuteczny. Tym samym nie zachodzi przyczyna, dla której
Sąd pierwszej instancji oddalił powództwo. Nie narusza ustawy, natury
zobowiązania, ani zasad współżycia społecznego określenie wysokości kary
umownej poprzez wskazanie procentu ustalonego wynagrodzenia umownego za
każdy dzień zwłoki.
Zdaniem Sądu drugiej instancji istotne znaczenie ma tu rozumienie zasady
swobody umów uregulowanej w art. 3531 § 1 k.c., która nakazuje przyjąć za
dopuszczalne postanowienia umowy uzgodnione przez strony. Ograniczenie tej
zasady może wynikać tylko z ustawy, natury stosunku prawnego lub zasad
współżycia społecznego. Przyjęcie, że zasada swobody umów doznaje w
konkretnym przypadku ograniczenia wymaga stwierdzenia, że postanowieniu
umownemu w sposób wyraźny stoi na drodze przepis ustawy, właściwość (natura)
stosunku prawnego lub określona zasada współżycia społecznego. W
rozpoznawanej sprawie Sąd Apelacyjny nie stwierdził takich przesłanek.
Niesprzeczne z zasadą swobody umów jest uregulowanie przez strony kary
umownej w taki sposób, który wymaga pomnożenia ustalonej liczby dni zwłoki
I CSK 106/25
4
przez sumę wskazaną wprost w umowie. Sąd drugiej instancji nie podzielił poglądu,
że kara umowna za zwłokę nieograniczona terminem końcowym naliczania lub
maksymalną wysokością jest niedopuszczalna, gdyż stanowiłaby zobowiązanie
wieczyste.
Przyjmując, że zapis o karze umownej jest ważny i skuteczny. Sąd
Apelacyjny na skutek apelacji zmienił zaskarżony wyrok i częściowo uwzględnił
powództwo.
Skargę kasacyjną wniósł jeden z wykonawców i wniosek o jej przyjęcie do
rozpoznania uzasadnił wystąpieniem zagadnienia prawnego: czy brak określenia
daty końcowej naliczania kary umownej za zwłokę powoduje nieważność umowy
w zakresie kary umownej.
Skarżący wniósł również o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania z
uwagi na jej oczywistą zasadność, gdyż zasądzono od wykonawców na rzecz
gminy karę umowną w wysokości 91 000 zł, chociaż postanowienia umowy w
zakresie kary umownej za zwłokę są nieważne.
Sąd Najwyższy zaważył, co następuje:
Zagadnienie prawne, o którym mowa w art. 3989 § 1 pkt 1 k.p.c., tym się
różni od potrzeby wykładni przepisów prawnych (art. 3989 § 1 pkt 2 k.p.c.), że nie
sprowadza się do rozumienia (wykładni) pojęcia użytego w przepisie prawnym.
Zagadnienie prawne powstaje, gdy dokonanie prawidłowej subsumcji ustalonego
stanu faktycznego wymaga uwzględnienia kilku przepisów, niekiedy regulujących
odrębne kwestie. Zagadnienie prawne powstaje zazwyczaj na tle wzajemnej relacji
dwóch przepisów, tj. czy jeden nich wyłącza drugi, czy też stosuje się je
niezależnie. Oczywiście może się zdarzyć, że po dokonaniu wykładni niejasnego
przepisu powstaje zagadnienie prawne związane z wzajemną relacją już
wyłożonych przepisów. Zagadnienie prawne sformułowane przez skarżącego nie
spełnia tego wymogu. Skarżący podniósł jedynie, że pojęcie „określonej sumy” nie
obejmuje kary za każdy dzień opóźnienia, jeżeli nie został określony maksymalny
okres opóźnienia, a tym samym maksymalna wysokość kary.
I CSK 106/25
5
Ponieważ granica między zagadnieniem prawnym a potrzebą wykładni
pojedynczego pojęcia prawnego nie zawsze jest ostra, nie powinno mieć znaczenia
niewłaściwe nazwanie danej podstawy przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
Jednak skarżący nie powołał się na jakiekolwiek rozbieżności w orzecznictwie co
do wykładni pojęcia „określonej sumy”. W uchwale z 9 grudnia 2021 roku, III CZP
16/21, Sąd Najwyższy stwierdził, że „dopuszczalne jest zastrzeżenie kary umownej
za zwłokę w wykonaniu zobowiązania w postaci określonego procentu ustalonego
wynagrodzenia umownego za każdy dzień zwłoki, nawet jeżeli nie określono
końcowego terminu naliczania kary umownej ani jej kwoty maksymalnej”. Nie budzi
wątpliwości, że brak określenia maksymalne sumy kary (czy to bezpośrednio, czy
pośrednio przez ograniczenie okresu naliczania) nie powoduje nieważność umowy
w zakresie kary umownej. W świetle przytoczonej uchwały Sądu Najwyższego z 9
grudnia 2021 r. nie można uznać skargi kasacyjnej za oczywiście uzasadnioną Tym
samym Sąd Apelacyjny nie naruszył w sposób rażący art. 483 § 1 k.c. zasądzając
na rzecz zamawiającego karę umowną
Skarżący zasadnie podnosi, że kara umowna nie może być naliczana w
nieskończoność. Jednak to do wykonawcy należy decycja, czy oświadczyć
zamawiającemu, że nie wykona zobowiązania, czy też nadal starać się wykonać
zobowiązanie. Jeżeli wykonawca nie ma podstaw do odstąpienia od umowy,
przynajmniej w niewykonanej części, to zamawiający – po takim oświadczeniu –
może albo od umowy odstąpić, albo zastosować wykonanie zastępcze. W tym
drugim przypadku kara umowna jest naliczana do zakończenia wykonania
zastępczego, jednak wówczas to już zamawiającego obciąża należyta sprawność w
uzyskaniu rezultatu. Wykonawca mający problem z dokończeniem zamówienia
powinien oszacować, czy narazić się na koszty odstąpienia od umowy lub
wykonania zastępczego, czy też nadal podejmować starania do dokończenia
dzieła. Ponadto nadmiernemu wzrostowi karu umownej, szczególnie w stosunku do
należnego wynagrodzenia wykonawcy, zapobiega art. 484 § 2 k.c. Jednak sam
brak ograniczenia wysokości kary umownej w umowie nie czyni zastrzeżenia kary
nieważnym.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
I CSK 106/25
6
Na podstawie art. 98 i 99 k.p.c. zamawiającemu przysługuje od skarżącego
zwrot kosztów sporządzenia odpowiedzi na skargę kasacyjną w wysokości stawki
minimalnej określonej w stosowanym odpowiednio § 10 ust. 4 pkt 2 rozporządzenia
Min. Sprawiedl. w sprawie opłat za czynności radców prawnych.
[a.ł]
Dariusz Pawłyszcze
(G.G.)
