I CSK 1022/25
POSTANOWIENIE
Sąd Najwyższy w Izbie Cywilnej w składzie:
SSN Dariusz Pawłyszcze
27 sierpnia 2026 r.
na posiedzeniu niejawnym 27 sierpnia 2026 r. w Warszawie
w sprawie z wniosku A. S., M. B., L. K., R. P., D. S. i C. W.
z udziałem J. B. i J. K.
o stwierdzenie zasiedzenia,
na skutek skargi kasacyjnej A. S.
od postanowienia Sądu Okręgowego w Świdnicy z 17 września 2024 r.,
II Ca 1134/23,
odmawia przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(G.G.)
UZASADNIENIE
Postanowieniem z 30 października 2023 r., I Ns 277/21, Sąd Rejonowy
w Ząbkowicach Śląskich oddalił wniosek o stwierdzenie zasiedzenia, a Sąd
Okręgowy w Świdnicy postanowieniem zaskarżonym skargą kasacyjną oddalił
apelację wnioskodawców.
Sąd drugiej instancji ustalił, że rodzice wnioskodawców w latach 60-tych
XX w. otrzymali w użytkowanie od PGR-u dom oraz sporną działkę, która była
przeznaczona na ogródek warzywny. Działka miała powierzchnię ok. 2,5 ara.
Rodzice wnioskodawców użytkowali ogródek do końca lat 70-tych. W tym czasie
ojciec wnioskodawców był pracownikiem PGR. Później zwrócił się do kierownika
PGR-u o wyrażenia zgody na zaoranie pod ogródek warzywny dalszych dwóch
metrów bieżących sąsiedniej działki i taką zgodę uzyskał. W 1993 roku rodzice
I CSK 1022/25
2
wnioskodawców kupili od Agencji Własności Rolnej Skarbu Państwa nieruchomość
składającą się z działki zabudowanej budynkiem mieszkalnym jednorodzinnym.
Wiedzieli, że w skład kupionej nieruchomości nie wchodzą działki stanowiące
ogródek warzywny. Po śmierci rodziców jeden z wnioskodawców uprawiał ogródek
warzywny do 2005 r. Sporne działki zostały nabyte przez uczestników
postępowania odpowiednio 2 lutego 2021 r. i 16 marca 2021 r.
Sąd drugiej instancji uznał, że ojciec wnioskodawców, pracownik PGR,
wiedząc, że nieruchomości są własnością PGR, zwracał się do kierownictwa PGR
o zezwolenie na użytkowanie działek jako ogródka. Użytkowanie to rozpoczynało
się i trwało na podstawie zgody PGR, a tym samym nie stanowiło posiadania
samoistnego. Nie zostało wykazane, aby posiadacze (rodzice wnioskodawców lub
wnioskodawcy) kiedykolwiek ujawnili wolę posiadania samoistnego. W ocenie Sądu
Okręgowego, nawet gdyby uznać, że posiadanie samoistne miałoby się rozpocząć
na rzecz wnioskodawców po śmierci ich rodziców, co miało miejsce w 1998 roku
i 2015 roku, to nie upłynąłby wymagany 30 letni termin nabycia nieruchomości
przez zasiedzenie, a bez wątpienia bieg tego terminu przerwałoby najpóźniej
nabycie spornych działek przez uczestników, odpowiednio 2 lutego 2021 r. i 16
marca 2021 r.
Postanowienie Sądu odwoławczego zaskarżył jeden z wnioskodawców
i wniósł o przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania ze względu na potrzebę
wykładni art. 172 § 1 w zw. z art. 336 i art. 65 k.c. w kontekście możliwości
zasiedzenia nieruchomości „przekazywanych" przez PGR, bez weryfikacji podstawy
prawnej posiadania nieruchomości przez PGR, jego wejście w posiadanie, bez
analizy protokołu zdawczo-odbiorczego i bez przesłuchania kierownika PGR.
Sąd Najwyższy zważył, co następuje:
Skarżący zarzuca, że Sąd Okręgowy nie zbadał, na jakiej podstawie PGR
posiadał działki przekazane rodzicom skarżącego. Wnioskodawca zasadnie
podnosi, że gdyby posiadanie przez PGR było posiadaniem samoistnym, to mogło
zostać przeniesione na rodziców wnioskodawcy. Jednak władanie gruntami Skarbu
Państwa przez przedsiębiorstwa państwowe, w tym państwowe gospodarstwa rolne
I CSK 1022/25
3
(PGR-y), nie było posiadaniem samoistnym. Odbywało się na podstawie zarządu
mieniem państwowym (instytucja prawna już nieistniejąca). W sprawie nie jest
istotne, czy zarząd ten był rodzajem posiadania zależnego, czy też zarząd był
sprawowany w imieniu Skarbu Państwa, czyli PGR nie był posiadaczem zależnym,
lecz specyficznym zarządcą. Do rozstrzygnięcia wniosku o przyjęcie skargi
wystarczy stwierdzenie, że PGR nie był posiadaczem samoistnym.
Tak więc to wnioskodawców obciążało powołanie okoliczności, że w tej
sprawie – brew zasadom władania gruntami państwowymi przez przedsiębiorstwa
państwowe – pracodawca ojca wnioskodawców był posiadaczem samoistnym.
Tymczasem skarżący wskazuje jedynie, że Sąd miał obowiązek sprawdzenia
z urzędu, czy ten PGR był posiadaczem samoistnym. Skarżący nie wskazał,
jakiego rodzaju okoliczność mogłaby sprawić, że PGR władał gruntem jak
właściciel. W świetle przepisów regulujących zarząd przedsiębiorstw państwowych
nie było możliwe samoistne posiadanie przez te przedsiębiorstwa gruntów
państwowych. A jeżeli PGR władał gruntem niepaństwowym (co się w praktyce
zdarzało), to posiadaczem samoistnym był Skarb Państwa, a przekazanie takiego
gruntu pod ogródek pracowniczy było oddaniem gruntu w posiadanie zależne.
W ramach wniosku o przyjęcie skargi do rozpoznania skarżący zarzuca,
że wnioskodawcy i ich rodzice nie władali działkami jako dzierżawcy, a Sąd drugiej
instancji nie wskazał innego stosunku prawnego pozwalającego na ocenę
posiadania jako zależnego. Jednak nie było to konieczne. Oddanie gruntu we
władanie prowadzi do posiadania samoistnego tylko w przypadku woli przeniesienia
własności, która to wola została jednak wyrażona w sposób wadliwy (np. przez
niedochowanie formy aktu notarialnego). Tymczasem oddanie gruntu pod ogród,
przysługujący pracownikom PGR-ów, następuje do używania, co z kolei co do
zasady oznacza nawiązanie stosunku użyczenia (ewentualnie z ograniczoną, w
stosunku do przepisów K.c., możliwością wypowiedzenia użyczenia przez
użyczającego).
Znaczenie zgody właściciela dla kwalifikacji posiadania jako samoistnego lub
zależnego nie budzi poważnych wątpliwości i nie wywołuje rozbieżności
I CSK 1022/25
4
w orzecznictwie sądów (art. 3989 pkt 2 k.p.c.). Skarżący nie wskazał rozbieżności
w orzecznictwie sądów.
Trzeba również mieć na uwadze fakt, że jedna ze spornych działek jest
drogą dojazdową do pozostałych nieruchomości, a tym samym także obecnie nie
pozostaje w wyłącznym władaniu wnioskodawców.
Biorąc powyższe pod uwagę Sąd Najwyższy na podstawie art. 3989 k.p.c.
odmówił przyjęcia skargi kasacyjnej do rozpoznania.
(G.G.)
[a.ł]
